polankromanSWIV1

ROMAN

SWIV LAROUT ZISKA ...

(PREMIE PARTI)

1e PARTI

Enn Ti Parol Avan

Depi lontan mo ti anvi ekrir enn roman an Morisien me mo ti mank konfians dan momem e mo pa ti sir ki lang la ti ase evolie pou reponn lapel. Ti ena enn trwaziem rezon ki mo pou devlope anba.

Poezi ek teat zot ena enn lipie dan kiltir oral e enn lot dan kiltir lekritir me proz literer li enn zafer plis konplike. Kan enn dimoun pe lir proz literer li pa ena okenn koudme andeor tex la. Pa ena expresion figir, entonasion, langaz lekor pou ed li konpran tex la. Ena zis li tousel divan bann sign lor papie la (let alfabet, bann mo, manier bann mo la finn aranze dan enn fraz, bann konvansion ponktiasion). Li ena pou negosie ar sa bann sign la pou ki li kapav gagn enn lizour.

Savedir ki enn ekriven proz literer li bizen met dan so tex tou bann sign neseser pou ki kominikasion vinn posib ant li ek so lekter.

Konpare ar lang popiler (manier ki dimoun koze normalman) proz literer e sirtou langaz roman li enn lot lang, enn lang artifisiel, enn prodwi artistik. Li resanble lang popiler e li diferan anmemtan. Li bwar dan lasours lang popiler e li sanz li anmemtan pou fer li vinn enn labwason rafine pou lespri edike e kiltive. Pou reysi lir, konpran ek apresie langaz roman an Morisien bizen ki dimoun gagn formasion neseser dan lir ek ekrir an Morisie. Pa kwar ki nou pou kapav fer li fasilman parski nou konn lir ek ekrir Franse ek Angle. Sak lang ena so prop nam, so prop mister, so prop rises ek so prop kapris. Bizen gagn formasion neseser pou devlop gou, kapasite ek konfians neseser pou tir zi dan sak gouli-kann ar ki nou finn ranz nou lang. Apre plis ki trant-an ki enn literatir modern an Morisien ekziste komie sitwayen nou pei ena sa treyning ek kapasite neseser pou kapav rant dan labirent literer an Morisien, zwir siro langaz roman e trouv enn lizour? Pa boukou.

Pou kre sa nouvo kouran la, apart poem ek pies teat, mo ti pe ekrir ti zistwar (short stories) ek long zistwar (novella) pou devlop mo konesans ek konfians literer e anmemtan pou abitie dimoun lir bann tex an Morisien. Si mo ena rezon, li posib ki aster ena ase dimoun ki ena sa formasion la e ki roman an Morisien ena so lespas dan nou kiltir nasional.

Avek letan ek experyans mo finn, mo kwar, kontribie pou defris teren, binn later, prepar platband pou ki proz literer e sirtou langaz roman bourzone dan nou zarden kiltirel. Mo pa tousel ki finn fer sa. Finn ena Samy Periacarpen, Joe Seetohul, Renee Asgarally, Lindsey Collen, Sedley Assonne ek plizier lezot ki finn ena plis kouraz ki mwa, mo bizen aksepte.

Zordi mo pe amenn mo blok. Mo zis espere ki bann lekter pou gagn plezir ki literatir roman done. Si prodwi la pa bon pa blam nou lang Morisien. Mo tousel ki antor.

Dev Virahsawmy
(Avril 2002)

Sapit 0

KOUMANSMAN LAFEN

Mo pe bord lor 70 an. Mo'nn anvi ekrir sa liv la. Mo pa kone kot pou koumanse e olie fer enn plan kouma, mo sipoze, dwatet fer li, mo finn desid pou les mo latet fer dapre so kapris. "Pa drol!" mo tann mo bann konesans pe dir. "Li ti toultan enpe tok-tok."

Mo pa ena okenn rezon enportan pou rabas seki mo pe rabase. Dayer mo pa ena nanye enteresan pou dir. Mo lavi li enn lavi ordiner ki pa finn swiv enn lalinn drwat me finn zig-zage, finn zwenn kogne, ki parfwa finn zwenn tase dan lakrwaze. Kifer rakont sa zistwar la? Ki ena enteresan? Kikfwa li enn manier exsantrik pou dir dimoun bliye mwa. Kikfwa mazorite dimoun zot kouma mwa, enn gomon ki balote lor vag, dan vag. Kikfwa ena kikenn ki pou dir kan li finn fini lir mo radotaz: "Eh! Li ti dan pli pens ki mwa. Konpare ar li mwa mo enn jak." Sa pou redonn li konfians dan limem. … Ala mo rekoumanse, rod kwar ki mo ena kiksoz enteresan pou dir!

