ZISTWAR-FAB TONTON EZOP

Rakonte par Dev Virahsawmy

(POU ZANFAN PREVOKBEK)

ZISTWAR FOURMI EK KARANBOL

Enn zour lete, dan bor enn karo may, enn karanbol, bebet ver, ti pe kas poz lor enn fey ver tann. Lesiel kler san niaz ti pe briye ar lalimier ble elektrik. Karanbol so leker ti kler kouma lesiel kler. Li ti pe sante for-for e tanzantan li ti leve, tras detrwa pa, balans so waya e lerla re-al larg lekor lor douser fey ver tann.

Enn fourmi nwar ti pe pas pre kot li. San lev latet, li ti dir formi la: "Aret fer mofinn! Ki to pe sarye koumsa? To fatig to nam pou nanye. Fer kouma mwa. Rilax. Ennjoy!"

Fourmi reponn: "Non, kamarad karanbol. Ena so ler pou travay, ena so ler pou repoze, ena so ler pou amize."

Karanbol ti riy enn riye foutan; ti trap so lagitar e ti koumans sant enn sega.

Soley riye dan lasiel ble
Zwazo partou pe gazouye
Aster to'le mo transpire?
Peyna sime! Peyna sime!
Bontan, bontan! Nou soulbontan.

Avan soley ti al kouse, gro niaz nwar ti kouver tou. Aswar lapli ek divan ti frete; zekler ek loraz ti desir ler. Karo may ti plati net.

Soley ti al kasiet. Fernwar ti tal so vantar partou. Lafen ti pe grogne dan vant karanbol. Li ti al kot fourmi pou dimann sekour.

Fourmi ti enpe agase ler li ti trouv li. Karanbol ti rakont so mizer. Fourmi ti reponn li brit-brit: "Be kontigne soul to bontan!"

Me ler karanbol ti pe vir ledo pou ale, fourmi ti regrete. Li ti rapel enn ti parol ki li ti tande enn fwa lor Montagn Signo: "Pa refiz sekour mem to pir ennmi." Li ti envit karanbol rant dan so lakaz.

Lera lavil ti al rann vizit lera bitasion, so kouzinn ki ti fek gagn tibaba.

Kouzinn Kanpagnar ti bien resevwar so Kouzen Anvil. Ler pas atab, Lera lavil ti lev so nene.

- "Sa ki zot manze isi?"
- "To pa kontan dalpita, karribarri?"
- "Manze jangli sa! Vinn ar mwa, mo montre twa manze sivilize ki dimoun danpop manze."

Lelandime, apre ki li ti finn dimann so mama okip so baba, Kouzinn Kanpagnar ti akonpagn Kouzen Anvil pou al Porlwi, kapital sa pei la.

Zot ti al dan lakav enn gran vila kot enn gran komersan ti reste. Aswar zot al dan salamanze pou gout enn festen, restan enn gran fet kot Premie Minis ek bann gran diniter ti prezan. Zot ti bwar sanpagn dan fon ver, manz kaviar dan fon lasiet. Souden enn tapaz ti fer zot leker bat dan mole.

- "Ki'ete sa?"
- "Misie la ena de bouldog."
- "Baprrebap!"
- "Manze vit-vit avan zot vini."
- "Kouzen, mo pe al mo lakaz."
- "Kifer?"
- "Preferab dalpita, karribarri anpe ki sanpagn ek kaviar dan toufann."

Enn ti mwano zenn-zenn, fek konn anvole, ti trouv enn pan ar so long lake teknikolor.

Kifer mo pa ti koumsa, li ti panse. Si mo ti ena enn long lake plim teknikolor, momem ti pou king dan lakour madam.

Depi sa zour la li ti ramas tou plim pan ki li ti trouve. Kan li ti ena enn bon stok, li ti kas lagren lakol lor pie, kol bann plim pan lor so ti lake mwano. Lerla li ti fer letour dan lakour madam.

