Par Antoine de Saint-Exupéry

Kan mo ti ena si-zan, enn zour mo ti trouv enn zoli-zoli zimaz dan enn liv. Liv la ti lor Lafore Vierz e li ti apel "Bann Zistwar Vre". Zimaz la ti montre enn serpan boa ki ti pe aval enn zanimo feros.

Dan liv la ti dir ki bann boa zot aval zot manze antie, san kraze, san mase. Lerla zot nepli kapav bouze. Zot dormi pandan sis mwa pou dizer zot manze.

Sa zistwar la ti bien travay mo latet e li ti donn mwa lide pou mo fer mo premie desen. Mo montre mo desen bann gran dimoun; mo dimann zot si zot pa gagn per. Zot dir mwa sapo pa fer dimoun per.

Ayo! Pa sapo ki mo ti desine me enn boa ki ti pe dizer enn lelefan. Lerla pou ed gran dimoun konpran mo ti bizen desinn enn lelefan dan vant enn boa. Pa fasil ar zot.

Bann gran dimoun lerla konsey mwa pa perdi letan ar desen boa avek lelefan vizib ousa envizib dan so vant me okip sirtou zeografi, istwar, arismetik ek gramer. Akoz samem, ler mo ti ena si-zan mo ti abandonn posibilite vinn enn gran pent. Mo de premie desen ti fel dapre bann gran dimoun. Sa zot pa konpran nanye e nou zanfan nou fatige nek explik zot tou zafer.

Mo ti oblize swazir enn lot metie: aprann pilot avion. Dan avion mo finn al boukou landrwa dan lemonn. Bizen aksepte zeografi ti finn bien ed mwa. Enn sel kout gete mo ti kapav kone sipa mo avion ti lor Lasinn ousa Arizona. Sa mari serye kan ou finn perdi sime dan fernwar.

Koumsamem, dan mo lavi mo finn zwenn enn ta dimoun serye. Mo finn pas boukou letan ar bann gran dimoun. Mo ankor kwar pa fasil ar zot.

Parfwa kan mo ti kwar ki mo ti finn zwenn enn gran dimoun enpe korek, mo ti montre li mo premie desen ki mo gard toultan ar mwa. Enn ti tes! Me toultan mo ti pe gagn mem repons: "Enn sapo sa!" Kan sa ti arive, mo ti refiz koz lor serpan boa, lafore vierz, ousa zetwal. Mo ti rant dan so zwe. Mo ti koz zwe kart, golf, politik ek kravat. E gran dimoun la ti satisfe parski li ti zwenn enn zennom rezonab.

2

Ala kifer mo ti pe viv tousel san vre kominikasion ar lezot ziska ki enn zour, ena si-zan desela, mo ti gagn enn pann dan dezer Sahara. Enn zafer ti kase dan mo moter. Pa ti ena ni mekanisien, ni pasaze. Tousel mo ti pe bizen debrouy mo difil ar enn pann serye. Li ti enn kestion lavi-lamor. Ti ena dilo pou forse wit zour.

Premie swar la, mo ti dormi lor disab, lwen-lwen, plis ki mil mil ar sivilizasion. Mo ka ti pir ki enn nofraze lor enn rado omilie enn losean. Aster sey mazinn sok ki mo ti gagne kan boner gramaten, enn lavwa kas mo somey.

- Tonton, desinn enn mouton pou mwa!
- Hen!
- Desinn enn mouton pou mwa …

Mo dibout brit vadire loraz ti finn tom lor mwa. Mo frot mo lizie detrwa fwa. Pa manti, divan mwa ti ena enn tibout bonom extra ki ti pe fixe mwa. Pli tar mo ti sey fer so portre. Bien maf! Normal! Bann gran dimoun ti touy mo talan pent. Depi laz si-zan, apart lelefan vizib ek envizib dan vant boa, mo pa ti konn fer nanye.

Mo lizie ouver gro ler mo ti trouv sa espes mirak la. Pa bliye ki mo ti plis ki mil mil distans depi sivilizasion. Alor dir mwa kimanier mo tibout bonom pa ti paret perdi sime, fatige, fen, swaf ousa per. Pa kwar li ti kouma zanfan abandone omilie dezer, mil mil distans depi sivilizasion. Ler mo reysi koze, mo ti dir li:

- Me ki to pe fer la tibonom?

Li ti repet mem parol, lantman me serye-serye:

- Tonton, desinn enn mouton pou mwa.

Kan sitiasion tayt, pa kapav kil parad. Tousa paret fouka net. Plis ki mil mil distans depi sivilizasion, kan lamor pe fer letour, ki ti mo fer? Mo ti tir enn fey papie ek enn plim dan mo pos. Lerla mo rapel ki apart zeografi, istwar, arismetik ek gramer mo fos dan tou lezot. E mo ti dir mo tibout bonom (Mo pa kasiet mo ti agase) ki mo pa ti konn desine. Li ti reponn:

- Pa fer nanye, tonton. Desinn enn mouton pou mwa.

Kouma zot kone, mo pa ti konn desinn enn mouton. Alor mo refer mo premie desen: enn lelefan envizib dan vant enn serpan boa. Ala sok lor mwa! Tibout bonom fann ar mwa.

- Non! Non! Mo pa'le enn lelefan dan enn boa. Enn boa li danzere. Enn lelefan bar tro boukou plas. Kot mwa peyna boukou plas. Mo bizen enn mouton. Ale tonton, desinn enn mouton pou mwa.

Mo ti desinn enn mouton. Li ti get li bien, lerla:

- Non, li tro malad. Fer enn lot.

Mo fer enn lot.

Mo ti kamwad fer enn ti sourir, vadire li pa'le mo gagn latet:

- Tonton! Pa enn mouton sa! Enn bouk sa! Gete, li ena korn …

Mo ti refer desen la me li ti rezet li kouma lezot:

- Li tro vie tonton. Mo'le enn ki pou viv lontan.

Pou fini kourt ar li parski mo ti prese pou demont mo moter, mo grifonn enn kes ar trwa ti trou.

- To mouton dan kes la.

Alala! Piti la so figir ti eklere ar boner.

- Samem ki mo ti ole. … To kwar li manz boukou lerb?
- Kifer?
- Kot mwa peyna boukou plas.
- Pa traka, mo'nn donn twa enn bien tipti mouton.

Li ti yam desen la bien.

- Mo pa trouv li tipti, mwa. … Ayozoto! Li finn dormi …

Ala kimanier mo ti zwenn mo Ti-Prens.

3

Ti pran mwa boukou letan pou konpran kot li ti sape. Ti-Prens ti pe poz boukou kestion me ti zwe sourd ler mo ti poz li kestion. Detrwa mo sap parsi-parla ti met mwa lor lapis. Par ekzanp ler li ti trouv mo avion (pa kont lor mwa pou mo desinn mo avion; tro konplike pou mwa) li ti dimann mwa:

- Ki ete sa zafer la?

- Pa enn zafer sa. Li avole. Samem apel avion. Mo avion sa.

Mo ti fer mo fezer montre li mo kapav anvole. Ki li ti dir ou kwar?

- Alor, to finn sap dan lesiel, tonbe?

Dir ou mo ramas mo lake.

- Enpe koumsa!

- He, mari komik!

Ti-Prens larg enn riye inosan. Mo manz mo kou. Mo pa dakor ki kikenn pran mo problem anbadinaz. Lerla li dir:

- Alor twa'si to sort dan lesiel! Dan ki planet to viv?

So parol ti ekler mister ki ti finn amenn li isi e direk-direk mo poz li enn kestion:

- To sort dan enn lot planet?

Komdabitid, li ti fou mwa sek. Bouz-bouz so latet dousman, li fixe mo avion.

- Tou manier ar enn zafer koumsa to pa kapav sorti lwen.

Pandan enn bon bout letan, li ti vwayaz dan so prop lespri e rant dan rev. Pli tar li ti tir mo mouton dan so pos e koumans admir so trezor.

Met ou dan mo plas. Mo ti anvi tir lenformasion lor 'bann lezot planet'.

- Kot to sape mo ti bonom? Kot to reste? Kot to'le amenn mo mouton?

Li ti pran boukou letan pou sorti dan so silans meditatif:

- Li korek sa kes ki to finn donn mwa; aswar li kapav dormi ladan.

- Biensir! Si to fer bon, mo pou donn twa enn lakord pou atas li dan lazourne e enn pike 'si.

- Atas li? To komik tonton.

- Si to pa atas li, li pou al trene e li kapav perdi.

Ala li reriye!

- Me kot to'le li ale?
- Nenport kotsa. Drwat divan li.

Ti-Prens revinn serye.

- Kaspalatet! Peyna boukou plas kot mwa.

E ar enn ti tristes dan so lavwa li kontinie:

- Tou manier si li mars drwat divan li, … li pa kapav al lwen kot mwa.

4

Dan mem fason mo ti aprann enn lot zafer. Planet kot li ti sorti pa ti pli gran ki enn lakaz.

Sa pa ti drol pou mwa. Mo ti kone ki apart bann gran planet kouma Ter, Zipiter, Mars, Venis - bann planet ki ti ena nom - ti ena enn ta ti planet, parfwa telman tipti ki mem ar teleskop ti gagn taksion trouv zot. Kan enn astronom dekouver enn, li donn li enn nimero. Par egzanp li pou apel li 'asteroid 3251'.

Mo bien kwar ki asteroid kot Ti-Prens ti sorti apel B 612. Sa asteroid la ti dekouver an 1909 par enn astronom Tirk.

Li ti prezant so dekouvert ar gran tamtam dan enn Kongre Enternasional Astronomi. Me personn pa ti kwar li akoz so labiyman Tirk. Ou kone bann gran dimoun la zot koumsamem sa.

Me B 612 so repitasion ti sov kan enn diktater Tirk ti defann dimoun so pei met lenz Tirk e obliz zot met lenz Lerop. Sinon latet sote! Astronom la ti refer prezantasion so dekouvert an 1920. Sannkoutla li ti met kostim-kravat. Mirak! Tou dimoun ti aplodi li.

Si mo finn donn zot detayman lor asteroid B 612 e mo finn donn so nimero se parski bann gran dimoun kontan nimero. Kan ou dir zot ou ena enn nouvo kamwad, zame zot poz kestion ki bizen. Zot pa pou dimann ou: "Eski li ena zoli lavwa? Ki zwe li kontan zwe? Eski li fer koleksion papiyon?" Non. Zot pou dimann ou: "Ki laz li ena? Komie frer li ena? Ki so pwa? Komie so papa gagne par mwa?" Sa donn zot lenpresion ki sa bann detay la fer zot konn dimoun la. Si ou dir bann gran dimoun: " Mo finn trouv enn zoli lakaz an brik roz ar fler zeraniom lor bor lafnet ek pizon lor so twa" zot pa fouti trouv li dan zot latet. Nek dir zot: "Mo'nn trouv enn lakaz ki vo enn milion roupi." Deswit zot pou kriye: "Sirman bien zoli."