Me twa ki finn ouver sa liv la, pa referm li. Fer enn zefor lir li ar enn lizie nef e kikfwa alafen nou de nou pou kapav dir ki mem si nou nou de gopia, nou ena boukou ankomen parski ler nou swiv nou larout trase par lasans, malsans, boner, soufrans, aksidan, kwensidans, … desten nou toultan bizen lotla ek Lotla. Nou kwar nou for, noumem oustad me laverite se ki nou frazil e nou toultan bizen nou prosen.

Lor larout lavi mo finn zwenn boukou dimoun ki finn fer mwa kontan, ki finn fer mwa per, ki finn fer mwa tris e zordi ler mo pe ferm mo liv mo bizen twa, mo ser-frer ki zame mo'nn zwenn. Mo bizen twa ki tousel dan to lasam, ki dan enn bis lor sime travay, ki lor laplaz anba enn parasol pou mo kapav ekziste. Mo kone si bien gete sa liv la li enn nanye ditou. Mo zis espere ki, kikfwa, mem dan nanye ditou ena enn ti zafer ki … Afen! Pa kone.

Sapit 1

TORNADO

Sa Dimans tanto la ti ena bel eksitasion dan vilaz Lesperans ki ti dan lenor nou pei. Lekip lokal, Tornado, ti pou zwe kont enn lekip dideor, bann maren Angle ki ti pe travay abor enn destroyer Royal Navy. Grasa kontak ki Gianduth Fakir ti ena dan Porlwi, li ti reysi organiz sa mach amikal la pandan sezour sa bato la dan dilo Moris, koloni Samazeste.

Depi boner zanfan, tinajer, zenn adilt, mwen zenn ek vie ti pe koumans pran plas lor ros anba pie otour Stad Ros ki ti sel laplenn foutborl ou plito sel sirfas plizoumwen plat kot ti kapav bat boul san foul ou kas pous tro souvan. Me nou ti fier nou Stad Ros malgre tou so enperfeksion e dan nou limazinasion Stad Zorz 5 dan Kirpip ti zis enn tigit pli bon. Sawsi! Bann fanatik Stad Ros ti panse ki pa ti ena so segon. Pou zwe lor Stad Ros ou ti bizen bann kalite ki mem Stanley Matthews pa ti ena. Eski li ti pou kapav galoup lor grabo, evit gro-gro pave ki demi pous pli ot ki sirfas teren, ousa rey lekip advers, lisien ek kabri ki pa ti tike pou manz rasinn lerb kan lerb pa'nn gagn letan pouse? Ala kifer nou ti sir ki bann Angle ti pou gagn enn bate bef ar nou. Nou ti pe zwe hom lor nou teren favori.

Kan ti ariv pre ler pou mach koumanse tou lizie ti pe get dan direksion Laboutik Plato; tou zorey ti pe drese pou ekout tapaz bis Baroda ki ti pou amenn zwer ek siporter lekip Angle. Bann vie ant zot ti pe rakont zistwar sale lor Kumar, sofer bis Baroda, ki ti enn vie kornar ki ti kapav pran sime zepeng olie pran sime zegwi zis parski enn zip, enn rob ousa enn pagn ti get li ar enn regar ki zis li ti konn dekode. Tou manier, dan so kafe pa ti ena triyaz. … Bann bien pli zenn ti pe plito radote lor pawer mekanik bis Baroda ki, pou bann dimoun dan Lesperans, ti enn gran fierte parski bann lezot bis kouma Madonna, Mysore, Commer, Shikandar ki ti sorti dan bann lezot vilaz avwazinant zot ti bann jaybarat, bann katiak charli, bann lamok kapstann rouye ki ti pe roul lor zant.