Ler li ti tann lezot zanimo riye, li ti kwar ki zot ti pe apresie so bote. Li ti kontinie fer so fanor me li pa ti realize ki so fos lake ti finn dekole e ti pe alonze lor gravie pre kot poubel.

So ser ti sagren li. Li ti vinn dir li dan so zorey ki li pe pas pou boufon.

Nou ti mwano vit-vit ti al kasiet dan zip so mama ki ti dir li dousma dan so zorey, "Zame get zwazo par so plim!"

Ler li ti santi lamor pe aprose, enn vie papa ti apel so bann zanfan kot so lili. Lor enn latab ti ena enn pake dibwa.

"Avan mo ferm lizie, mo ti pou kontan kone lekel parmi zot kapav kas sa pake dibwa la ande."

Enn par enn sak zanfan ti seye. Abba! Pake dibwa ti dir mwa ki la.

Ler tou zanfan ti abandone, li ti dir so vie madam koup lakord ki ti pe atas tou dibwa ansam. Li ti dimann sak zanfan pran enn dibwa pou kase. Pak, pak, pak. Enn par enn dibwa ti kase.

Lerla li ti dir zot: "Zot finn trouve zotmem. Zame bliye zanfan. Linion fer lafors."

Enn zour, Basdeo, enn ti elver poule, ti gagn enn mama sok ler li ti al ramas dizef dan poulaye. Enn dizef ti zonn net, kouler lor. Ler li ti trap li, li ti dekouver ki dizef la ti lour kouma diplon.

Li ti pe al zet li me ti sanz so lide. Li ti al get Misie Konay, enn bizoutie bien respekte. Misie Konay ti dir li ki dizef la ti an lor masif.

Toulezour mem poul ti pe donn li enn dizef lor ki ti pe raport li gro lamone. Li ti pe envesti so larises dan so biznes ki ti pe grandi for-for.

Me malsans, plis li ti pe gagne, plis li ti pe anvi plis. So gourmandiz ti depas kad. Li ti anvi vinn pli ris ki bann risar dan so vilaz. Li nepli ti ena pasians. Olie atann enn dizef lor par zour, li ti desid pou ouver vant poul la pou gagn tou enn sel kou.

Li ti trap poul la, sot so likou, ouver so vant.

Aswar so madam ti kwi enn bon kari poul me Basdeo pa ti gagn fen.

Lelandime gramaten, ler kok ti sante, kadav Basdeo ti pe anpandan lor enn travers dan poulaye.

Rasel ti enn zoli mamzel
Me so latet ti karousel.
Enn Samdi so mama dir li
- "Degaz twa al bazar Fifi
Vann enn bidon dile kabri."
Ar bidon dile lor latet
Lespri Rasel pe dans dan fet.
- "Kan mo'nn fini vann tou dile
Ar profi mo pou al aste
Zoli rob ek zoli soulie.
E aswar dan wachiwala
Mo pou waya anba-anba
Koumsa, koumsa, koumsa, koumsa ."

Ler jalsa sarye so lespri
Rasel bliye dile kabri
Dan bidon plen lor so latet.
- Rasel, Rasel, ala to bet -
Bidon fer enn plonzon piktet,
Rant direk dan enn touf raket.
Rasel, Rasel, zoli zezer
Kan to pe fer louvraz peper
Pa les vangvang souk to boner.

Dan parlman lera zot tou eksite. Enn sat pe fer ravaz. Bizen aret so lelan. Sak depite lera pe donn so solision. Parfwa zot tou koz anmemtan.

Prezidan lera pe gagn kongolo pou met lord.

Enn kou enn zenn lera fek sorti liniversite, diboute, dres so lagorz. Tou dimoun aret koze pou ekout li. Lor koze peyna so segon.

Li koz for-for. Sa so labitid sa! "Pa kone ki zot pou fer san mwa. Solision la pli senp ki senp. Nou bizen atas enn laklos dan likou sat la. Koumsa ler li vini, nou pou tann li. Fasil gagn letan pou al kasiet."

