(TEX ORIZINAL KI FINN ITILIZE POU SA TRADIKSION LA LI DOKIMAN OFISIEL PIBLIYE PAR GOUVERNMAN REPIBLIK MORIS)
[TRADISIKSION PAR DEV VIRAHSAWMY]
1 Bann drwa fondamantal ek bann liberte endividiel
Konstitision la dir kare-kare ki dan Moris sakenn e tou sa bann drwa imen ek liberte fondamantal finn ekziste e pou kontinie ekziste san okenn diskriminasion ki li dapre ras, landrwa kot dimoun sorti, lopinion politik, kouler lapo, krwayans ousa sex akondision ki pe respe bann drwa ek liberte lezot e ki lentere piblik pa menase:
(a) pou sak endividi drwa lavi, liberte, sekirite personel ek proteksion lalwa;
(b) liberte konsians, expresion, asanble ek asosiasion e drwa pou ouver e roul lekol; ek
(c ) pou sak endividi drwa proteksion pou so lavi prive dan so lakaz ek lezot propriyete e kont deposesion san konpansasion.
Li bizen bien kler isi ki bann drwa ek liberte ki enn endividi zwir zot pa gagn drwa anpes enn lot endividi zwir so bann drwa ek liberte e zot pa gagn drwa menas ek trouble lentere piblik.
2 Proteksion drwa lavi
Pa gagn drwa pran lavi nenport ki dimoun par expre apart si lakour finn trouv li koupab enn ofans kriminel ek finn kondann li amor.
Pa kapav konsidere ki enn dimoun finn perdi so lavi dan fason ki al kont sa seksion la si so lamor finn koze par itilizasion lafors rezonab ek legal dan bann sirkonstans ki lalwa permet pou:
a. defann enn dimoun kont violans ou pou defann propriyete;
b. fer enn arestasion legal ou pou anpes enn dimoun an detansion legal sove;
c. konbat rayot, insireksion ou mitinnri; ou
d. anpes dimoun la komet enn ofans kriminel ousa si li mor akoz lager legal.
3 Proteksion bann drwa liberte personel
Pa gagn drwa anpes enn dimoun zwir so liberte personel apart si lalwa dir lekontrer:
a. parski li pa fit pou reponn enn akizasion kriminel ou li enkapab ekzekit enn santans ousa enn lord lakour, swa dan Moris, swa andeor, dan enn zafer kriminel ki finn trouv li koupab;
b. parski bizen ekzekit enn lord lakour ki finn trouv li koupab konntemp sa lakour la ousa enn lot;
c. parski bizen ekzekit enn lord lakour pou obliz li fer so devwar dapre lalwa;
d. parski bizen amenn li lakour alaswit enn lord lakour;
e. parski ena soupson rezonab ki li finn komet ousa li pre pou komet enn ofans kriminel;
f. parski li pa finn gagn dizwit-an e bizen okip so ledikasion ousa so biennet
g. parski bizen anpes enn infeksion ou enn maladi kontazie fane;
h. parski dimoun la li pa bien dan so latet ousa ena soupson rezonab ki li pa bien dan so latet, ousa li depandan lor ladrog ou lalkol e parski bizen okip so lasante ousa protez sosiete;
i. parski bizen anpes dimoun la rant dan Moris ilegalman, ousa bizen expilse, ranvwaye ou transfer dimoun la legalman depi Moris ou fer bann demars neseser pou ekzekit sa desizion la;
j. parski ena soupson rezonab ki li pou pertirb lape piblik; ousa
k. parski bizen ekzekit lord Komiser Polis ki baze lor soupson rezonab ki li finn partisip ousa li pre pou partisip dan bann aktivite ki pou extra trouble sekirite ousa lord piblik.
2. Nenport ki dimoun ki finn arete ousa li an detansion bizen kone pli vit ki posib, dan enn langaz ki li konpran, kifer finn aret li ou kifer li an detansion.
3. Nenport ki dimoun ki finn arete ousa ki an detansion:
a. parski bizen amenn li lakour an ekzekision enn lord lakour;
b. parski ena soupson rezonab ki li finn komet ousa li pre pou komet enn ofans kriminel; ousa
c. parski ena soupson rezonab ki li bien posib ki li pou trouble lape piblik
e ki pa finn relaxe, li bizin gagn tou fasilite rezonab pou konsilte enn reprezantan legal ki li swazir e san retar derezonab bizen fer li paret an kour; e si enn dimoun ki finn arete dapre kondision paragraf (b) pa finn pas lakour dan enn dele rezonab, lerla san okenn prezidis pou lezot prose ki kapav deside kont li, bizen liber li enkondisionelman ou lor bann kondision rezonab, ikonpri an partikilie kondision rezonab ki obliz li paret an kour pou enn prose ki pou ena lie pli tar ou pou bann prosedir preliminer enn nouvo prose; e si enn dimoun ki finn arete ousa ki an detansion dapre kondision paragraf ( c ), pa finn pas lakour dan enn dele rezonab pou permet lakour deside si bizen donn enn lord pou ki li donn garanti bonnkondwit, lerla, san prezidis pou bann aksion fitir kont li, bizen liber li san kondision.