Alors, si ou dir zot: "Mo donn zot prev ki Ti-Prens ti ekziste: li ti en ti bonom mari gayar; li ti kontan riye; li ti ole enn mouton. Kan enn ti bonom pe rod enn mouton se ki li ekziste, non" zot pou sakouy zot latet, dir ou aret radote kouma zanfan.

Me si ou dir zot: "Ti-Prens sorti dan asteroid B 612", la zot pou fou ou lape. Zot koumsa. Ki pou fer! Nou bann zanfan, nou bizen sey konpran bann gran dimoun.

Nou ki konpran lavi, nou movi ar nimero. Mo ti pou kontan kapav koumans mo zistwar kouma zoli zistwar pou zanfan. Ala kouma mo ti pou kantan koumans li: " Enn fwa dan enn pei ti ena enn ti garson ki ti apel Ti-Prens, ki ti viv lor enn planet pa pli gro ki li. Li ti pe rod enn kamwad…" Si ou konpran lavi, sa fason rakont zistwar la ti pou mari korek.

Mo pa kontan dimoun lir mo liv lao-lao. Mo leker fermal kan mo rakont mo souvenir. Si-zan desela mo ti kamwad ti ale ar so mouton. Mo pe sey dekrir li pou ki mo pa bliye li. Vilen sa, bliye enn kamwad! Pa fasil sa gagn enn vre kamwad. Pir! Mo kapav vinn kouma bann gran dimoun ki nek kontan sif. Akoz samem mo finn aste kreyon, penso ek bwat lapentir. Mem mo vie mo pe reaprann desine. Pa fasil mo dir ou! Sirtou ki dan lepase mo ti fer zis de desen: lelefan envizib ek vizib dan vant serpan boa. E sa lepok la mo ti ena zis si-zan. Mo pou sey trap so resanblans me pa tro sir ki mo pou kapav. Premie desen korek me deziem enn flop. Enn kou Ti-Prens tro gran, enn kou li tro tipti. Mo nepli bien rapel kouler so lenz. Touk-touk parsi, touk-touk parla, mo sey debrouy-debrouye. Sir-sir mo pou rat detay enportan. Pa gard dan leker! Mo ti kamwad pa ti kontan donn explikasion. Li ti kwar mo ti kouma li. Me malsans pou mwa, mo pa konn get mouton andan kes. Mo finn vinn enpe kouma gran dimoun. Mo pe vieyi.

Sak zour mo ti pe aprann enn ti zafer lor sa planet la, lor so depar, lor so vwayaz. Lenformasion ti pe rantre dousma-dousma, parfwa san atann. Koumsamem mo ti aprann lor trwaziem zor, ki ti ariv bann pie baobab.

Sannkoutla, grasa mouton ki lakle kase. Enn kout sek, koumadir kiksoz pe manz so krann, Ti-Prens ti poz mwa kestion:

- Vremem mouton manz bann ti pie?
- Wi, bien vre.
- Enn bon nouvel sa!

Mo pa ti bien konpran kifer li ti sitan enportan ki mouton manz ti pie. Ti-Prens pa donn mwa letan:

- Si koumsa, li pou manz pie baobab 'si?

Mo dir mo Ti-Prens ki pie baobab li pa tipti plant me gran pie, pli gran ki legliz. Mem si li ti amenn enn troupo lelefan ar li, zot pa ti pou reysi fini enn sel pie baobab.

Zimaz enn troupo lelefan fer Ti-Prens kas enn gran riye:

- Pou bizen met zot enn lor lot…

Lerla li ti fer mwa enn remark bien malen:

- Enn pie baobab li pa ne gran; li tipti avan.
- Dakor! Me kifer to'le mouton manz ti pie baobab?

Li ti reponn mwa: "Normal, non!" parski dan so lozik tou ti mari kler. Me mwa mo ti bizen fer koustik dan mo lespri pou konpran.

Li senp! Lor planet Ti-Prens, kouma lor tou lezot planet, ti ena bon kouma move lerb. Bon lerb ti larg bon semans; move lerb move semans. Me semans li dormi envizib dan vant tied later ziska ki enn zour kan so ler vini, so somey kase, li kas pares, tir latet andeor, larg enn ti bren lerb ver timid-timid ki lev latet ver soley. Si bren lerb la li enn ti pous radi ousa rozie, nek ena pou les li trankil. Me si se move zerb ki pe pouse, vit-vit bizen aras li avan li fer fraka. Lor planet Ti-Prens semans baobab ki ti pe fer masak. Par ta semans maler ti pe dormi dan vant tied later. Si pa dekouver li atan, bel zavari. Planet la toufe; bann rasinn rant partou ziska ki planet la, si li bien tipti, li eklate.

"Disiplinn li enportan. Kan nou finn fini fer nou twalet gramaten, nou bizen fer twalet nou planet. Nou bizen fer zefor ras bann zenn pous baobab kouma nou remark zot prezans parski ler zot bien zenn zot resanble rozie. Travay la rann me fasil."

Enn zour li ti mem konsey mwa travay dir pou fer enn zoli desen pou fer sa lide la rant bien dan latet bann zanfan lor mo planet. "Ler zot vwayaze enn zour sa pou bien ed zot. Li fasil dir dime mo pou fer li! Me baobab pa les ou gagn bar. Mo konn enn planet kot ti ena enn gro pares. Li pa ti pran kont trwa ti pie baobab. Rezilta…"

Ar led Ti-Prens mo ti desinn planet la. Mo pa kontan pres moral. Me baobab telman danzere sirtou si ou finn perdi lor enn asteroid ki mo oblize sanz mo labitid. Ala mo dir zot: "Zanfan, tansion baobab!" Pou warning mo bann kamwad lor treboul deryer zot laport, deryer mo laport, mo ti met mo tou dan sa desen la. Mesaz la ti bien-bien enportan. Mo sir ou pou dimann mwa: kifer dan sa liv la pa ena desen osi peper ki desen baobab? Bien senp. Mo'nn seye me abba. Kan mo ti pe desinn baobab mo ti santi zafer la serye.

6

Ah! Ti-Prens, mo finn, tigit par tigit, konpran to tristes-solitid. Pandan bien lontan, zis kouse soley ti kas monotoni to lavi. Mo ti konpran sa gramaten katriyem zour ler to ti dir mwa:

- Mo kontan get soley kouse. Tonton, amenn mwa get soley kouse.
- Bizen atann.
- Atann!
- Bizen atann soley kouse.

To ti trouv drol dabor. Answit to ti riy tomem. E to ti dir mwa:

- Mo bliye mo pa kot mwa.

Li vre ki, kan midi sone dan Lamerik, dan Lafrans soley pe kouse. Tou dimoun konn sa. Si enn Ameriken kapav sort Lamerik al Lafrans dan enn minit li pou trouv soley kouse. Malsans, Lafrans bien lwen ar Lamerik. Me lor to ti planet to nek ena pou bouz to sez detrwa pa e get soley al dormi kantite fwa ki to ole.

- Enn zour mo ti get soley kouse karanntrwa fwa

Enpe pli tar to ti azout sa parol la:

- To kone tonton … enn dimoun tris kontan get soley kouse…
- Sa zour la … to ti bien-bien tris, non?

Ti-Prens ti chomtayt.

7

Senkiem zour, touzour akoz mouton la, sekre dan lavi Ti-Prens ti mont alasirfas. Sek-sek li ti dimann mwa, vadire li ti finn reflesi lor la boukou letan:

- Enn mouton, si li manz bann ti plant, li osi manz bann fler?
- Enn mouton manz tou lor so sime.
- Mem fler ki ena pikan?
- Anhan! Mem fler ki ena pikan.
- Alor, ki serti ena pikan?

Mo pa ti konn repons la. Mo ti pe konsantre lor enn boulon tro sere ki mo ti pe sey devise. Mo ti pe trakase parski pann la ti paret boukou plis serye e stok dilo ti pe diminie tro vit.

- Kifer ena pikan?

Kan Ti-Prens ti poz enn kestion, li ti pou ale mem ziska li gagn so repons. Kouma mo boulon ti pe manz mo krann, mo ti nek dir li nenport:

- Pikan pa vo nanye. Ena fler kontan fer mesanste.
- Aan!

Me apre enn ti peryod silans li ti flank mwa dan mo figir ar enn ti doz egrer:

- Pa dakor! Bann fler zot feb … zot inosan. Zot sey defann zot lavi kouma zot kapav. Pikan fer zot ennmi krake.

Mo ti res trankil. Mo lespri ti okipe: "Si sa boulon la kontinie fer fos mo pou fer li sote akout marto". Ti-Prens ti rederanz mo panse:

- To kwar twa ki bann fler…
- Non, non! Mo pa kwar nanye. Mo'nn fer ler. Mwa mo okip zafer serye.

Li ti get mwa ar sok lor so figir.

- Zafer serye?

Mo ti la divan li, enn marto dan mo lame; mo ledwa, nwar ar lagres ek diswif, ti pe tripot enn zafer mari malang.

- To koz kouma bannla … bann gran dimoun!

Mo ti enpe dekon me li pa ti kil parad. Li ti kontinie:

- To may-may tou … to melanz tou!

Li ti klerman sap lor kal. So seve kouler lor ti pe fane dan divan:

- Mo konn enn planet kot ena enn Misie figir-rouz. Zame li finn santi parfen enn fler. Zame li finn admir enn zetwal. Zame li finn kontan personn. Li pas so lavi azout enn sif ar enn lot. E tout lazourne li repet mem zafer: "Mo enn dimoun serye. Mo enn dimoun serye." E li gonfle kouma tekwa-medenn. Pa dimoun sa. Enn lastron plito.

- Enn … ki zafer?
- Enn lastron!

Ti-Prens ti fini vinn blem ar lakoler.

- Depi plizier milion banane bann fler fabrik pikan. Depi plizier milion banane, malgre sa, mouton kontinie manz fler. E dapre twa li pa serye sey konpran kifer bann fler kontinie fabrik pikan mem si sa pa itil? Lager ant mouton ek fler pa serye? Li pa pli serye ki bann gran kalkil Gro Misie rouz. Si mo konn enn fler ki peyna okenn lezot plas apart kot mwa e ki enn ti mouton san kone, enn sel kou detrir li, sa pa enportan sa? Pa enportan!