Enn kout sek enn silans relizie ploy tou ler rouz ekarlat louk-louke deryer karo kaliptis. Timama apre, Baroda, kouma saryo dan epope klasik, ti amenn so kargezon ero. Tou dimoun ti antoure pou get ar zot prop lizie bann abitan pei Stanley Matthews. Pa bizen dir, komanter kalite lor kouler ti lor baz. Sannlala ti mouste, lotlala blan dile; get kokorong, get golet tir tant; eh matlo sa oter la! Ar so latet Simon pou trouv zekler. Simon ti gorli Tornado. Li ti reysi met tou amater foutborl dan lak. Premie dabor parski li ti finn deza al lot kote dilo kouma pioner pandan deziem ger mondial e li ti konn rakont so bann avantir, sipa vre, sipa manti, ar telman zepis ki dan latet bann zanfan sirtou, li ti parey kouma sa bann gran debrouyar ki toultan sort venker dan bann zistwar mo gran-tonton, Tata Iranah, frer mo granper ki ti enn zwer lor rakont zistwar. Kan Simon fer so vantar e ki bann zenn anpandan lor so lalev, bann zenerasion mo papa ti fer sourir parski zot ti konn li depi zot zanfan. Zot ti apel li Simon Zestaz. Me mo Babam (granmer kote mo papa) pa ti fer li konfians ditou. Li ti apel li 'dongorrou', enn mo telegou ki ti ena, dan nou limazinasion zanfan, boukou sinifikasion. Enn 'dongorrou', pou nou, li ti enn negro, enn triyanger e parfwa enn voler. Mo babam ti bien konservater e ti ena mefians pou tou dimoun ki pa ti so dimoun. Anverite Simon pa ti malonet ditou. Sinon mo tata (mo papa so papa) pa ti pou anplway li kouma gardien so plantasion may. Me sa enn lot zistwar. … Simon ti popiler pou enn lot rezon. Li ti enn gorli extra me ki ti melanz kalite bar boul ar kalite akrobat. Dan nou lespri li ti enn lion, enn reken, enn leg, tousa anmemtan. Li ti konn fer so sinema, so zestaz kouma mo papa ti kontan dir. Anverite parfwa zis pou ramas enn boul, Simon ti kapav fer enn plonzon spektakiler.

Mach ti pre pou koumanse. Refri ti enn polisie. Zot tou ti panse ki ti bizen enn polisie pou arbitre mach la korek-korek parski li oblize drwat, parski li konn lalwa ek drwatir. Li pa gagn drwa get ar de lizie. Sirtou fale pa fane divan bann envite sorti lotpey. Bizen mazinn repitasion nou vilaz.

Kouma refri soufle koumansman mach, vadire par mazik boul vinn kot lipie Koulall (Tiloto ti so nom gate) ki koumans reye, pas ant bann zwer advers. Bann zwer Angle ti gagn sok lor sok ler zot get enn ti bonom senk pie, nipat galoupe kouma enn koutvan e avan zot ti gagn konpran ki ti pe arive, premie gorl ti fini rant dan poto Angle. Bann maren Angle dan sok; bann zwer Tornado dan lalias; bann spektater dan mangann sote-pile. Derandass (so vre nom ti Ramdass me kan li ti sou, apepre toultan, li ti gagn enn ti vertiz nob ki ti fer so nom vinn Derandass, prononse an Franse) ek Som ki ti kouma simiz ek kalson, ti fini rant lor teren pou al felisit Koulall e fer enn diskour dan stil: "ser zami otankevouzet, se ten grand plezirasion …". Enn sans Manilall ek Tibay ti pre laba. Zot ti may nou de konper par zot fon kalson, remet zot anba pie. Ler refri ti soufle mitan Tornado ti fini met set gorl e bann angle ti ankor piso. Anverite galoupe zot pa ti pe kapav lor Stad Ros e ros, grabo ek pave souvan ti pe rey zot, fer boul sanz direksion, al dan lipie enn zwer Tornado. Selman tou dimoun ti dakor ki gorli Angle ti kouma enn ourit zean, enn jak lor bar enbarab. San li ti pou ena telman gorl lor Angle ki konte ti pou fini. Komdabitid Koulall ti met plis gorl. Azordi kan mo get Woody Woodpecker mo mazinn Koulall, Tiloto Tornado dan vilaz Lesperans.

Pandan arftaym ler bann notab vilaz ti pe okip bann zwer lekip Angle, Bada Chacha dir so garson Kesso ki ti kapitenn Tornado ki li ti bizen koz ar bann zwer ansekre. Kan Bada Chacha ti koze, tou dimoun, dakor, pa dakor, ti ekoute.