3A. a. San pran kont souseksion 3, si enn dimoun finn arete ou si li an detansion pou enn ofans liye ar terorism ousa trafik ladrog, li pa pou ena drwa pou seki konsern bann ofans ki liye ar terorism ek trafik ladrog ki kapav deside par enn Ak Parlman, sorti lor kosion tank so prose pa finn termine, si
i. lakour finn deza trouv li koupab pou enn ofans liye ar terorism ousa trafik ladrog; ousa
ii. finn aret ou met li an detansion pou enn ofans ki liye ar terorism ousa trafik ladrog pandan peryod ki li ti an liberte sou kosion apre ki ti finn ena enn akizasion kont li ki li ti finn komet enn ofans ki liye ar terorism ousa trafik ladrog.
[Amande 4/02]
b. Enn bil ki pou vinn enn Ak Parlman ki preskrir bann ofans ki liye ar terorism ousa trafik ladrog dapre paragraf a. ou ki ole amann ousa anil Ak la li bize vote par enn mazorite trwa-kar tou bann manm Lasanble.
[Amande 4/02]
4. Kan enn dimoun an detansion dan kad enn lalwa ki konekte ar souseksion (1) (k):
a. bizen dan enn dele rezonab, pa pli tar ki 7 zour depi koumansman so detansion, donn li enn stetment par ekri ki dir li dan enn lang ki li konpran detay bann rezon kifer li an detansion.
b. pa plis ki 7 zour apre koumansman so detansion bizen ena enn notifikasion dan Lagazet Gouvernman (Gazet) ki anons so detansion e ki donn detay lor lalwa ki permet so detansion;
c. pa plis ki 14 zour apre koumansman so detansion e rekta pandan so detansion dan enterval ki pa depas 30 zour, so kees bizen regete par enn tribinal endepandan ek enparsial konstitie par enn prezidan ek 2 lezot manm ki nome par Komision Servis Zidisier ek Legal, akondision ki prezidan la li gagn drwa pratike kouma avoka ousa avoue dan Moris;
d. bizen donn li fasilite rezonab pou li konsilte enn reprezantan legal dapre so dezir e sa reprezantan la bizen gagn drwa fer reprezantasion divan tribinal ki pe rekonsider so kees;
e. kan tribinal pe konsider so kees li bizen gagn drwa prezan an personn ousa reprezante par enn reprezantan legal ki li finn swazir e, amwen ki tribinal la desid otreman, deroulman tribinal la bizen fer an piblik;
f. alafen travay tribinal ki finn etidie ninport ki kees selon term sa souseksion la, tribinal la bizen anons so desizion an piblik, e li bizen dir si dapre li ena ousa non rezon valab pou kontinie detansion e si dapre so zizman pa ena rezon valab, bizen relaxe dimoun an detansion la deswit e si pandan enn peryod 6 mwa apartir dat so liberasion finn replas li an detansion, tribinal ki finn institie pou konsider so kees pa gagn drwa dir ki dapre li ena rezon valab pou so detansion amwen ki li satisfe ki ena nouvo rezon valab pou zistifie detansion la.
5. Nenport ki dimoun ki finn arete e ki finn res an detansion ilegalman ena drwa gan enn konpansasion ki responsab arestasion ek detansion bizen peye.
6. Kan Komiser Polis pe azir dapre dispozision souseksion (1.) (k.) li bizen lib e personn, ni okenn otorite pa gagn drwa donn li enstriksion ou kontrol li.
7. Nanye ki dan nenport ki lalwa ou ki pe fer dapre dispozision nenport ki lalwa pa kapav konsidere kouma al kont ousa an kontradiksion ar souseksion (3) pourvi ki lalwa la otoriz enn ofisie lapolis ki pa pli ba dan yerarsi ki enn sirentandan lapolis donn instriksion ki enn dimoun ki finn arete lor baz soupson rezonab ki li finn komet enn ofans ki liye ar terorism ousa trafik ladrog bizen res an detansion pandan enn peryod ki pa depas 36 er apartir moman so arestasion san ki li gagn kontak ar nenport kisannla apart enn ofisie lapolis ki pa pli ba dan yerarsi lapolis ki enn enspekter lapolis ousa enn Ofisie Medikal Gouvernman.