Li ti vinn rouz net. Li kontinie:

- Si kikenn kontan enn fler ki inik dan galaksi, sa li ase pou ki li ere kan li admir milion par milion zetwal e li dir ar limem: "Mo fler kikpar dan liniver." Me si enn mouton manz fler la, li koumadir enn kout sek tou zetwal tengn. Sa pa enportan sa?

So lagorz ti sere, son aret sorti. Enn kou li koumans kriye-plore. Labrim ti fini leve. Mo larg tou zouti. Bliye marto, boulon, laswaf, lamor. Ti ena lor enn zetwal, enn planet, mo planet (Ter), mo Ti-Prens ki ti ena enn gro sagren. Mo ti pran li dan mo lebra, balans-balans li pou konsol li. Mo ti dir li: "To fler pa andanze… Mo pou desinn enn mizelier pou mouton la… Mo pou desinn enn boukliye pou to fler … Mo pou … Mo nepli ti kone ki pou dir. Mo ti santi mwa mari gos. Ki bizen fer pou tous so nam anlarm, pou kominik ar so tristes? Liniver larm li bien-bien misterye.

8

Dousma-dousma mo ti koumans konn bien sa fler la. Lor planet Ti-Prens ti toultan ena bann fler senp ar enn sel ranze petal ki pa ti bar plas e ki pa ti deranz personn. Gramaten zot lev latet dan lerb, tanto zot fonn. Me sa fler la ti germe apartir enn lagren ki pa kone kot li ti sorti e Ti-Prens ti vey sa pous la depre parski li pa ti kouma lezot pous. Posib li ti enn nouvo varyete baobab. Me bien vit ti plant la ti aret grandi e ti koumans larg enn fler. Ti-Prens ti vey devlopman bouton la zouranzour e li ti sir li ti pou asiste nesans enn mirak. Me fler la pa ti prese pou sorti; dan so lanvlop ver li ti pe okip detay so bote. Li ti pe pran lapenn swazir kouler asorti; li ti pe okip so elegans ar boukou swen; aziste so bann petal ar presizion. Li pa ti'le sorti ramas-ramase kouma fler kokliko me ar lapo lis, poli ek zoli ki briye kouma lalimier. Pa manti, li ti mari alert. Li ti fer so twalet merveye pandan plizier zour e enn bomaten, zis kouma soley pe leve, li ti devwal so sekre.
Li ki ti prepar so lantre ar otan lapenn, bay enn kou pou dir:

- Mo fek leve … eskiz mwa … mo seve ankor sifone.

Ti-Prens pa ti kapav kasiet so admirasion:

- Ala ou zoli la!
- Pa manti! Fler la azoute: Remarke, mo finn ne anmemtan ki soley.

Ti-Prens ti fini konpran ki li ti enpe vantar me pa fer nanye parski li ti plen so nam.

- Finn preske ler pou nasta; pa bliye ki mo la.

Ti-Prens, ti gagn latet; li al sers enn larozwar dilo fre. Fler la ti pe fatig nou ti bonom ar so vantardiz enpe malsen. Enn zour par ekzanp, lor so kat pikan li ti dir Ti-Prens:

- Les zot vini, sanse tig ar grif.
- Peyna tig isi. Tou manier, tig pa manz lerb.
- Eh Misie, rapel bien, mo pa enn lerb, mwa!
- Sori!
- Tig pa fer mwa per … Me mo deteste kourander. Ou peyna enn paravan?

Ti-Prens ti panse ki li bien drol sa, enn plant ki deteste kourander. Sa fler la li ti bien anmani.

- Aswar ou bizen met mwa anba enn bol transparan. Fer tro fre isi. Mank konfor. Kot mo sorti …

Li ti oblize aret so zistwar. Li ti ateri kouma enn lagren. Peyna sime li ti konn lezot lemonn. Pou kasiet so dekonserte parski ti finn may li pe koz manti, li tous touse forse pou fer kwar ki Ti-Prens antor si li ti pe gagn lerim:

- Kot paravan la?
- Mo ti pe al serse me ou ti pe koz ar mwa.

Li fors touse pli for pou fer Ti-Prens santi li koupab.

Ti-Prens, malgre so lamour senser ti koumans ena doutans. Li ti finn donn valer bann parol anler e aster so leker ti pe soufer. Enn zour li ti dir mwa:

- Mo pa ti bizen ekout li; fode zame ekout bann fler. Bizen admir zot, santi zot. Mo fler ti pe parfim mo planet me mo pa ti konn get so bon kote. Sa zistwar grif la, olie fer mwa manga, ti dwatet ranpli mwa ar bon santiman, ar tandres.

Li ti kontinie:
- Mo pa ti konpran seki bizen. Mo ti bizen ziz so aksion, pa so parol. Li ti pe parfim mo liniver, ekler mo lespri. Mo'nn mal fer sove. Deryer so bann ti manigans, ti ena boukou lafeksion. Wey! Difisil pou konpran fler. Mo ti tro zenn pou konn donn lamour.

Mo kwar li ti servi bann zwazo sovaz migrater pou kit so planet. Gramaten avan so depar, li ti met lord partou lor so planet. Ar boukou swen li ti ribor bann volkan anaktivite. Ti ena de volkan anaktivite. Sa ti bien pratik pou sof manze gramaten. Ti ena osi enn volkan mor me kouma Ti-Prens ti kontan dir, zame sir ar zot. Alor li ti prefer ribor osi volkan mor la. Enn volkan ki bien ribore, so laflam li dou ek regilie. Li pa pete ousa kras dife. Enn volkan li kouma lasemine lizinn. Malsans pou nou lor later nou tro tipti pou ribor nou volkan. Akoz samem nou gagn enn ta traka ar zot.

Ti-Prens ti osi ras bann nouvo pous baobab. Ti ena tristes dan so leker parski kikfwa dernie fwa li ti pou fer sa. Me sa gramaten la, tou so bann louvraz normal ti ena enn bon gou. E kan ler ti vini pou aroz so fler enn dernie kou e met bol transparan pou protez li, li ti santi for enn lanvi plore.

- Salam, li dir so fler.

Fler la chomtayt.

- Salam! Li ti repete.

Fler la ti tous enn kou. Pa kwar li ti gagn lerim. Fler la ti dir li:

- Mo'nn fane. Pardonn mwa. Sey viv ere.

Ti-Prens ki ti pe atann parol repros pa'le kwar so zorey. Bol transparan dan lame, li diboute kouma enn gounga. Pa fasil pou konpran kot otan zantiyes sorti. Fler la ti dir li lerla:

- Me wi, gate, mo kontan twa. Mo move manier finn gat tou. Pa fer nanye. To'si to'nn fane to kone? Sey trouv to boner lot kote. Zet bol la. Nepli neseser.

- Me labriz …
- Pa kwar mo'nn gagn lerim. Toumanier ler fre pou bon pou mwa. Pa bliye! Mo enn fler.
- Bann zanimo …
- Les seni vinn kot mwa. Sa pou permet mwa trouv papiyon. Tann dir zot mari zoli. Mo pou bizen konpagni. To pa pou la twa. Bann gro bebet? Dir zot vini. Mo pa per zot. Pa bliye, mo ena mo grif.

Naivman li ti montre Ti-Prens so kat pikan. Lerla li ti azoute: - Aret kol-kol ar mwa. To'nn deside pou ale. Ale!

Li pa ti'le ki Ti-Prens trouv li pe plore. Li ti ena so fierte fler.

10

Li ti pas par rezion kot ti ena asteroi 325, 326, 327, 328, 329 ek 330. Li ti vizit zot enn par enn pou pas letan ek pou aprann.

Lor premie ti ena enn lerwa. Li ti pe sieze lor so tronn senp me rwayal dan so manto rouz ek dekore ar fourir blan. Ler li ti trouv Ti-Prens li ti koz enn kou for:
- Anfen enn sibaltern!

Ti-Prens ti gagn sok: "Kimanier li rekonet mwa. Zame li pa finn trouv mwa avan."

Seki Ti-Prens pa ti kone se ki pou tou bann lerwa, lavi bien-bien senp. Tou dimoun zot sibaltern.
Lerwa la sot lor so lasans pou anfen montre so lotorite kikenn:
- Vinn pre isi pou mo kapav vwar twa bien.

Ti-Prens rod enn plas pou asize me imans manto rwayal ti finn bar tou plas. Li ti oblize res dibout e kouma li ti bien fatige, li ti koumans baye.
- Zennom, ou pa kone pa gagn drwa baye divan mo mazeste mazestie. Enn lord sa, aret baye!
- Mazeste, pardonn mwa. … Mo'nn vwayaz tout lanwit san dormi.
- Si koumsa, mo donn twa lord baye. Baye mo dir! Les mo analiz bayman.

Douk lor Ti-Prens. Baye pa'le sorti.

- Pe seye mem, pa pe kapav.

Lerwa ti refiz perdi pwen.

- Si koumsa, mo donn twa lord baye kan to kapav.

Ti kler ki Samazeste ti pe gagn kongolo. Li ti konn so prerogativ parker e pa ti toler dezobeisans. Me malgre so pouvwar absoli, li ti bon e so lord ti rezonab. Zame li pa ti pou dimann so zeneral anvole kouma enn zwazo. Ti-Prens dimann li timidman:
- Eski mo kapav asize?

Lerla lerwa ti avans so manto enpe pou fer enn ti plas e li ti dir Ti-Prens:

- Mo donn twa lord asize!

Ti-Prens pa ti pe gagn tro konpran. Planet la ti mari tipti. Ki serti ena enn lerwa. Peyna lezot dimoun.

Ti-Prens ti dimann li:
- Mazeste, kapav poz enn kestion?
- Mo donn twa lord poz kestion.
- Kisannla ou gouverne?


Lerwa ti reponn san tike:
- Mo gouvern tou.
- Tou?

Ar enn ti mouvman so lame, lerwa ti fer konpran ki li lerwa tou: so planet, lezot planet, bann zetwal.

Ti-Prens dimann li:
- Tousa?
- Wi tousa.

Li pa ti zis ena pouvwar absoli me osi pouvwar iniversel.
- Bann zetwal ekout ou?
- Normal! Isi nou pa toler endisiplinn.