Aplodisman. Tou lera sote-pile. Traka fini, zot tou panse. Ena mem dir bizen donn envanter sa lide la enn meday spesial. Lezot dir ki li bizen vinn Premie Minis. Limem sover Repiblik Lera.

Dan sa tapaz napa-badine, enn vie lera dimann drwa pou koze. Ki li pou dir, sa vie siko la?

Vie lera koumans koze: "Enn lide extra! Me dir mwa kisannla pou al atas laklos la?"

Dan mo vilaz ti ena enn personaz repite. So nom ti Konper Yev. Ler so paran ti mor, zot ti kit enn gran tabisman pou li parski li ti enn zanfan inik. Akoz samem, Konper Yev ti ena boukou pitay. Boukou pitay ti vedir boukou kamarad ki touletanto ti rann li vizit pou manze, bwar, donn jaz. Dir ou divers touleswar!

Kan zot sou, souvan ti tann zot dir: "Maja karro, beta, for toumoro wi day may frenn." Personn pa ti pe bien konpran ki zot ti pe dir. Kikfwa zot ti pe koz direk ar Bondie!

Parmi so bann kamarad dan zwisans ti ena Dogberi, seval lekours; Oktopousi, gorlkiper lekip nasional; Mazor Elefanntous, sef sirk; Kalipa Godzila, sanpion labox etc.

Konper Yev pa ti frekant zans ordiner kouma lapen, kabri, zwazo, lera etc. Zot ti tro ensinifian, tro basklas pou li.

Enn zour enn troupo lisien lasas ti anvai nou vilaz. Sa bann lisien la ti ena enn preferans siper-spesial pou laser yev. Konper Yev ti galoup kouma fles al kot Dogberi ki ti pe antrene pou Medenn - pa kapav kas so konsantrasion; Oktopousi ti ena enn mach pou zwe - li bien bizen rilax avan mach; Mazor Elefanntous ti pe prezid konsey administrasion - pa kapav deranz li; Kalipa Godzila ti fer so sekreter dir ki li pa ti la.

Konper Yev ti pe panike. Zape lisien afame ti pe aprose. Li ti asiz lor enn ros, plore. Enn lapen, enn kabri, enn kardinal ek enn ti-lera miske ti vinn get li. Zot ti ris li, amenn li al kasiet dan lakav lot kote enn larivier. Zot ti okip li ziska ki danze ti fonn.

YEV EK KRAPO

[tex pou enn sante]

Enn fwa enn troupo yev dan enn ti lil
Kot problem anvrak enn lor lot tap pil
Enn swar dezespwar kan lavi siplis
Desid pou al lor bor enn presipis
Pou zet zot lekor dan lagel reken
Parski ar lavi zot tou ti bien plen.

Kiserti viv kan larme Tilespri
Koulout lor lakrwa Senier Zezikri?

Pa pli tar ki yer enn geng Mesanste
Ti fer enn lennding pre kot zot reste.
Trape-bate, zot ti touy inosans;
Bril tou nik zwazo ziska lamor rans.
Soufrans, tirani nek fer so vantar;
Dominer partou nek fer so grannwar.

Kiserti viv kan larme Tilespri
Koulout lor lakrwa Senier Zezikri?

Kouma zot tou ti pe al tengn zot souf,
Enn troupo krapo sorti deryer touf,
Dir zot arete, pa les gro zero
Devor ti zero. Pa pran fos sime!
Toulezour troupo toutsort zanimo
Zet lekor dan vid, nanye pa sanze.

Kiserti viv kan larme Tilespri
Koulout lor lakrwa Senier Zezikri?

Ler zot pe koze, enn troupo kabri
Bes latet fonse, drwat dan presipis.
Lerla yev konpran ki nou maladi
Anvi pa anvi, ena sinapis.
Senier Zezikri ti donn so lavi
Pou anpes lamor vinn fer so mari.

Kiserti viv kan larme Tilespri
Koulout lor lakrwa Senier Zezikri?

Senier Zezikri ti donn so lavi
Pou anpes lamor vinn fer so mari...