Ler mach rekoumanse ti bizen ranplas Koulall ki ti foul so pous; aryer santral ti al dan karo kann parski li ti pe gagn jaldi; Simon ti bizen met enn bandaz pou tini so ledwa. Katastrof lor katastrof. Simon plonze pou bar enn boul ki pas anba li; ranplasan Koulall tousel divan poto Angle, rat boul, flank enn zoyon dan enn ros, tom anba, kriye ar douler. Ti bizen sarye li lao-lao. Ler refri soufle dernie soufle, mach la ti nil, set partou. Ni gagnan, ni perdan. Personn pa ti gagn latet. Kapitenn lekip viziter ti fer enn diskour pou, mo kwar, remersie nou vilaz me personn pa ti konpran gransoz apart Derandass ki ti pe ponktie diskour Angle la ar 'yes, yes'.

Ler laplenn devide bann lakanbiz ti koumans ranpli e pa bizen dir, avan li rant anba lamer net Derandass ti fer enn kozri lor lenportans mach nil. Dapre mo papa personn pa ti konpran … parski personn pa ti pe ekout li ziska ki so latet ti tom pouf lor latab e li ti dormi ziska fermtir.

Manilall ti tris dan so kwen parski so lonbraz ti absan. Tibay ti enn mizilman ki ti swiv so relizion kouma bizen e dan so kiltir lakanbiz ti haram. Apart sa, sa de la ti toultan ansam, dan travay kouma dan lwazir. Manilall ti travay sofer kamion e Tibay ti so anfle. Zot ti mem pre pou vinn bofrer. Tibay ti tom amoure ar ti ser Manilall ki pa ti kont ki zot marye me kan presion fami ek sosiete ti koumans apiy red, Tibay ek Manilall ti oblize kaptile. Lor vites ti marye Deviani ar enn vef de fwa so laz, ti defalke li dan enn vilaz elwagne e tou dimoun ti bliye li ziska ki enn zour Lesperans ti aprann ki li ti mor brile par lalanp ver, ki ti pe touy boukou fam dan dezespwar. Dan konsey, enn depite imanis ti dimann enterdiksion lalanp ver parski li tro danzere e enn depite feminis ti fer remark ki lalanp ver ti vinn enn sime sorti trazik dan enn sosiete kot fam pas tro boukou mizer dan lame zom. Toule-de ti ena rezon.

Pandan enn mwa Tibay ti disparet e ler li ti reparet ti difisil pou rekonet li telman li ti vinn meg. Depi sa zour la lamitie ant Manilall ek Tibay ti vinn de fwa pli for parski toule-de ti bizen konsolasion zot kamwad parski toule-de ti panse ki zot ti responsab lamor Deviani. Trazedi ti kol zot ansam ar simalakol.

Enn sans pou bliye soufrans lavi, ti ena mach foutborl e sirtou lekip Tornado. Pandan enn tanto, tanzantan, bann partizan lekip ti kapav bliye bann miray ki separ dimoun e fer vadire vilaz Lesperans pa ti konn jatpat, mefians rasial, prezize kouler e diskriminasion klas. Foutborl ek Tornado ti kouma sinapis ki pa geri rematis me fer nou bliye so douler.

Me sa Dimans la, dan labous tou bann amater foutborl dan vilaz Lesperans ti ena enn ti gou amer pa parski ti ena enn mach nil me parski zot ti kone ki zot ti get dernie mach Tornado. Lekzekitif klib ti fini deside pou ferm klib la sirtou parski plizier so bann manm enflian ti pe kit vilaz ousa ti pe pran nouvo responsabilite ki ti pou anpes zot okip klib ousa zwe foutborl. Ler bann lakanbiz pous zot dernie kliyan, dan vilaz ti ena enn santiman tris ki enn sapit dan istwar Lesperans ti konplete e ki bann nouvo larout ti pe ouver dan bann diferan direksion.

Kesso Harrychand ti finn vinn metdekol da enn lot vilaz; Koulall ti pe marye enn tifi inik dan enn bon fami dan lesid e so pretan boper ti ofer li enn lakaz ek enn ti plantasion pou li okipe; mo papa ti gagn lotri e ti aste enn lakaz dan Plennwiliems.

Simon Zestaz ti kont fermtir Tornado. Li ti promet bann zenn ki li ti pou tini ferm, li pa pou depoz zarm, li pa pou kil parad … Me Simon ti Simon. Lor zaza ek zestaz li ti sanpion me organizasion ti so kosmar.