Extra sa kalite pouvwar la! Si Ti-Prens ti ena sa, li ti pou asiste pa karannkat me swasannndouz, san, de san fwa soley kouse san mem bouz so sez enn ti pous. Kouma li ti pe santi enn ti santiman tris ler li ti pans so planet, li ti pran kouraz pou dimann lerwa enn faver:
- Mo anvi get soley kouse … fer mo leker kontan … dir soley kouse.
- Si mo dir enn zeneral anvole kouma enn papiyon, ousa ekrir enn trazedi ousa anvole kouma enn zwazo e ki zeneral la refiz ekzekit lord la kisannla ant mwa ek li ena tor?

Ti-Prens ti dir li kare-kare:

- Ou Mazeste.
- To'nn trouve. Enn lord li bizen rezonab, pa dimann enposib. Si to dimann enn lepep al zet so lekor dan lamer, pou ena revolision. Mo kapav expek obeisans selman si mo lord rezonab.

Kouma zot kone Ti-Prens kan li poz enn kestion li pa large tank li pa satisfe.
- Lord pou soley kouse?
- To pou gagn to kouse-soley kan dan mo sazes, konesans ek experyans, so ler vini.

Ti-Prens ti dimann li:
- Kan?
- Kan … kan .. Les mo get enn kou… dan mo gran kalandriye … kan … kan … Alalila! Se swar a …. Seswar a set … er … karant. To pou trouve, monwar, kimanier soley ekout mo lord.

Ti-Prens ti bay enn gran kou. Li ti bien anvi get soley kouse. Apre li ti pe koumans plen:
- Mazeste, mo kwar mo bizen ale aster.
- Non, pa ale! Reste! Reste, mo fer twa vinn minis.
- Ki minis?
- Minis lazistis.
- Me peyna personn pou zize.
- Ki kone. Kapav ena. Mo pa'nkor vizit partou. Mo bien vie; peyna plas pou roul enn karos; lorla mo pa kapav marse.

Ti-Prens ti vers enn kou kat kote:
- Mazeste, mo kapav konfirme peyna personn.

Lerwa ti reponn li:
- Be to va ziz tomem. Fasil ziz lezot. Difisil pou enn dimoun ziz limem. Si to reysi savedir to enn jak, enn saz.
- Mo kapav ziz momem nenport ki kote. Pa neseser mo res isi.

Lerwa zame ti pou aksepte pran perdi.
- Atann! … Atann!. Mo rapel bien ki kikpar dan mo planet ena enn vie lera. Aswar tann li fer tapaz. Alalila! To va ziz sa lera la. Tanzantan to va kondann li amor, grasie li, rekondann li amor etsetera lera, lera. Pa kapav avoy li manze. Pa bliye, ena enn sel.
- Enposib! Mo kont lapenndemor. Salam!
- Atann! Ki to prese?

Kouma Ti-Prens ti fini pare pou so depar, li pa ti'le fer lerwa la gagn kabo:
- Mazeste, si ou'le ki mo obeir ou, donn mwa enn lord rezonab. Par egzanp donn mwa lord fonn depi isi toutswit. Rekta dan lamanier, faypat sankler!

Kouma lerwa ti pe res trankil, Ti-Prens, enn ti sagren dan leker, ti pran sime ale. Lerwa ti enn malen:
- Bon! Mo pe nom twa anbasader.

Li ti pran poz otoriter. Pandan so vwayaz, Ti-Prens ti panse dan so leker: "Bann gran dimoun, zot bien bizar."

11

Deziem planet la ti abite par enn vantar. Kouma li trouv Ti-Prens depi lwen mem, li dir ar limem:
- Aha! Enn manm mo fannkleb!

Pou misie vantar tou dimoun ti oblize admir li. Ti-Prens ti dir li:
- Bonzour misie, ala ou sapo drol la!
- Se pou salie mo bann admirater. Me malsans personn pa pas par isi.

Ti-Prens pa ti pe konpran nanye:
- Hen!
- Tap lame, to pou gete.

Ti-Prens ti tap lame e misie vantar tir so sapo, fer enn signdetet. Nou ti kamwad ti gagn li bonn. Sak fwa li ti tap lame, misie vantar tir so sapo, fer signdetet.
- Matenva! Isi plis lagam ki lor planet lerwa.

Me apre senk minit li ti plen.
- Si mo'le sapo la tonbe, ki fale fer?

Misie vantar fou li sek. Ou kone, bann vantar tann zis flatri. Li ti dimann Ti-Prens:
- Eski vre-vremem ou admir mwa boukou, boukou, boukou?
- Ki vedir admire?
- Savedir momem pli zoli, pli bien abiye, pli ris, pli entelizan lor sa planet la.
- Me ena zis twa isi!
- Pa fer nanye. Admir mwa kanmem.
- Ok, mo admir twa.

Ti-Prens pa ti gagn enn ale ar li. Li sakouy so latet dousman, li dir dan so leker: "Sa bann gran dimounn la, ala zot bizar la!". Vit-vit li ti kit planet la.

12

Trwaziem planet ti abite par enn laraker. So vizit ti mari kourt me ti fer Ti-Prens vinn tris. Li ti trouv laraker la trankil divan enn ta boutey vid ek enn ta boutey plen.
- Ki to pe fer?

Li ti reponn kouma enn zako sagren:
- Mo pe bwar enn tipti.
- Kifer to bwar larak koumsa?
- Pou bliye.
- Ki zafer to rod bliye?

Ti-Prens ti pe koumans sagren li. Misie laraker ti bes so latet ler li ti pe koze.
- Pou bliye mo laont.
- Kifer to onte?
- Akoz mo tro bwar.

Li ti kler ki misie la ti finn deside pou aret koze. Ti-Prens ti realize ki li ti bizen tir. Tousa ti pe manz so krann pandan so vwayaz: "Pappa O! Sa bann gran dimoun la, zot bizar depas kad. Fouf!"

13

Lor katriyem planet ti ena enn biznesmenn. Sa misie la ti telman bizi ki li pa ti mem lev so latet ler Ti-Prens ti arive. Nou ti bonom dir li:
- Bonzour! Ou sigaret finn tengn.
- Trwa ek de fer senk. Senk ek set douz. Douz ek trwa kenz. Kenz ek set vennde. Vennde ek sis ventwit. Pa gagn letan realim li. Vennsis ek senk tranteenn. Fouf! Total: Senk san enn milion sis san vennde mil set san tranteenn.
- Senk san milion kwa?
- Hen! To ankor la twa? Senk san enn milion … Mo nepli rapel. Ayo, mo ena telman travay. Mwa, mo serye mwa. Mo pa perdi letan ar gonaz. De ek senk set …

Nou konn Ti-Prens. Kan li ti finn chombo kiksoz, li pa ti large.
- Senk san enn milion kwa?
Biznesmenn la lev latet:
- Depi senkannkat-ran mo viv isi lor sa planet la. Zis trwa fwa finn deranz mwa. Premie fwa, ena vennde-zan, enn kankrela volan, sorti sipa ki kote, ti koumans fer so dezord. Fer mwa fer kat fot kalkil. Deziem fwa, ena onz-an, douler rematis chom mwa napa les sape. Mo pa fer ase lekzersis. Pa gagn letan pou perdi. Get sa! Mo serye mwa. Trwaziem fwa … se asterla. Ki mo ti pe dir? Ah wi. Senk san enn milion.
- Milion kwa?

Biznesmenn la ti koumans konpran ki so viziter ti pou tas ar li kouma pis.
- Milion ti zafer ki nou trouve dan lesiel.
- Bann mous?
- Non, non! Bann ti zafer ki briye.
- Bann mous dimiel?
- Non, bann ti zafer dore ki fer bann pares reve. Mwa mo serye. Pa perdi letan reve.
- Aaan! Bann zetwal.
- Samem! Bann zetwal.
- Ki to fer ar senk san milion zetwal?
- Senk san enn milion sis san vennde mil set san tranteenn. Mwa mo serye mwa. Mo pa koz apepre.
- Ki to fer ar sa bann zetwal la?
- Ki mo fer?
- Wi.
- Nanye. Mo dibien sa.
- Zetwal to dibien?
- Wi.
- Me mo fek zwenn enn lerwa ki …
- Lerwa pa posede, li gouverne. Sa enn lot zafer sa.
- Ki benefis to gagne ar to dibien?
- Zot fer mwa vinn ris.
- Ki benefis ena ladan?
- Be mo aste nouvo zetwal.

Ti-Prens ti pe dir limem: "Sannla la li rezone parey kouma mo kamwad laraker deleryom." Me li ti kontinie poz kestion:
- Kouma aste zetwal?

Biznesmenn la ti pe koumans manga:
- Zetwal pou kisannla?
- Pa kone. Pou personn.
- Kler! Zot pou mwa parski mo premie ki ti dir zot pou mwa.
- Koumsa?
- Be! Si to trouv enn diaman ki pa pou personn, obligatwarman li pou twa. Si to dekouver enn lil ki pa pou personn, li oblize vinn pou twa. Si kikenn anpremie gagn enn lide, li deklar li, li patant li. Li vinn so propriyeter. Mo finn vinn propriyeter bann zetwal parski momem premie ti gagn lide pou deklar zot kouma mo dibien.
- Pa manti. Me ki to fer ar zot?
- Mo okip zot, kont zot, rekont zot. Fatigan. Me mo enn dimoun serye.

Ti-Prens pa ti gagn enn ale ar sa repons la. Li ti dir biznesmenn la:
- Mwa, kan mo posed enn foular, mo met li otour mo likou, mo amenn li ar mwa. Si mo posed enn fler, mo kas li, mo amenn li ar mwa. Me kouma pou kas enn zetwal e amenn li ar ou.
- Mo met li dan labank.
- Mo pa konpran!
- Mo ekrir lor enn bout papie komie zetwal mo ena. Lerla mo ferm li akle dan enn tirwar.
- Samem tou?
- Pa bizen plis.

Ti-Prens ti dir limem: "Bien komik. Ase poetik me pa tro serye." Lor bann kiksoz serye Ti-Prens so lide ti net diferan ar seki gran dimoun ti panse. Li ti azout detrwa parol:
- Get sa! Mwa mo ena enn fler. Mo aroz li toulezour. Mo ena trwa volkan, mo ribor zot enn fwa par semenn; mo mem ribor volkan mor. Ki kone! Seki mo fer bon pou mo volkan, bon pou mo fler. Me twa, ki debon to fer pou to zetwal?

Biznesmenn la ti ganase e Ti-Prens ti prefer tire trankil. Pandan so vwayaz li ti koz ar limem sanfason: "Baprrebap! Pa fasil ar zot, sa bann gran dimoun la!"