(Enn ti krapo galoupe al kot so papa dan bor enn basen.)

TI-KRAPO

Papa, papa! Vinn gete.! Enn mons. Li gran kouma montagn. Li ena korn fite pwent lor so latet. So long lake kouma fwet. Ayo, mo gagn per.

PAPA KRAPO

Pa per mo piti. Bef Ton Maniel sa. Anverite li pa gran. Mwa mo pli gran ki li .

TI-KRAPO

Twa to pli gran?

PAPA KRAPO

Mo kapav vinn pli gran, pli gro si mo'le.

TI-KRAPO

Pli gran. Pli gro.

PAPA KRAPO

Nek gete. Manz pistas get sinema.

(Papa Krapo koumans ris ler pou ranpli so lestoma.)

PAPA KRAPO

Koumsa?

TI-KRAPO

Li ti boukou pli gro.

(Papa Krapo ris plis ler.)

PAPA KRAPO

Ki to dir? Koumsa?

TI-KRAPO

Pli gro, Papa, pli gro.

(Papa Krapo ris ankor plis ler.)

PAPA KRAPO

Koumsa?

TI-KRAPO

Pli gro, Papa, pli gro.

(Papa Krapo ris ankor plis ler.)

PAPA KRAPO

Koumsa?

TI-KRAPO

Pli gro, Papa, pli gro.

(Papa Krapo ris ankor plis ler.)

PAPA KRAPO

Koumsa?

TI-KRAPO

Pli gro, Papa, pli gro.

(Papa Krapo ris ankor plis ler.)

PAPA KRAPO

Koumsa?

TI-KRAPO

Pli gro, Papa, pli gro.

(Papa Krapo ris ankor plis ler.)

PAPA KRAPO

Koumsa?

TI-KRAPO

Pli gro, Papa, pli gro.

(Enn kou dan enn gran boum, Papa Krapo eklate. Ti-Krapo plonz dan basen pou al kasiet.)

ZISTWAR LATET KOKOM

Dan mo vilaz dan bor lamer ti ena enn peser. Nou ti apel li Latet Kokom. Li ti enn bon dimoun me lakrem dan lalo, pir ki enn zozo touni.

Li ti enn peser lalinn. Tout lazourne li ti asiz dan so pirog, so lamson garni ar labwet dan dilo. Laplipar letan li ti bat lamok.

Enn Vandredi, enn zour zafer drol pou Latet Kokom, pwason pa ti morde ditou. Ler soley ti pre pou kouse enn ti viel ti vinn may dan so lamson. Konper peser ti redi lalinn, tir li andeor dilo, trap pwason la dan so lame, dekros li depi lamson.

Ler ti viel, ki ti bien malen, ti trouv Latet Kokom, li ti koumans tir plan.

- "Tonton Kokom, larg mwa. Les mo vinn gran, gro, ek gra. Lerla ou gagn enn bon kari."

Latet Kokom ti pre pou larg li kan li ti dekouver ti pwason so sinema.

- "To kwar mo latet kokom? Enn ti bouyon viel zordi plis korek ki enn gro kari dime. To plas dan karay, monwar."

ZISTWAR LION EK SASER

Enn lion fatige pe kas enn poz dan lonbraz enn pie dan enn park spesial. Li pe gagn somey kan lavwa enn saser retrete ki pe koz ar so kamarad sikann so zorey.

SASER

Mo dir twa, lion la ti la, zis divan mwa. Mo get li dan so lizie, fran-fran.

KAMARAD

Lerla.

SASER

Lion la kriye ar lafors; ar laraz, mo pli sir. Bann pie tranble, mo dir twa.

KAMARAD

To pa ti per?

SASER

Mwa per? Pa fer riye, matlo! Mo trap mo fizi; mo gard kalm; arm fizi la; vize. Pa kone kifer, mo ti sagren lion la. Mo dir li ale, fonn depi la. Mo dir twa li ramas so lake, disparet. Koumadir li ti bliye kouma rizir.