[Amande 4/02]
8. Enn bill pou ki li vinn enn Ak Parlman ki ole amand ousa anil provizion nenport ki lalwa ki konsern gard rezis linformasion lor detansion ousa anrezistreman video ki konsern detansion nenport ki dimoun pou deli ladrog li bizen gagn vot favorab omwen trwa kar bann manm Lasanble.
[Amande 26/94; 40/00]
4. Proteksion kont esklavaz ek travo forse
Li ilegal gard enn dimoun kouma esklav ousa fors li fer travay ki li pa'le.
2. Li ilegal enpoz travo forse lor nenport ki dimoun.
3. Dan kad sa seksion la expresion “travo forse” li pa vedir:
a. nenport ki travay ki oblize fer parski ena enn zizman lakour ki dimann li;
b. nenport ki travay ki enn dimoun bizen fer pa parski enn zizman lakour dikte so nesesite me parski travay la endispansab pou izienn anzeneral ou pou meinntenenns landrwa kot li an detansion;
c. nenport ki travay ki neseser par enn manm Lafors Disiplinn dan ekzersis so fonksion ou dan ka enn kees obzeksion konsians par enn manm lamarinn, militer ou erfors, nenport ki travay ki finn deside pou ranplas travay ki finn koz obzeksion konsians; ou
d. nenport ki travay ki neseser dan enn peryod eta-dirzans ou dan ka nenport ki irzans ou katastrof ki menas lavi ek konfor popilasion, akondision ki nesesite travay la li rezonab akoz ekzistans enn sitiasion ou enn katastrof ki rann travay la neseser.
5. Proteksion kont tretman inimem
1. Pa gagn drwa servi tortir ou enpoz pinision inimen ou degradan ou sa kalite tretman la lor personn;
2. Nanye ki ekziste ou ki an pratik dapre lotorite enn lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ar prezan seksion si lalwa la permet enpozision pinision ki ti legal dan Moris le 11 Mars 1964.
6. Proteksion kont deposesion
Okenn propriyete, nenport ki so natir, pa kapav sezi, e okenn lentere ek drwa lor enn propriyete pa kapav aste par lafors apart si
a. sezi ou aste par lafors li enn nesesite vital dan lentere defans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, lasante piblik, planing irben ek riral, devlopman ek itilizasion nenport ki propriyete pou promouvwar lentere piblik ou bien-net sosial ek ekonomik lepep Moris; e
b. ki ena rezon valab pou koz soufrans ek difikilte pou kikenn ki ena lentere ek drwa lor sa propriyete la; e
c. ena provizion dan lalwa ki permet sezi ou aste par lafors -
i. pou peman enn konpansasion rezonab; e
ii. donn fasilite pou nenport ki dimoun ki ena lentere ek drwa lor sa propriyete la pou al Lakour Siprem swa direkteman swa an apel kont nenport ki otorite pou debat so lentere ek drwa, pou konsider legalite sezi ou aste par lafors, lentere ek drwa e ki kantite konpansasion li merite, e pou asir peman konpansasion.
2. Nenport ki dimoun ki gagn drwa gagn konpansasion dapre sa seksion la, apart si li enn rezidan dan Moris, pou osi gagn drwa dan enn dele rezonab apre ki li finn resevwar so konpansasion, transfer totalite sa konpansasion la ( san okenn dediksion, fre ou tax ki enpoze dan kad peman) ver nenport ki pei andeor Moris ki li finn swazir.
3. Nanye dan lalwa ou okenn aksion dan kad enn lalwa pa kapav konsider enkonsistan ou an kontradiksion ar souseksion 2. si lalwa an kestion otoriz -
a. enn lien par lord lakour ki atas nenport ki parti enn konpansasion dan faver enn dimoun ar zizman lakour ousa deroulman enn prosedir sivil ki konsern sa dimoun la;
b. enpozision bann restriksion rezonab lor manier ki enn konpansasion bizen peye; ou
c. enpozision nenport ki dediksion, fre ou tax ki normalman peyab dan ka peman ki pe fer dan Moris e ki li pa diskriminatwar dapre seksion 16 (3).