Senkiem planet la ti mari drol. Limem ki ti pli piti ki tou. Ti ena zis ase plas pou enn ti lanpader miniskil ek enn gardien lanpader. Ti-Prens ti kas so latet pou konpran kifer kikpar dan lesiel, lor enn mari ti planet kot pa ti ena ni dimoun, ni sirkilasion, ti ena enn ti lanpader ek enn gardien lanpader … me abba. Finalman li ti pe panse: "Kikfwa gardien lanpader la tok-tok. Me klerman li ti mwens tok-tok ki lerwa, misie vantar, biznesmenn ousa laraker-deler. So travay ti kapav ena enn ti valer. Sak fwa li alim so lanpader, se vadire enn zetwal ki ti pe ne e sak fwa li ti tengn li savedir li ti ler pou fler ek zetwal al dodo. Zoli louvraz! Zoli donk neseser.

Ler li ateri lor planet la li ti bien poli anver gardien lanpader la:
- Bonzour, kifer to fek tengn to lanpader?
- Regleman! Bonzour
- Ki regleman?
- Bizen tengn mo lanpader. Bonswar.

Li realim li.
- Kifer to finn realim li?
- Regleman.
- Mo pa pe konpran.
- Peyna pou konpran. Enn regleman se enn regleman. Bonzour.

E li retengn so lanpader. Lerla li souy so fron ar enn mouswar akaro rouz.
- Difisil sa travay la. Lontan li ti korek. Gramaten mo tengn, tanto mo alime. Pandan lazourne mo repoze, aswar mo dormi.
- Kifer finn sanz regleman?
- Pa finn sanze. Lane ale, lane vini, planet la so vites rotasion ogmante mem me regleman res parey.
- Ki arive?
- Li pe fer enn tour par minit. Nepli kapav repoze. Mo alime, tengn enn fwa par minit.
- Pa dir mwa! Savedir isi, dan enn zourne ena enn minit.

- Nanye pa drol. Depi enn mwa nou pe koze.
- Enn mwa?
- Wi. Trant minit, trant zour. Bonswar.

E li ti realim so lanpader. Ti-Prens ti yam li bien. Li ti ena senpati pou sa gardien lanpader la. Li ti swiv regleman rekta. Sa ti pe fer li rapel ki lor so prop planet li ti pe lasas kouse-soley zis par enn ti mouvman so sez. Li ti pe anvi ed so nouvo kamwad:
- Ena enn sime pou les twa repoze enpe.
- Koze, mo ekoute.

Li ti posib anmemtan fidel ek pares. Ti-Prens ti kontinie koze:
- To planet li telman piti ki to kapav fer so letour si to fer trwa pa. Si to mars ase lantman to pou res toultan dan soley. Si to'le repoze to nek ena pou mars lantman e pou fer lizour osi lontan ki to ole.
- Tas lor poto! Mwa mo kontan dormi.
- Malsans!
- Ki pou fer? Bonzour.

E li ti tengn so lanpader. Ti-Prens dan so latet ti pe reflesi: "Mo sir toulezot, lerwa, misie vantar, laraker-deler ek biznesmenn pou foud li me li, li mo kone li pa enn bachara. Li, omwen li toultan pe fer kiksoz pou lezot, pa pou limem." Li pous enn soupir. "Ar li tousel mo kapav fer kamwad. Malsans so planet bien tro tipti. Peyna plas pou de."

Anverite Ti-Prens ti atire sirtou par planet la so mil kat san karant kouse-soley par vennkat-rer.

Siziem planet la ti dis fwa pli gran. So abitan ti enn vie Gran Dimoun ki ti pe ekrir bann liv enorm.

Ler li ti trouv Ti-Prens li ti kriye:
- Hen, get sa! Enn explorater.

Ti-Prens ti al asiz kot so latab e sey regagn so souf. Pa bliye, li ti finn fer enn long vwayaz. Vie Gran Dimoun la ti dimann li:
- Kot to sorti?
Ti-Prens ti poz li kestion:
- Ki ete sa gro liv la? Ki ou fer isi?

Vie Gran Dimoun la ti dir li:
- Mo enn zoegraf.
- Ki ete sa, zeograf?
- Se enn savan ki kone kot lamer, larivier, lavil, montagn ek dezer ete.
- Mari enteresan. Sa ou dir mwa enn metie!

Lor vites li ti louk enn kou partou. Li ti bizen rekonet ki planet zeograf la ti mari enpresionan.
- Ou planet la extra enpresionan. Eski ena lamer?
- Pa kone.
- Montagn?
- Pa kone.
- Lavil, larivier, dezer?
- Pa kone.
- Me ou enn zeograf.
- Wi me mo pa enn explorater. Se pa travay zeograf al konte komie lavil, montagn, larivier, lamer, losean ou dezer ena. Enn zeograf li tro enportan pou al vakarn-vakarne. Li oblize res dan so biro. Me li resevwar bann explorater, kestionn zot, pran not zafer enteresan. Kan ena zafer enteresan li ordonn enn lanket lor karakter explorater la.
- Kifer?
- Enn explorater manter kapav koz katastrof dan liv zeografi. Parey kouma enn explorater ki tro kontan tap so grog.
- Pa dir mwa!
- Normal! Enn laraker trouv doub. Kan ena enn montagn li, li pou trouv de.
- Ayo! Mo konn kikenn ki pou fer enn bien move explorater.
- Pa enposib! Kan nou sir ki kapav fer li konfians, lerla nou fer enn lanket lor so dekouvert.
- Al cheke lor sayt?
- Non, tro konplike. Explorater la bizen donn prev. Si li'nn dekouver enn gran montagn, li bizen amenn bann gro-gro ros.

Me enn kou, san atann li ti koumans emosione:
- Twa, to sorti lwen. To'si to enn explorater. Dir mwa kouma to planet ete.

Zeograf la ti ouver so rezis, ti fit so kreyon. Ekrir ar kreyon dabor e kan explorater la ti finn fini donn bann prev lerla ekrir ar plim ek lank. Li ti dir Ti-Prens:
- Koze, mo ekoute.
- Mo planet pa enteresan. Li bien tipti. Ena trwa volkan; de aktif, enn mor. Me kapav ena sirpriz.
- Sevre!
- Anplis mo ena enn fler.
- Fler? Kapav bliye!
- Kifer? Li zoli, mo fler.
- Enn fler li efemer.
- Ki vedir efemer?
- Enn liv zeografi, li enn liv extra bote ki zame demode. To'nn deza tann dir ki enn montagn finn sanz plas; to'nn deza tann dir ki enn losean finn sek? Seki nou touse vinn eternel.
- Me enn volkan mor kapav bien revinn aktif. … Ou pa finn dir mwa ki vedir 'efemer'?
- Volkan mor, volkan aktif, tousa pou nou mem zafer. Se Montagn ki enportan. Li, li bouz fix.

Komdaditid, kan Ti-Prens ti chom kiksoz, large li pa ti pou large:
- Ou pa'nkor dir mwa ki ete 'efemer'.
- Li vedir ki kiksoz li pa tini toultan. Enn zour pa enn zour li fonndos.
- Mo fler andanze pou fonn, disparet?
- Malerezman wi.

Ti-Prens ti koumans reflesi: " Mo fler li efemer. Apart kat pikan li pa ena nanye pou defann li. E mwa mo finn abandonn li tousel lakaz. Li ti pe koumans regrete me li ti repran kouraz:
- Kot ou konsey mwa ale depi isi?
- Al vizit planet Ter. Li ena enn bay repitasion.

Ti-Prens ti swiv konsey la me so fler ti res dan so latet.

16

Se Ter ki ti setiem planet ki li ti vizite. Sa li pa ti enn nenport. Lor planet Ter ti ena san onz lerwa, kalite lor kouler; ti ena osi set mil zeograf, nef san mil biznesmenn, set milion edmi laraker-deler, trwa san onz milion vantar. Total apepre de miliar gran dimoun.

Pou ou gagn enn ti lide grander planet Ter, mazine ki avan envansion elektrisite, ti ena, lor tou bann kontinan met ansam, enn larme kat san swasannde mil senk san onz gardien lanpader.

Depi enn distans sa ti extra zoli pou gete. Mouvman sa larme la ti regle kouma enn bale dan teat. Premie dabor se bann gardien lanpader Ostrali ek Nouvel-Zeland ki ti koumanse. Zot ti alim zot lanpader e lerla zot ti al dormi. Lerla se bann gardien lanpader Lasinn ek Siberi ki ti rant dan sega e apre zot ti al kas enn poz dan koulis. Zot ti les lasenn ar bann ki dan Larisi ek Lenn. Apre bann Lafrik ek Lerop; apre bann Lamerik Disid; apre Lamerik Dinor. Zame zot ti rat zot tour. Spektak feerik!

Me dan Pol Nor ek Pol Sid ti ena enn sel gardien sakenn e nou de konper ti dan mangann diwana-mastana. Zot ti travay zis de fwa par an.

17

Kan nou'le fer lenteresan parfwa nou oblize koz enn ti manti. Ler mo'nn koz lor bann gardien mo'nn ekzazere enpe. Sa kapav donn enn fos lenpresion bann dimoun ki pa konn planet Ter. Anverite bann imen pa pran boukou plas lor planet la. Si nou met sa de miliar dimoun la enn akote lot kouma dan miting piblik, zot pou okip enn laplas ven mil par ven mil, pa plis. Pou ena ase plas pou zot tou lor enn ti lil.

Pa sey fer bann gran dimoun konpran sa, ou pou perdi ou letan. Zot kwar zot mari enportan, ki zot tal zot personn kouma baobab. Konsey zot fer adision la. Zot kontan zwe ar sif; zot pou gagn jos. Me pa gaspiy letan fer devwar initil. Fer mwa konfians plito!

Ler Ti-Prens ti debarke lor Ter, li ti gagn sok. Pa ti ena personn. Li ti kwar ki li ti perdi sime dan lespas. Enn sans li trouv enn bag kouler lalinn bouze dan disab. Pou sey enn kou, li ti dir:
- Bonn-nwi.
Serpan ti reponn:
- Bonn-nwi.
- Siyouple, lor ki planet mo ete?
- Lor planet Ter ousa Later … dan Lafrik.
- Be … be, peyna dimoun lor Later?
- Isi nou dan dezer. Dan dezer peyna dimoun. Pa bliye, Later bien gran.

Ti-Prens ti al asiz lor enn ros e ti get lao dan lesiel:
- Kikfwa ena lalimier dan zetwal pou ki sak dimoun kapav trouv so prop zetwal. Get mo planet laba, zis lor nou latet. Ayo li lwen!
- Me li zoli. … Ki to finn vinn fer isi?
- Mo pe gagn problem ar mo fler.
- Aaannn!
- Kot bann dimoun? Lavi enpe tris-tousel dan dezer.
- Lavi kapav tris-tousel parmi dimoun 'si.