KAMARAD

Tae! To enn jak twa.

SASER

Sa nanye. Lot zour mo ti pe travers larivier alanaz. Enn kroko...

Lion la rapel enn kapon ki ti tranp so kalson ler li ti kriye enn fwa dan savann. Li pran enn gran respirasion, larg enn rizisman profon koumadir enn volkan pe eripte. Saser vantar fonn.

KAMARAD

Revini matlo! Enn lion dan zou sa.

ZISTWAR LION EK SOURI

[SENN 1]

Enn tanto an ete, apre ki li ti finn bien manze, enn lion ti pe dormi dan so tanier. Enn souri distre pas pre kot so lapat divan.

LION

Eta grigale, ki to pe fer dan mo lakaz. To'nn vinn koken, parye?

SOURI

Ayo! Pardon. Mo'ale toutswit.

LION

Ale? (Lion la rot enn kou). Mo nek poz mo lapat lor twa, to vinn satini.

SOURI

Pa fer sa patron.

LION

Patron?

SOURI

Pardon. Mazeste!

LION

To lasans ar twa. Mo fek fini manze. Me ... Ena enn ti kwen vid dan mo lestoma.

SOURI

Ayo, Mazeste! Ou pa pou met enn fatra kouma mwa dan ou lestoma rwayal. Les mwa ale Gran dimoun. Enn zour kikfwa ou pou bizen mo servis.

LION

Mwa, Lerwa Lion, mo pou bizen servis enn nwar touni kouma twa? Pa fer riye, ti fatra. ... Parski to'nn fer mwa riye, mo donn twa enn sans. Ale, fonndos!

[SENN 2]

Enn zour pli tar lion la finn may dan file saser. Plis li debat, plis file la may li. Fatige, dekouraze, lion la ti pre pou zet zarm. Ler li get divan li, pre kot so lapat, li trouv lemesan souri.

SOURI

Alor Mazeste! Ou finn met enn nouvo zile?

LION

Aret radote, ti grengale. To kwar mo anvi badine?

SOURI

Kifer ou an movezimer? Ou madam finn kit ou?

LION

Souri, aret manz mo krann. To pa trouve mo finn zwenn tase. Les mo mor trankil.

SOURI

Silvouple!

LION

Hen!

SOURI

Les mo mor trankil, SIL-VOU-PLE.

LION

Ala to minant la!

SOURI

Ou pa'le mo demay ou?

LION

Sort la ale voryen!

SOURI

Ou bien bizen enn Premie Minis, Mazeste. Ou ou ena misk zean me laservel mwano... Me mwa mo soufle, morde. Nek gete mo bourzwa .

(Souri koumans ronz lakord file, enn par enn, ziska ki enn trou ase gro permet lion sap dan piez.)

Salam, Mazeste. Ou'nn trouve. Souvan nou bizen nou prosen mem si li zis enn ti grengale.

ZISTWAR SERF EK SASER

Enn zour enn zoli kornar, gayar, frengan ek vantar ti bes so latet pou bwar dilo dan enn basen kler. Enn zoli latet serf ti paret divan li. Korn lor so latet ti kouma kouronn lor latet lerwa.

Poulekou, telman li ti pe admir so prop refle dan dilo ki li ti bliye bwar. Souden, enn panse tris tengn so lazwa. Li ti mazinn so kat lapat.

- "Ayo! Get mo latet kouma zoli. Me kan mo mazinn mo kat lapat mo gagn onte .... vomi. Zot vilen, meg-meg, kouma golet tir tant dan bazar... Bondie fane!"

Anmemtan enn saser ti pase. Kouma li ti trouv serf la, li ti arm so fizi, vize, pare pou tire. Serf la ti santi danze. So kat lapat fen, elegan ek leze ti permet li demare kouma enn fles. Bal saser ti rat li.

Saser ti resarz so fizi. Letansa, lor so kat lapat rapid serf la ti fini rant dan bwa. Li ti kone ki danze ti pe kontinie aprose. Pa ti kapav perdi letan.