4. Nanye dan lalwa ou okenn aksion dan kad enn lalwa pa kapav konsider enkonsistan ou an kontradiksion ar souseksion 1. -
a. si lalwa an kestion permet pran posesion ou fer akizision enn propriyete
i. anplas tax, sarz ou det;
ii. kouma enn lamann pou enn ofans ou drwa sezi an rezon enn ofans ou si enn trafikan ladrog ou nenport ki dimoun ki finn servi frod ek koripsion pou vinn ris e ki pa kapav prouve ki li finn vinn propriyeter par mwayen legal;
iii. kom konsekans enn bay, enn lokasion, enn ipotek, enn sarz, enn lavant, enn promes ou enn kontra;
iv. dan ekzekision zizman ou lord lakour;
v. parski li dan enn sitiasion ki konstitie enn danze pou lasante dimoun, zanimo, pie ek plant;
vi. an kosekans nenport ki lalwa ki permet limitasion bann aksion ou akizision preskriptif;
vii. osi lontan ki li neseser pou fasilit lekzamen, lankek, prosedir zidisier ou lanket aprofondi ou dan ka enn teren, pourswit travo lor li -
A. pou konservasion later ou konservasion lezot resours; ou
B. pou devlopman lagrikiltir ou amenn bann ameliorasion neseser ki propriyeter ou okipan teren pa finn fer ou finn refiz fer san okenn rezon valab, exsepte si provizion lalwa e aksion ki depann lor li zot pa rezonab dan enn sosiete demokratik: ou
b. si lalwa an kestion permet pran posesion ou fer akizision enn propriyete
i. parski li propriyete lennmi;
ii. li propriyete enn dimoun ki finn mor ou ki enkapab, akoz enkapasite legal, administre teren la limem, administrasion ki bizen fer dan lentere bann benefisier legal;
iii. propriyete enn dimoun ki legalman bankout ou enn konpagni anrezistre/ korporasion ki an likidasion afen ki so administrasion li fer anfaver bann kreansie dimoun bankout ou korporasion an likidasion e anfaver bann lezot benefisier konserne; ou
iv. propriyete ki tom sou lotorite enn tres, pou kapav donn bann dimounn ki finn nome par dokiman konserne pouvwar pou etabli enn tres ou par lakour ou enn lord lakour afen ki kapav donn efe tres la; ou
c. parski lalwa an kestion -
i. ena provizion pou permet peman som lamone ki bizen pou pran posesion obligatwarman enn propriyete ikonpri peman lentere dapre to legal par trans aniel ki pa depas enn peryod 10 an;
ii. fixe som ki bizen peye pou gagn drwa pran posesion obligatwarman ou aste propriyete la ou fer provizion pou determinn som ki bizen peye dapre bann prensip ki kapav preskrir.
4A. a. San pran an konsiderasion souseksion 1. c., seksion 17 ou nenport ki provizion dan Konstitision pa kapav kestionn divan lakor nenport ki lalwa ki tret akizision obligatwar ou ki tret pran posesion nenport ki propriyete si lalwa la finn vote dan Lasanble par enn minimem trwa kar mazorite tou bann manm dan Lasanble.
b. Okenn lalwa ki tom sou paragraf a. pa kapav amande ou anile sof par enn proze lalwa ki gagn soutien vot final minimem trwa kar mazorite tou bann manm dan Lasanble.
5. Nanye dan sa seksion la pa kapav anpes pas lalwa, ek met li anviger, ki donn leta drwa propriyete lor nap dilo souteren ek mineral ki pa ankor extrer.
6. Nanye dan sa seksion la pa kapav anpes pas lalwa, ek met li anviger, ki permet pran posesion obligatwar nenport ki propriyete dan lentere piblik ou fer akizision obligatwar dan lentere piblik nenport ki lentere ou drwa lor nenport ki propriyete kot lentere ek drwa propriyete la li dan lame enn korporasion ki finn etabli pou servi lentere piblik e dan lekel zis lamone trezor piblik ti servi pou kre li.
[Amande 14/83; 33/86; 48/91]
7. Proteksion lavi prive domestik ek lezot propriyete
Apart si enn dimoun donn so konsantman, okenn dimoun pa pou sibir lafouy so lekor, so propriyete e personn pa gagn drwa rant dan so lokal.
Nenport ki zafer ou ki aksion ki enn lalaw permet pa pou an kontradiksion ou al kont seksion prezan si lalawa an kestion permet aksion ki -
a. dan lentere defans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, lasante piblik, devlopman irben ek riral, devlopman ek itilizasion resours mineral ou devlopman ek itilizasion nenport ki propriyete dan enn manier ki fer litere piblik avanse;
b. permet proteksion bann drwa ek liberte lezot dimoun;
c. permet enn ofisie ou azan Gouvernman ou enn lotorite lokal, ou enn korporasion ki lalwa finn institie pou rezon piblik, rant dan lokal ki apartenir ninport ki dimoun pou fer enn evaliasion lokal la dan kad tax ou lezot sarz ou pou fer bann travay dan nenport ki propriyete ki legalman dan lokal la e ki apartenir pou Gouvernman, lotorite lokal la, ou korporasion la selon seki zafer la ete; ou
d. permet, parski bizen met enn zizman ou enn lord lakour dan enn prose sivil an pratik, fouy nenport ki dimoun ou propriyete dapre lord lakour ou permet rant dan nenport ki lokal dapre lord lakour site lao, exsepte si provizion lalwa ou aksion ki finn met anplas li pa rezonab dan enn sosiete demokratik.