Ti-Prens fixe li pandan enn bon bout letan:
- To enn zanimo drol. To mens kouma mo ti ledwa.
- Me mo pli pwisan ki ledwa enn lerwa.

Ti-Prens fer enn ti sourir.
- Pwisan? To peyna lipie … to pa kapav vwayaze.
- Si mo'le mo kapav amenn twa pli lwen ki enn navir kapav amenn twa.

Li ti nek tourn otour sevi Ti-Prens kouma enn brasle an-nor. Lerla li ti dir:
- Kan mo tous kikenn, li retoun later kot li ti sorti. Me twa to prop e to sorti dan enn zetwal …
Ti-Prens ti res trankil. Serpan la ti kontinie:
- Mo sagren twa. Twa ki feb ek frazil lor Later, planet granit. Si enn zour to anvi retourn dan to planet, vinn get mwa. … Mo pou ed twa …

- Mo'nn bien konpran twa. … Me kifer to toultan koz koze misterye?
- Mo fer mister vinn kler.

Sakenn ti tir so kote.

18

Ti-Prens ti travers dezer e lor so sime li ti zwenn zis enn fler. Enn ti fler nanye ditou ar trwa petal. Ti-Prens ti dir:
- Bonzour.
Fler la ti reponn:
- Bonzour.
Ar boukou polites Ti-Prens ti dimann li:
- Kot bann dimoun ete?

Fler la ti rapel ki enn fwa li ti trouv enn karavann pase.
- Dimoun? Mo kwar ena sis ou set. Bien lontan mo ti krwaz zot. Nepli kone kot zot ete. Divan sarye zot. Zot peyna rasinn. Enn problem sa.
Ti-Prens ti desid pou tir:
- Salam.
- Salam.

19

Ti-Prens ti mont lor enn montagn bien-bien ot. Avan sa, montagn ki li ti kone ti so trwa volkan ki ti ariv oter so zenou. E souvan li ti pe asiz lor volkan mor la koumadir lor enn stoul. " Lor latet sa montagn la mo sir mo pou trouv planet la net e anmemtan tou bann dimoun." Me ler li ariv lao li ti zis trouv bann zegwi ros bien fite pe mont ver lesiel. Li sey koze:
- Bonzour.
Eko ti sort depi partou:
- Bonzour. … Bonzour. … Bonzour.
- Ou ki ou?
- Ou ki ou? … Ou ki ou? … Ou ki ou?
- Nou vinn dos. Mo peyna personn …
- Peyna personn … peyna personn … peyna personn …

Ti-Prens ti trouv sa drol: " Li dan douk sa planet la! Swa li sek net, swa li pwent net, swa li sale net. So bann abitan zot katorz ventwit. Zot nek repet seki dir zot. Kot mwa mo ti ena enn fler. Kouma mo paret li ti koz ar mwa."

20

Apre ki Ti-Prens ti finn marse pandan lontan atraver dezer, laplenn ros ek lamer lanez, anfen li ti dekouver enn larout. Larout normalman amenn kot dimoun reste. Ti-Prens trouv enn zarden roz:
- Bonzour.
Bann roz ti reponn:
- Bonzour.
Ti-Prens ti get zot bien. Zot tou ti resanble so fler. Li trouv sa drol:
- Ki zot ete zot?
- Nou, nou bann roz.

Ti-Prens ti santi enn tristes may li. So fler ti dir li ki li ti inik dan liniver. La divan so lizie ti ena, dan mem zarden, mil fler parey. "Ayo, li pa pou kontan kone seki mo kone. Li pou touse for-for koumadir li pe mor pou pa perdi fas. Mwa lor la mo pou bizen fer sanblan okip li serye-serye, tansion vremem li larg lekor, ale."

" Mo enn zokris. Mo ti kwar mo enn jak parski mo fler ti inik, lergete li zis enn roz ordiner. Ki mo ena? Enn fler ki pa inik, trwa volkan pa pli ot ki mo zenou, enn ladan finn kikfwa fini mor net. Mo enn bachara, pa enn prens."

Li ti zet so lekor lor lerb pou plore.

21

Lerlamem enn renar ti vinn dan paraz. Li dir Ti-Prens:
- Bonzour.
Ti-Prens ti dir bonzour e li ti vir deryer anmemtan me li pa ti trouv personn. Enn lavwa ti dir:
- Mo la anba pie pom.
- Kisannla twa? … Ala to zoli la!
- Mo enn renar.
- Vinn zwe ar mwa. Mo bien-bien sagren.
- Enposib. Mo pa aprivwaze.
- Ki vedir sa?
- To pa dimoun isi twa. Ki to'le?
- Mo pe rod zwenn dimoun. Ki vedir aprivwaze?
- Bann dimoun zot ena fizi. Zot lasas. Problem. Zot elve poul. Samem zot zafer prefere. To pe rod poul?

Ti-Prens ti reponn non. Li ti azoute ki li ti pe rod kamwad.
- Ki vedir aprivwaze?
Renar la reponn:
- Souvan dimoun bliye. Li vedir 'kre bann lien'.
- Kre bann lien?
- Get sa! Pou mwa to zis enn ti garson parmi san mil ti garson. Mo pa bizen twa e twa'si to pa bizen mwa. Pou twa mo zis enn renar parmi san mil renar. Me si to aprivwaz mwa, mo pou bizen twa kouma to pou bizen mwa. Pou mwa pou ena enn sel kouma twa; pou twa pou ena enn sel kouma mwa.
- Aaaah! Mo koumans gagn lizour. … Ena enn fler … mo kwar li finn aprivwaz mwa.
- Bien posib. Lor Later ki nou zwenn!
- Pa isi lor Later.

Renar la ti paret pa pe gagn konpran:
- Lor enn lot planet?
- Wi.
- Ena saser lor sa planet la?
- Non.
- Huuum! Enteresan. Ena poul?
- Non.
- Domaz. Nanye pa parfe.

Renar la ti kontinie so zistwar:
- Mo lavi rann. Mo lasas poul; bann saser lasas mwa. Tou bann poul resanble; tou bann dimoun resanble. Mo plen. Me si to aprivwaz mwa to pou amenn soley dan mo lavi. Pou ena tapaz enn pa ki pou diferan ar lezot. Zis kan mo tann lezot pa ki mo pou al kasiet. To pa li kouma lamizik ki pou envit mwa sorti dan mo trou. Aster get sa enn kou. To trouv sa bann karo dible la? Mo pa manz dipen. Pou mwa dible li initil. Karo dible pa amenn okenn souvenir. Pa tris sa? Me to seve li kouler lor. Li pou mari siper si to aprivwaz mwa. Dible kouler lor pou fer mwa pans twa. E mo pou gagn bon ekout divan sante dan karo dible.

Renar la ti aret koze e pandan lontan li ti fixe Ti-Prens.
- Pa fer fos! Aprivwaz mwa.
Ti-Prens ti dir li:
- Mo pa maynn me mo pa ena boukou letan. Ena boukou kamwad pou fer konesans e boukou nouvo kiksoz pou aprann.

Renar la pa ti kil parad:
- Si nou'le konn kiksoz nou bizen aprivwaz li. Dimoun pa gagn letan pou aprann nanye. Zot al laboutik zot nek aste. Boutikie li, li konn zis so profi, pa lamitie. Rezilta: dimoun pa ena kamwad. Si vremem to'le enn kamwad aprivwaz mwa.
- Ki bizen fer?
- Bizen boukou pasians… Okoumansman to asiz enpe lwen ar mwa laba dan lerb. Mo pou yam twa dan kwen lizie. Me pa dir nanye. Langaz gat tou. Sak zour to vinn enpe pli pre.

Lelandime Ti-Prens ti revini. Renar la ti dir li:
- To ti bizen revini mem ler. Si par egzanp to vinn kat-rer, depi trwa-zer mo pou koumans eksite. Plis ler avanse, plis mo pou kontan. Ler kat-rer sone, mo pou tranble ar eksitasion ek emosion; mo pou dekouver pwa lamitie ek lamour. Me si to vinn nenport ki ler, zame mo pou kone ki ler pou prepar mo leker. Bizen swiv sistem.
- Ki ete sistem?
- Sa osi dimoun bliye. Sistem li fer enn zour diferan ar enn lot; enn ler diferan ar enn lot. Bann saser, par egzanp, toule Zedi zot danse ar bann mamzel dan vilaz. Zedi enn zour extra. Mo al chake an liberte. Me si zot ti danse nenport ki zour, tou bann zour ti pou resanble. Kan mo ti pou gagn konze?

Finalmam Ti-Prens ti aprivwaz renar la. Ler zour depar arive:
- Mo sagren! Mo pou plore.
- To antor net. Mo pa ti'le fer twa sagren. Twa ki ti ensiste pou ki mo aprivwaz twa. Ala rezilta!
- Pa drol.
- Me to pou plore.
- Pa drol.
- To perdi tou.
- Ditou! Rapel kouler dible. … Get sa! Al get bann roz e lerla to pou konpran kifer to roz li inik dan liniver. Ler to revini pou nou dir salam, mo pou donn twa enn sekre ankado.

Ti-Prens ti al get bann roz: " Zot pa resanble mo roz ditou. Zot nanye ditou parski personn pa finn aprivwaz zot, e zot pa finn aprivwaz personn. Zot kouma mo renar ti ete. Li ti zis enn renar ordiner parmi san mil. Parski li finn vinn mo kamwad, li zordi inik dan lemonn, dan liniver."

Bann roz ti bien malalez. Ti-Prens ti kontinie: " Zot zoli me kiserti. Personn pa pou donn lavi pou zot. Enn dimoun ki pa kone pou kwar ki mo fler li zis enn ti fler kouma zot. Erer! Pran zis li tousel, li plis enportan ki zot tou met ansam parski mwa mo'nn aroz li, mo'nn protez li anba enn bol transparan, mo'nn bar li ar enn paravan. Mo'nn touy seni lor li (eksepte de ou trwa pou gagn papiyon). Plis enportan, mo'nn ekout li plengne, fer so vantar e mem parfwa boude. Li mo roz."

Pli tar li ti retourn kot renar:
- Salam.
Renar ti reponn:
- Salam. Ala mo sekre. Li bien senp: kan leker gete, lerla nou trouv kler. Lizie pa trouv seki esansiel.