Dan sa bwa la, malerezman, bann brans ti bien ba. Serf la ti fer atansion mem me par malsans so zoli korn ti al tas dan enn fours. Plis li ti debat plis li ti pe maye. Li ti pe transpir gro. Deryer li, li ti tann bot saser lor fey sek. Enn kou li ti tann 'baw'.

Serf la pa ti gagn letan regrete ki li ti admir so korn me ti mepriz so kat lapat.

ZISTWAR SOVSOURI

Enn zour ti ena bel kafouyaz lor later. Bann zwazo, bann reptil, bann zanimo katpat sakenn so kote ti deklar lager. Kifer? Personn pa ti tro kone. Zot tou ti pare pou fer ditor zot prosen.

Bann zwazo ti al get sovsouri pou dimann li donn enn koudme. Li ti refize. Li ti dir zot ar mepri ki li pa ti enn zwazo.

Kan bann lezot zanimo ti vinn get li, li ti tret zot mem parey. Li pa ti ranpe, li pa ti mars katpat.

Enn gran sans pou lavi lor later! Lager la ti fizet. Enn kolonb blan ti desann depi lesiel pou dir zot tou chombo, aret fane.

Pou selebre lape, ti ena enn gran fet. Zis enn zanimo pa ti envite. Kisannla? Sovsouri, biensir. Ler li ti rod frode rantre, tou zanimo ti pous li.

"To pa zwazo, to pa ranpe, to pa mars katpat. Peyna plas pou twa."

Sovsouri ti lev so pake, al anpandan lor enn brans pou atann fernwar rantre parski soley ti pe kas so lizie.

Ziska zordi sovsouri toultan anpandan tousel so kote, dan nwar.

ZISTWAR YEV EK BOURIK

Par maler, enn zour enn yev ti tom dan enn danpi. Parwa otour li ti telman ot ki li pa ti kone kouma pou sorti.

Enn bourik ki ti pe pase, arete pou get dan trou danpi.

- "Eh konper Yev, ki ou pe fer dan sa trou la."

- "Dan trou? To latet pa bon! To pa'nn ekout radio? Laseres pou tap plen. Isi dilo plennti-plennti. Degaze vini avan lezot pran tou plas."

Pov bourik ti may dan lak. Li ti sote, rant dan danpi.

Kouma li ti ariv anba, konper Yev pa ti perdi letan. Li ti sot lor ledo bourik, grenp ziska so latet, pran enn lelan, fransi, trap bor danpi, ris so lekor andeor.

- "Salam, salam mo bon bourik. Aster gete kisannla pou vinn tir twa."

San get deryer li ti maron depi laba.

ZISTWAR YEV EK TORTI

Konper Yev ti mari vantar. Partou, li ti pe kriye for-for ki li ti enbatab, ki li ti'nn kas rekor mondial.

Vie Tonton Torti enn zour ti dir li, "Nou met enn go. Mo sir mo manz twa kri."

Konper Yev ti trap so vant riye.

Zour lekours, lor lalign depar Konper Yev ti pe fer so fanor. Li ti pe boufonn Tonton Torti ki ti bos tait.

Ler donn depar Konper Yev ti demare kouma enn fles, fize spasial manti. Tonton Torti ti pe avanse tipa-tipa kouma enn revey.

Apre senk minit Konper Yev ti get deryer. Torti nayba. Ler li ti get akote ki li ti trouve? Enn karo leti. Li ti pez enn gran kout fren, ploye, rant direk dan karo, plen so boyo e lerla li ti al kas enn poz anba enn pie. San atann, somey ti sarye li dan so lebra.

Dan enn rev li ti tann aplodisman. Li ti tann lafoul kriye, "Viv Yev, viv Yev". Ler li ti ekout pli bien, li ti gagn sier frwad. Lafoul ti pe kriye, "Viv Tonton Torti; viv Tonton Torti".

Li ti drese lor vites, ti redemar kouma enn fles. Me ti tro tar.

Tonton Torti ti gagn so paryaz.