8. Provizion pou garanti proteksion lalwa
1. Kan ena enn akizasion kriminel kont enn dimoun lerla, si pa finn retir akizasion la, dan enn dele rezonab, so kees bizen pas dan enn lakour enparsial ek endepandan dan kad legal e akize la bizen gagn enn tretman ferple.
2. Ninport ki dimoun lor ki sou enn akizasion kriminel-
a. li pou konsidere kom inosan ziska swa li pled koupab osa lakour prouve ki li koupab;
b. bizen inform li dan enn dele rezonab, dan enn lang ki li konpran an detay natir ofans ki li finn sipoze komet;
c. li bizen gagn sifizaman letan ek fasilite pou prepar so defans;
d. bizen donn li drwa pou defann limem par limem ou lor so prop fre par enn reprezantan legal ki li swazir ou, kot lalwa permet, par enn reprezantan legal peye par leta;
e. li bizen gagn tou fasilite pou ekzamine limem ou fer ekzamine par so reprezantan legal, bann temwen ki lapourswit prezant lakour e li bizen kapav fer so temwen prezante ankour e ekzaminn zot pou temwagn dan so faver dan mem kondision ek fasilite ki donn temwen lapourswit; e
f. bizen donn li servis gratis enn enterpret si li pa konpran langaz ki pe servi dan deroulman so prose dan lakour,
e apart si li dakor, so prose pa kapav deroule dan so labsans amwen ki so konportman ankour pe anpes deroulman normal e lakour finn deside pou fer tir li depi dan lakour e permet prose kontinie dan so labsans.
3. Kan enn dimoun finn pas an zizman pou enn ofans kriminel, akize la ou nenport ki dimoun otorize par li pou sa zafer la, bizen gagn, si se sa so dezir e si finn fer peman reglemanter, dan enn dele rezonab apre zizman, enn kopi bann dokiman ki finn fer par ou pour lakour.
4. Pa kapav konsider enn dimoun koupab enn ofans kriminel si ler li ti fer seki li ti fer, sa pa ti konsidere par lalwa kouma enn ofans kriminel e pa kapav enpoz enn santans pli sever ki santans legal ki ti ekziste ler li ti komet ofans la.
5. Nenport ki dimoun ki kapav donn prev ki li finn pas an zizman dan enn lakour ki finn etabli legalman e ki finn kondane ousa akite pou enn ofans kriminel pa pou repas an zizman pou mem ofans ou pou nenport ki lezot ofans pou lekel li finn kondane dan prose ki konsern sa ofans la exsepte si ena enn lord par enn lakour siperyer ki pe konsider enn lapel ou revizion enn zizman ki akit ou kondann enn akize.
6. Pa kapav ziz enn dimoun pou enn ofans kriminel si li ena prev ki li finn benefisie pardon ki enn otorite konpetan dan sa domenn la finn donn li.
7. Pa kapav obliz enn dimoun temwaye dan enn prose ki pe ziz li pou enn ofans kriminel.
8. Nenport ki lakour ou otorite ki neseser ou ki gagn pouvwar par lalwa pou examinn lekzistans ou natir nenport ki drwa sivik ou obligasion li bizen institie par lalwa e li bizen endepandan ek enparsial, e kan enn prose finn entante par enn dimoun dan lakour la ou otorite la, li bizen benefisie ferple e so kees bizen pase dan enn dele rezonab.
9. Eksepte si tou dimoun konserne dakor, tou deroulman dan nenport ki lakour, deroulman pou examinn ekzistans ou natir nenport ki drwa sivik ou obligasion divan nenport ki otorite, ikonpri lanons desizion lakour ou nenport ki otorite, bizen fer an piblik.
10. Nanye dan souseksion 9. pa kapav anpes lakour ou lezot otorite an kestion exklir dan deroulman (exsepte lanons desizion lakour ou lezot otorite) bann dimoun apart bann dimoun konserne ek zot reprezantan legal, pourvi ki lakour ou lezot otorite -
a. ena pouvwar pou fer sa e li konsider sa neseser ou pratik parski piblisite kapav port prezidis anver lentere lazistis, ou dan zizman enterlokitwar, ou li dan lentere moralite piblik, dan bien-net dimoun ki pa ankor gagn 18 an, ou pou protez lavi prive dimoun ki konserne par prose la; ou
b. ena pouvwar pou desid pou fer sa dan lentere ladefans, sekirite piblik, ou lord piblik.