Ti-Prens ti repete pou li pa bliye: "lizie pa trouv seki esansiel."
- Se letan ki to finn donn to roz ki finn fer li vinn enportan.
Ti-Prens ti rerepete pou ki sa rant bien dan so latet: " se letan ki mo finn donn mo roz…"
- Bann zom finn bliye sa laverite la. Me twa pa bliye. Kan to aprivwaz kiksoz to responsab li ziska lamor. To responsab to roz.
Ankor enn fwa Ti-Prens ti repet sa koze la pou ki li pa bliye:
- Mo responsab mo roz.

22

Ti-Prens ti dir:
- Bonzour.
Operater saydinn ti reponn:
- Bonzour.
- Ki to pe fer?

Operater saydinn ti reponn:
- Mo ramas bann vwayazer par bach mil e enn kou mo avoy zot tren agos e enn kou adrwat.

Enn tren expres ilimine, ar so tapav loraz fer kabinn saydinn tranble. Ti-Prens ti trouv sa drol:
- Zot bien prese. Ki zot ole?
- Sofer tren lamem pa kone.

Enn lot tren expres mem parey ti pas dan lot direksion. Ti-Prens ti rod kone:
- Ale, vini timama la?
- Pa mem tren sa. Enn lot.
- Bann pasaze finn sanz tren?
- Dimoun zame satisfe.

Enn trwaziem expres ilimine pase atout vites.
- Trwaziem pe swiv premie?
- Non! Zot pa kone ki zot pe fer. Ena pe dormi, ena pe baye. Zis bann zanfan, nene plake lor vit, get lavi pe deroule.

Ti-Prens ti dan so pla:
- Zis zanfan ki kone ki zot anvi. Zot donn enn poupe tou zot letan. Poupe la vinn enportan. Si to ras li zot plore.

Operater saydinn ti dir:
- Ala zot ena sans la!

23

Ti-Prens dir marsan la bonzour. Marsan la ti pe vann pilil dernie model kont laswaf. Si ou aval enn pilil par semenn, nepli neseser bwar dilo ditou. Ti-Prens dimann li:
- Kifer to vann sa?
- Pou pa perdi letan. Bann gran-gran koko finn fer kalkil konplike. Sa pilil la permet nou ekonomiz senkanntrwa minit par semenn.
- Be ki dimoun fer ar sa senkanntrwa minit la?
- Seki zot anvi.

Ti-Prens ti pe dir limem: " Mwa, si mo ti ena senkanntrwa minit, mo ti pou pran letan al bwar dilo lasours."

24

Ti fini ariv witiem zour depi ki mo ti tom anpann dan dezer e ler mo ti pe ekout zistwar marsan pilil, mo ti aval dernie gout dilo ki mo ti ena. Mo ti get Ti-Prens pou dir li:
- Bien zoli to bann zistwar me mwa, mo avion pa'nkor repare, e mo pa ena enn sel gout dilo. To kone kouma mo ti pou kontan kapav mars dousma pou al bwar dilo lasours.
- Mo kamwad renar …
- Mo ti bonom, pa ler pou koz renar.
- Kifer?
- Nou pou mordeswaf.

Koumadir mo lozik pa ti dir li nanye. Li ti dir mwa:
- Li enportan ena kamwad mem si nou pre pou mor. Mwa mo bien kontan ki mo ena enn kamwad renar.

Ler mo get Ti-Prens mo ti pe panse: " Li pa konpran danze divan nou. Li pa konn ni laswaf, ni lafen. Enn bren soley ase pou li."

Li ti get mwa koumadir li ti pe lir seki ti ena dan mo latet.
- Mo'si mo swaf. … Nou'al rod enn lasours.

Mo rekonet mo ti fatige. Kot pou gagn enn lasours damilie enn dezer imans. Me pa kone kifer nou ti koumans marse. Kan nou ti finn mars pandan plizier-zer san dir enn mo, labrim ti leve e bann zetwal ti pe koumans alime dan lesiel. Tousa pa ti paret reel. Mo ti pe gagn enn ti lafiev akoz mo ti swaf. Bann parol Ti-Prens ti pe danse dan mo memwar.
- To'si to swaf, non?

Li pa ti reponn mo kestion me li zis ti dir:
- Dilo bien bon pou leker.

Kifer li ti dir sa mo pa kone me mo ti kone ti meyer bos tayt. Pa ti lemoman pou poz li kestion.
Ler fatig chombo li, li ti asiz anba e mo ti al asiz kot li. Apre enpe letan li ti kas silans pou dir:
- Bann zetwal la zoli akoz enn fler ki personn pa trouve.

Mo ti zis sakouy mo latet pou dir wi e san koze mo ti fixe disab ki ti kouma enn zip plise dan lekleraz lalinn. Ti-Prens ti fer sa remark la:
- Dezer la 'si zoli.

Pa manti. Mo ti toultan kontan dezer. Kan ou asiz lor enn mel disab ou pa trouv nanye, ou pa tann nanye. Me ena kiksoz ki briye dan silans. Ti-Prens ti azout sa parol la:
- Seki fer bote dezer se ki kikpar li pe kasiet enn lasours.

Enn koutsek san atann tou ti vinn kler. Kan mo ti tipti, lakaz kot mo ti pe reste, dapre rimer, ti kasiet enn trezor. Personn pa ti trouv li. Kikfwa personn pa ti mem rod li. Me sa trezor la ti koumadir ekler nam lakaz la. Dan so profon, mo lakaz ti pe kasiet enn sekre. Waw!

Mo ti dir Ti-Prens:
- Mo dakor ar twa. Vre bote ki li pou enn lakaz, bann zetwal ousa enn dezer, li envizib.
- Mo kontan ki to dakor ar mo renar.

Kouma Ti-Prens ti pe koumans gagn somey, mo ti pran li godi pou kontinie larout. Mo lagorz ti sere. Mo ti santi ki mo ti pe sarye enn trezor frazil. Ar lalimier lalinn mo ti pe get so fron pal, so lizie ferme, so bann bouk seve ki ti pe tranble dan divan. Tousa mo ti pe panse, zot zis so plim. Vre zwazo la li ti envizib.

So lalev demi-ouver ti pe desinn enn ti sourir e ti fer mwa panse: " Seki tous mwa bien for ar sa ti garson la se so lamour pou enn fler; se vizion enn roz ki briye dan so nam kouma dife labouzi, mem kan li pe dormi." Sa ti fer mwa pli konsian so frazilite. Bizen protez labouzi parski enn ti divan tengn li.

Mo ti kontinie marse dan lanwit e ler lizour ti koumans leve mo ti dekouver enn danpi.

25

Pou Ti-Prens dimoun nek ti pe fons dan tren expres san kone ki zot anvi. Sote-pile, zot tourn anron.. Pli tar li ti azout sa:
- Pert-tan mo dir!

Bizar! Sa danpi ki nou ti trouve la pa ti parey kouma lezot dan dezer Sahara. Normalman li zis enn trou dan disab me sannlala ti resanble bann danpi dan vilaz. Me pa ti ena okenn vilaz dan leparaz. Koumadir mo ti dan enn rev. Mo ti dir Ti-Prens:
- Drol non! Tou dan lord: pouli, seo, lakord.

Ti-Prens ti riye, zwe ar lakord la ki ti fer pouli la roule. Lemesan pouli ti grense kouma enn wezerkok ki ti'nn dormi pandan tro lontan.

Ti-Prens ti eksite.
- Tann li, nou finn kas so somey e aster li pe sante.
Mo pa ti'le li fatige.
- Non les mo fer. Li tro lour pou twa.

Dousma-dousma mo ti ris seo la ziska rebor danpi la e mo poz li kare-kare lor rebor. Sante pouli la ti pe kontinie so refren dan mo zorey e dan dilo ki ti pe kontinie tranble, mo ti trouv soley pe tranble. Ti-Prens ti dir mwa:
- Mo swaf sa dilo la. … Donn mwa enpe.

Lerla mo ti konpran seki li ti pe rode. Mo ti lev seo la ziska so lalev. Li ti ferm so lie, bwar. Dilo ti nisa kouma enn fet. Dilo la pa ti zis enn nouritir. Se lamars anba zetwal, sante pouli la, zefor mo lebra ki ti donn li nesans. Li ti bon pou leker kouma enn kado. Kan mo ti enn ti garson, koumsamem lalimier arbdenwel, lamizik lames minwi, sourir boner lor figir dimoun ki ti fer kado Nwel vinn spesial.

Ti-Prens ti dir mwa:
- Dimoun lor to planet kiltiv senk mil roz dan enn zarden e malgre sa zot pa trouv seki zot pe rode
- To ena rezon.
- Pourtan seki zot pe rode kikfwa li dan enn roz ousa dan enpe dilo.
- Dakor.
- Anverite lizie li aveg. Bizen aprann gete ar nou leker.

Mo ti bien bwar dilo. Mo ti pe respir bien. Boner sa gramaten la disab ti kouler dimiel. Sa ti pe plen mo leker ar douser. Me pourtan mo leker ti gro. Kifer? Ti-Prens lerla ti vinn asiz pre kot mwa pou dir mwa:
- Pa bliye to promes.
- Ki promes?
- Enn mizelier pou mo mouton. Mo bizen protez mo fler.

Mo ti tir dan mo pos detrwa skech e kan Ti-Prens ti get zot li ti kas enn gran riye.:
- To baobab resanble lisou.
- To kwar.

Dir ki mo ti kwar ki mo ti enn terib. Lergete …!
- Get zorey to renar, zot kouma korn … zot tro long.
Li ti kontinie riye.
- To fer mwa gagn latet mo ti bonom. Avan apart lelefan envizib ek vizib dan vant boa, mo pa ti konn nanye.

Li ti konsol mwa:
- Pa traka. Zanfan konpran vit.
Ar detrwa kout kreyon mo ti desinn enn mizelier. Sagren ti pe touf mwa ler mo ti donn li sa. Mo ti dimann li:
- Ki to plan? Dir mwa!

Li pa ti reponn mo kestion me li ti koz enn lot koze:
- To kone ler mo ti tom lor later … dime so laniverser…
Nouvo silans. Lerla li ti dir mwa:
- To kone! Mo ti tom bien pre isi.

Enn kou li ti vinn rouz. Pa kone kifer enn sagren profon ti chom mwa par lagorz. Mo zis ti poz li sa kestion la:
- Li pa ti enn kout floup ki sa gramaten ki mo ti zwenn twa, ena wit zour, to ti pe promne tousel mil mil distans ar sivilizasion? To ti pe retourn kot to ti ateri?

Ti-Prens so figir vinn pli rouz ankor. Enpe gos-gos li ti azoute:
- Kikfwa akoz … laniverser?
Ti-Prens ti revinn rouz. Zame li ti reponn kestion me vinn rouz kapav vedir 'wi'. Kikfwa! Mo ti zis dir li lerla:
- Mo gagn per to kone.

Li ti sanz koze:
- To bizen travay. To bizen al okip to masinn. Mo pou atann twa isi. Revini dime swar.

Mo lespri pa ti trankil. Mo ti pe pans renar la. Larm parfwa koule kan nou finn aprivwaze…

26

Akote danpi la ti ena enn vie miray ros anrwinn. Ler mo ti ariv laba lelandime swar apre mo travay, Ti-Prens ti pe asiz lao, lipie balans-balanse. Li ti pe koz ar kikenn:
- To pa pe rapel bien. Pa net isi sa.

Enn lot lavwa ti pe reponn li:
- Mo dir twa, sa zour lamem sa me pa isi …

Mo ti kontinie mars ver miray la. Mo pa ti trouv ni tann personn. Pourtan Ti-Prens ti pe koz ar kikenn.
- … Peyna problem. Gete kot tras mo pa koumanse dan disab. Atann mwa laba. Kont lor mwa pou seswar.

Mem mo ti apepre ven met ar miray la mo pa ti trouv nanye.
Apre enn ti peryod silans mo retann Ti-Prens koze:
- To ena bon venen? To sir to pa pou fer mwa tro soufer?

Leker sere, mo aret marse me mo pa ti pe konpran nanye.
- Bon, aster fonn! Mo anvi desann.

Lerla ki mo ti get anba kot lipie miray. Mo ti gagn sok. Drwat, zis anba Ti-Prens, ti ena enn sa bann serpan zonn ki ti pe lans so lekor ver lao, pare pou morde. Sa so morde touy brit. Mo ti koumans galoupe e anmemtan met lame dan mo pos pou tir mo revolver. Kouma serpan la ti tann mo tapaz, li ti koul dan disab kouma enn zedo ki ti pe aret koule. Lantman li ti pas ant bann ros dan enn ti tapaz metal.

Mo ti ariv zis atan pou mo gob mo ti prens dan mo lebra. Li ti pal kouma lanez.
- Ki pe ariv twa? To koz ar serpan aster?

Mo ti larg so foular kouler lor. Mo ti tranp so de tanp e ti donn li bwar. Mo pa ti gagn kouraz poz li kestion. Li ti fixe mwa ar boukou latansion e li ti ser mo likou for. Mo ti santi so ti leker bate kouma leker enn zwazo ki ti finn gagn kout bal e ki ti pe mor. Lerla li ti dir mwa:
- Mo bien kontan ki to finn reysi repar to avion. To pou kapav retourn to lakaz.
- Kouma to kone?

Mo ti vini pou dir li ki mo ti finn reysi reparasion la. Komdabitid li pa ti finn reponn mo kestion me li ti azoute:
- Mo'si mo pe retourn mo lakaz … zordi …

Mo ti kone ki enn zafer extra ti pe arive. Mo ti ser li dan mo lebra kouma nou ser enn zanfan me mo ti santi ki li ti pe koule dan enn trou e ki mo pa ti pou kapav anpes sa.
So regar serye ti bien-bien lwen.
- Mo ena to mouton. Ena kes pou ramas li. Ena osi so mizelier …

Li ti get mwa ar enn sourir tris. Mo ti atann enn bon bout letan. Mo ti santi so lekor ti pe koumans sofe.
- Mo ti bout, to ti gagn per, pa vre?
Normal li ti gagn per me li ti riy enn ti riye:
- Mo pou gagn boukou pli per zordiswar.

Mo ti rekoumans santi enn labriz glase tengn mo konfians. Mo ti kone ki li ti pou bien dir viv san tann so riye. Sa pou mwa ti kouma enn lasours, enn danpi dan dezer.
- Mo ti prens, mo reanvi tann to riye.
- Zordiswar pou fer enn an. Mo zetwal pou drwat-drwat lao landrwa kot mo ti tonbe lane dernier.
- Mo ti prens dir mwa ki tousa zistwar serpan, randevou, zetwal li zis enn rev.

Li pa ti reponn mwa me li ti zis dir:
- Seki enportan li pa vizib.
- Wi, dakor.
- Li parey kouma mo fler. Si to kontan enn fler ki lor enn zetwal, aswar fer bon get lesiel. Tou bann zetwal anfler.
- Wi, dakor.
- Kouma dilo ki to ti donn mwa pou bwar, li ti kouma lamizik akoz pouli ek lakord … to rapel … li ti extra bon.
- Wi, dakor.
- Aswar to pou get zetwal dan lesiel. Kot mwa li tro piti pou mo montre twa. Li plis meyer koumsa. Pou twa mo zetwal pou enn parmi lezot. Akoz sa to pou kontan get zot tou. Zot tou pou vinn to kamwad. Anplis mo pou donn twa enn kado.

Li ti kas enn ti riye.
- Se to riye ki mo bizen mo tibout bonom.
- Samem ki pou mo kado … kouma dilo to ti donn mwa.
- Mo pa konpran.
- Sak dimoun get bann zetwal dan so prop manier. Pou enn vwayazer bann zetwal zot bann gid; pou enn lot dimoun zot bann ti lalimier. Pou enn siyantis zot enn problem. Pou mo biznesmenn zot vo lor. Me pou tou sa bann dimoun la bann zetwal zot silansie. Me twa to pou gagn zetwal ki personn lezot peyna …
- Kifer?
- Aswar ler to get bann zetwal, parski to kone ki mo abit lor enn ladan e ki toultan mo riye, pou twa koumadir tou bann zetwal zot pe riye. Wi, to tousel pou ena bann zetwal ki riye.

E li reriye.
- E kan to leker aret fermal (nou tou pas par sa) to pou kontan ki to ti fer mo konesans enn zour. Nou pou touzour de frenn. To pou anvi riy ar mwa. E parfwa to pou ouver to lafnet, koumsa, pou enn ti plezir … E to bann lezot kamwad pou trouv drol ler zot get twa get lesiel riye. Lerla to pou dir zot: "Ayo! Toultan zetwal fer mwa riye." Zot pou dir to latet pa bon. Anverite, mo pe fer twa enn ti mesanste.

E li reriye ankor.
- To kone, fer koumadir dan plas zetwal mo finn donn twa enn ta ti laklos ki konn riye.

Ankor riye. Apre enn kou li ti vinn serye:
- Zordiswar fale pa to vini.
- Non, mo pa pou kit twa.

Li ti pe paret trakase.
- Mo pe dir twa sa akoz serpan la. … Fale pa li mord twa'si. Bann serpan zot mesan; zot morde pou plezir morde.
- Non, mo pa pou kit twa.

Me enn zafer ti efas so traka.
- Enn sans serpan peyna venen pou mord de kou.

Sa swar la mo pa ti kone ler li ti pran sime ale. Li ti glise san tapaz. Ler mo ti reysi rezwenn li, li ti pe mars vit-vit. Li ti zis dir mwa:
- Han, twa sa tonton?

Li ti trap mo lame. Li ti pe sagren mwa:
- To'nn mal fer. Pou nanye to pou soufer. To pou kwar mo'nn mor me tousa fos.

Mwa mo pa ti dir nanye.
- To konpran. Mo ena pou al bien lwen. Mo pa pou kapav sarye sa lekor la. Li tro lour.

Mwa mo pa ti dir nanye.
- Li parey kouma enn vie siko ki'nn zet dan kwen. Vie siko, li pa tris sa …

Mwa mo pa ti dir nanye.

Li ti pe koumans dekouraze. Me li ti kontinie fer zefor:

- To kone, pa mal sa. Mwa'si mo pou get bann zetwal e dan mo latet zot tou pou bann danpi ar pouli rouye. Tou bann zetwal pou donn mwa dilo pou bwar. …

Mwa mo pa ti dir nanye.
- Eh, extra sa. Twa to pou ena senk san milion ti laklos e mwa mo pou ena senk san milion danpi.

Li ti aret koze parski mo ti pe plore…
- Nou'nn arive. Les mo fer dernie pa tousel.

Li ti asiz anba parski li ti pe gagn per. Li ti dir ankor detrwa mo:
- To kone … pou mo fler … mwa ki responsab. Li telman frazil, li telman naif. … Li ena zis kat ti pikan pou defann li kont tou.

Mwa'si mo ti asiz anba parski mo lipie nepli ti pe tini mwa. Li dir mwa so dernie mo:
- Bon … alayla!

Li ti ezit enn segonn, lerla li ti leve. Li ti fer enn pa. Mwa koumadir mo ti paralize.

Enn zekler zonn eklat kot so sevi. Li dibout drwat san bouze enn timama. Silans. … Li tonbe lantman kouma enn gran pie. Silans. … Disab gob li.

27

Si-zan finn fini pase. Mo pa ti rakont sa zistwar la. Bann kamwad ki ti retrouv mwa ti kontan ki mo ti ankor vivan. Mo ti tris, mo dir zot, parski mo ti fatige.

Kapav dir ki aster douler la mwen for. Anfen, dizon! Mo kone ki li finn retourn dan so planet parski ler soley leve so lekor ti nepli la. Pa ti enn lekor lour. … Aswar mo kontan ekout bann zetwal. Zot sone kouma senk san milion ti laklos.

Me enn kou enn zafer extraordiner arive. Mo al rapel ki mo ti bliye met enn kordon ar mizelier la. Pa pou kapav atas li. Ki pe ariv so pov planet? Eski mouton la finn manz fler la? Parfwa mo dir non. Sirman Ti-Prens finn met bol transparan lor fler la. Mo sir li vey bien mouton la. Lerla mo leker kontan e mo ekout bann zetwal riye dousma.

Me parfwa mo panse: "Fasil bliye. Kikfwa li'nn bliye met bol la. Kikfwa mouton la trakil aswar finn sorti dan so kes." Lerla mo tann bann ti laklos plore.

Tousa bien misterye. Pou ou kouma mwa (parski nou kontan nou ti prens) nanye nepli parey si koumadir kikpar, nenport ki kote, enn mouton ki nou pa kone, sipa wi sipa non, finn kapav manz enn roz…

Nek get lesiel e poz ou sa kestion la: mouton la finn manz fler la ousa non? Nek gete lerla kouma tou sanze…

E okenn gran dimoun pa pou konpran zame ki tousa bien-bien enportan.

MENI TRADIKSION   MENI ZENERAL   LAKAZ   LAO