11. Nanye ki dan enn lalwa ou ki finn fer sou otorite enn lalwa pa kapav konsidere kom enkonsistan ou an kontradiksion ar -
a. souseksion 2 a. si lalwa an kestion la obliz enn dimoun lor ki ena enn akizasion ofans kriminel donn prev lor serten fe;
aa. souseksion 2 d. si lalwa an kestion permet enn ofisie lapolis donn lord ki enn dimoun ki finn arete parski ena soupson rezonab ki li finn komet enn ofans ki lie ar terorism ousa trafik ladrog, res an detansion pou enn peryod ki pa depas 36 er apartir so arestasion san ki li gagn drwa zwenn okenn dimoun apart enn ofisie lapolis ki ena omwen grad Enspekter ou enn Ofisie Medikal Gouvernman.
[Amande 4/02]
b. souseksion 2 e. si lalwa an kestion enpoz bann kondision ki bizen respekte si bann temwen ki vinn temwagne an faver enn akize pou gagn ranboursman so depans depi fon piblik;
c. souseksion 5 si lalwa an kestion otoriz lakour pou ziz enn manm lafors disipline/sekirite pou enn ofans kriminel san pran kont nenport ki prose e kondanasion ou akitman sa manm la par lalwa disipliner sa lafors la pourvi ki lakour ki pe ziz sa manm la pran an konsiderasion pinision ki li finn sibir sou lalwa disipliner an kestion ler li kondann li e donn so santans.
12. Dan sa seksion la 'ofans kriminel' vedir enn krim, move konportman ou kontrvansion ki lalwa Moris pini.
[Amande 40/00]
9. Proteksion Liberte Konsians
1. Apart si enn dimoun dakor, pa kapav anpes okenn dimoun zwir so liberte konsians, e dan kad sa seksion la, sa liberte la inklir liberte panse, liberte relizion, liberte pou sanz relizion ousa krwayans, e liberte swa tousel, swa angroup, an piblik ou an prive, pou montre ek propaz so relizion ou krwayans atraver seremoni, ansegnman, pratik ek swiv sistem relizie.
2. Apart si enn dimoun dakor, (e si li miner, ar konsantman so titer) pa gagn drwa obliz okenn dimoun ki pe frekant enn enstitision edikatif swiv klas edikasion relizie ou partisip dan seremoni ou dan sistem relizie si lansegnman, seremoni ou sistem la pa form parti enn relizion ki li finn deklare kouma so relizion.
3. Pa kapav anpes okenn kominote ou denominasion relizie fer provizion pou donn legalman par bann dimoun dan Moris, ledikasion relizie bann manm sa kominote ou denominasion dan kad ledikasion zeneral ki zot organize dan Moris.
4. Pa kapav obliz enn dimoun, ninport ki dimoun, fer enn serman ki kont lespri so relizion ou so krwayans ou fer serman dan enn manier ki kont so relizion ou so krwayans.
5. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa ou ki fer dan kad enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar sa seksion la si lalwa an kestion la fer provizion -
a. dan lentere ladefans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, ou lasante piblik; ou
b. pou protez drwa ek liberte lezot dimoun ikonpri drwa ek liberte pou swiv ek pratik nenport ki relizion ou krwayans san ki dimoun ki kwar dan ek pratik lezot relizion vinn deranz zot eksepte si seki pe fer ou pratike li inakseptab dan enn sosiete demokratik.
10. Proteksion Liberte Expresion
1. Apart si enn dimoun dakor, pa kapav anpes nenport ki dimoun zwir so liberte expresion, setadir, liberte pou kwar seki li kwar, liberte pou resevwar ek partaz lenformasion ek lide san okenn enterferans, liberte pou koresponn san enterferans.
2. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa ou ki fer dan kad enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar sa seksion la si lalwa an kestion la fer provizion -
a. dan lentere ladefans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, ou lasante piblik; ou
b. pou protez repitasion, drwa ek liberte lezot dimoun ou pou protez lavi prive bann dimoun ki konserne par bann prosedir legal, anpes revelasion lenformasion ki finn resevwar antout konfidans, mentenir otorite ek endepandans bann lakour ou reglemant administrasion teknik telefoni, telegrafi, lapos, transmision sanfil, televizion, expozision piblik ou divertisman piblik; ou
c. pou enpoz restriksion lor bann ofisie piblik,
eksepte si seki pe fer ou pratike li inakseptab dan enn sosiete demokratik.
11. Proteksion Liberte Asanble ek Asosiasion
1. Apart si enn dimoun dakor, pa kapav anpes okenn dimoun zwir so liberte asanble ek asosiasion, setadir, so liberte pou groupe libreman e form enn asosiasion ar lezot dimoun e anpartikilie pou form ou rant manm dan enn sendika ou enn asosiasion pou protez so lentere.
2. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa ou ki fer dan kad enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar sa seksion la si lalwa an kestion la fer provizion -
a. dan lentere ladefans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, ou lasante piblik; ou
b. pou protez bann drwa ek liberte bann lezot dimoun; ou
c. pou enpoz restriksion lor bann ofisie piblik,
eksepte si seki pe fer ou pratike li inakseptab dan enn sosiete demokratik.
12. Proteksion Liberte Pou Etablir Bann Lekol
1. Pa gagn drwa anpes ninport ki group relizie ou asosiasion relizie, sosial, etnik ou kiltirel etablir ek roul lekol lor so prop fre.
2. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa ou ki fer dan kad enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar souseksion 1 si lalwa an kestion la fer provizion -
a. dan lentere ladefans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, ou lasante piblik; ou
b. pou reglemant sa bann lekol la dan lentere dimoun ki frekant zot
eksepte si seki pe fer ou pratike li inakseptab dan enn sosiete demokratik.
3. Pa kapav anpes personn avoy enn zanfan, si li swa paran swa titer sa zanfan la, zis parski lekol la pa enn lekol gouvernman.
4. Dan souseksion 3. 'zanfan' vedir osi zanfan-par-maryaz ou zanfan-adopte dapre prosedir legal, e 'paran' vedir paran sa bann zanfan la.
13. Proteksion Liberte Mouvman
1. Pa gagn drwa priv nenport ki dimoun so liberte mouvman, e dan kontex sa seksion la, sa liberte la li vedir drwa bouze libreman nenport ki kote dan Moris, drwa abite nenport ki kote dan Moris, , drwa pou rant Moris, drwa pou kit Moris e proteksion kont expilsion depi Moris.
2. Restriksion lor liberte mouvman si ena detansion legal li pa pou enkonsistan ou an kontradiksion ar sa seksion la.
3. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa ou ki fer dan kad enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar souseksion 1 si lalwa an kestion la fer provizion -
a. ki restriksion lor liberte mouvman ou drwa rezidans dan Moris, li dan lentere ladefans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, ou lasante piblik;
b. ki restriksion lor drwa enn dimoun pou kit Moris li dan lentere ladefans, sekirite piblik, lord piblik, moralite piblik, ou lasante piblik ou pou met anaplikasion enn obligasion enternasional Gouvernman, e so detay finn depoze lor latab Lasanble;
c. ki kapav ena restriksion, par lord lakour, lor mouvman ou rezidans dan Moris nenport ki dimoun swa parski lakour finn trouv li koupab enn ofans kriminel dan kontex lalwa Moris ou pou gagn lasirans ki dimoun la pou paret ankour pli tar pou so prose ki konsern enn ofans kriminel ou pou prosedir preliminer pou enn prose ou pou prosedir ki konsern so extradision ou lezot deportasion legal depi Moris;
d. ki kapav ena restriksion lor mouvman ou rezidans dan Moris nenport ki dimoun ki pa enn sitwayen Moris ou exklizion ou expilsion depi Moris sa kategori dimoun la;
e. pou blok drwa akizision ou itilizasion later ou nenport ki propriyete dan Moris par nenport ki dimoun;
f. ki permet avoy enn dimoun andeor Moris pou ki li pas an zizman andeor Moris pou enn ofans kriminel ou pou ki li pirz enn santans dan prizon andeor Moris ki enn lakour andeor Moris finn deside dan kad enn ofans kriminel kot lakour la finn trouv li koupab; ou
g. pou enpozision restriksion lor drwa nenport ki dimoun kit teritwar Moris parski li ena bann obligasion pou onore dapre lalwa Moris,
eksepte si seki pe fer ou pratike li inakseptab dan enn sosiete demokratik.
4. Kan enn dimoun ki so liberte mouvman finn limite dan kad souseksion 3 a. ou b. fer enn demann -
a. osito ki rezonableman pratik e tou manier pa plis ki 7 zour apre ki li'nn fer so demann, bizen donn li dan enn dokiman ekri dan enn lang ki li konpran rezon kifer finn inpoz restriksion lor so liberete mouvman;
b. pa plis ki 14 zour apre ki li'nn fer so reket e pandan peryod restriksion omwen toule 6 mwa, so kees bizen regete par enn tribinal endepandan ek enparsial konstitie par enn prezidan ek 2 lezot manm ki nome par Komision Servis Zidisier ek Legal, akondision ki prezidan la li gagn drwa pratike kouma avoka ousa avoue dan Moris;
c. Li ou so reprezantan bizen gagn drwa fer reprezantasion divan tribinal ki finn nome pou reget so kees;
d. kan tribinal ki finn institie dan kad sa souseksion la finn reget kees la, li bizen fer so rekomandasion sipa bizen kontinie restriksion, sipa non, e li bizen soumet rekomandasion la ar lotorite konserne e lotorite la bizen azir an konsekans pou swa kontinie restriksion la, swa aret li:
Pourvi ki enn dimoun ki sibir restriksion lor liberte mouvman ki aplikab pou dimoun an zeneral, ou klas dimoun an zeneral, gagn permision Lakour Siprem pou fer so reket sou prezan souseksion.
14. Proteksion kont Diskriminasion
1. An relasion ar souseksion 4., 5. ek 7. okenn lalwa pa gagn drwa fer provizion ki diskriminatwar swa ar limem swa dan so konsekans.
2. An relasion ar souseksion 6.,7., ek 8. pa gagn drwa fer okenn dimoun sibir enn tretman diskriminatwar atraver enn lot dimoun ki pe azir dan ekzersis enn fonksion piblik ki enn lalwa permet li ou dan ekzersis nenport ki fonksion ki lie ar enn fonksion piblik ou enn otorite piblik.
3. Dan sa seksion la, 'diskriminatwar' vedir donn diferan dimoun diferan tretman parski zot ena karakteristik konpletman ou plizoumwen diferan lor baz ras, kars, landrwa kot zot sorti, lopinion politik, kouler, krwayans ou sex e akoz sa tret enn kategori dimoun kouma enferyer e donn lavantaz ek privilez enn lot kategori zis akoz diferans mansione lao.
4. Souseksion 1. pa pou aplik ar nenport ki lalwa si li fer provizion -
a. pou ramas reveni pou Moris;
b. ki konsern dimoun ki pa sitwayen Moris; ou
c. pou aplikasion, dan ka dimoun ki finn dekrir dan souseksion 3. (ou pou dimoun ki konekte ar sa bann dimoun la), lalwa ki konsern adopsion, maryaz, divors, lanterman, ditribision propriyete akoz lamor ou lezot zafer similer ki konsidere kouma lalwa personel ki aplikab pou dimoun sa kategori la.
5. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar souseksion 1 si lalwa an kestion la fer provizion ki konsern nivo ou kalifikasion ( ki pa nivo ek kalifikasion ki liye ar ras, kars, landrwa kot zot sorti, lopinion politik, kouler, krwayans ou sex) ki neseser pou ki enn dimoun okip nenport ki pozision dan servis sivil, nenport ki pozision dan lafors disipline/sekirite, nenport ki pozision dan organizasion administrasion rezional ou dan enn kor paraetatik ki finn etablir par enn lalwa pou servis piblik.
6. Souseksion 2. li pa valid si nenport ki zafer li legal parski ena lalwa ki fer provizion pou so legalite kouma souseksion 4. ou 5. endike.
7. Nanye ki ekziste dan enn lot lalwa ou ki fer dan kad enn lot lalwa pa kapav konsidere an kontradiksion ou enkonsistan ar sa seksion la si lalwa an kestion la fer provizion pou ki dimoun ki finn dekrir dan souseksion 3. kapav sibir restriksion lor zot drwa ek liberte ki garanti par seksion 9, 11, 12, 13, 14, 15, parski lalwa permet sa bann restriksion la atraver seksion 9(2), 11(5), 12(2), 13(2), 14(2), 15(3) dapre seki sitiasion dimande.
8. Souseksion 2. pa kapav afekte nenport ki diskresion ki konsern enstitision, prosedir ou diskontiniasion enn prose sivil ou kriminel dan nenport ki lakour ki otoriz nenport ki dimoun dan kad sa Konstitision la ousa nenport ki lezot lalwa.
[Amande 23/95]
15. Aplikasion bann provizion proteksion
1. Kan enn dimoun fer enn alegasion ki so bann drwa ki garanti par seksion 3 a 16 finn, pe ou pou kapav bafoue, lerla, san perdi drwa lor lezot aksion ki konsern mem zafer e ki lalwa permet, sa dimoun kapav dimann Lakour Siprem remedie sitiasion la.
2. Lakour Siprem pou ena preseans pou ekout konplent e deside lor aplikasion ki nenport ki dimoun finn fer dan kad souseksion 1. e li kapav donn lord, donn enstriksion ou konsey ki li konsider korek ou neseser pou donn lasirans ek garanti ki bann drwa dan seksion 3 a 16 pe respekte e ki drwa sitwayen la pe respekte:
Akondision ki Lakour Siprem kapav refiz entervenir dan kad sa souseksion la, si li satisfe ki ena sifizaman lezot mwayen pou remedie sitiasion la e ki dimoun ki finn fer konplent la finn gagn posibilite fer konsider so konplen dan kad lezot lalwa.
(TRADIKSION KONPLETE AN SEPTAM 2006)