Apre mach mo ti retourn lakaz me mo papa ti al ar so bann kamwad dan bar. Mo ti ser Urmila ti boud ar mwa parski mo pa ti amenn li get Angle. Kouma pou fer li konpran ki foutborl sa li enn zafer zom?

Dan nou vilaz bann rol jennder ti bien defini e pou mo babam enn fam ti bizen konn so plas e si enn fam bliye so rol ousa rod zwe enn lot rol konsekans se bel garrbarr dan lavi. Pou li samem ti pli gran mofinn. Drol! Babam zame ti koz pese. Pou li enn move aksion ti amenn mofinn, vadire mofinn, soy, lagign tousa ti rezilta nou move panse ek konportman. Pa ti bet sa! Zordi mo tann dimoun ki finn lir gran-gran liv koz vibrasion negatif ek pozitif. Eski mo babam ti gagn sa entwision la ler li ti pe get lavi deroule? Kifer non!

Mo mama kouma tou bann fam ki ti zwe zot rol plen-plen ti fini donn zanfan manze, netway lakwizinn, prepar lili bann zanfan. Mo pa kone kifer me mo ti santi ki mo mama ti bien kontan kan ti ena mach foutborl dan Stad Ros. Sa ti donn li enn ti peryod liberte. Kikfwa tou bann fam kontan kan zot mari al get mach foutborl. Kifer Urmila pa'le konpran sa? Enn garson manke sa.

Sa swar la mo latet ti plen ar Koulall. Malsans li ti foul so pous. Papa ti dir li met soulie foutborl me li ti prefer zwe ar soulie natirel; li ti apel nipat soulie Bondie. Si sa pa ti arive li ti pou met dis gorl, kikfwa plis. Lorla aryer santral, Ton Kesso, ti 'al gagn jare zis lerlamem e Simon al bles so lame … Drol sa! Bada Chacha ti pe fer sourir sak fwa gorl ti rant lor nou. Difisil pou konpran ki pase dan latet gran dimoun.

Ler mo papa ti retourn lakaz, mo mama ti retourn dan lakwizinn pou tir so manze. Mo ti pe tann zot koze. Sirman zot ti pe koz lor nou nouvo lakaz dan lavil kot ti ena kouran, robine dan lakwizinn ek saldeben, telefonn. Dan de mwa, kouma mo lekzame siziem ek titbours fini, nou ti pe sanz lakaz. … Mo paran ti sir mo pou gagn plas dan Kolez Rwayal. Ler nou al res lavil mo pa pou'ena pou vwayaz long distans gramaten-tanto. Panndit li, li ti dir mo papa-mama ki fale nou rant dan nou nouvo lakaz avan Sangkrannti, setadir le katorz Zanvie me mo babam li, li ti sir ki panndit la ti pe radote. Mo babam li ti extra. Kan panndit dir kiksoz dan so faver, panndit la enn anvwayededie. Me pangar li dir kiksoz ki pa dan so plan! Toutswit panndit vinn bachara, voler, kouyoner. Si so seve ti krepi sirman li ti pou vinn dongorrou. Babam pa ti kiin ki nou kit vilaz Lesperans. Rar belmer ek belfi dan nou vilaz gagn enn ale ansam me babam ek mama ti toultan pe kouchou-kouchou ansam. Pli tar mo pou aprann kifer. Mo tata ek mo papa ti parey kouma Kumar, sofer bis Baroda.

Ki pou ariv mwa lane prosenn dan nouvo lakaz, nouvo sime, nouvo landrwa, nouvo lekol. Eski mo pou ena kamarad aringbouring, boul-kaskot, lamok delivre, kanet, sapsiway, kabod-kabodi, patang, rwadezer lor sime goudrone? Sanzman ti pe atir mwa me ti pe osi fer mwa per anmemtan.

Papa ek mama ti dan enn bon moud. Pourtan Tornado ti fer mach nil e li ti met paryaz. Mo sir li ti finn perdi kas. Me li ti paret ge. Mo mama 'si. Marsan disab ti pe koumans fer enn louvraz ar mo lizie. Zis avan mo gagn somey mo ti tann mama dir: "Hiiim, to santi pi larak!"

Sapit 2

SIZIEM EK TITBOURS

Amizir lekzame siziem ti pe aprose mo mama ti pe vinn plizanpli nerastenik. Parski mo pa ti pe pran traka, ala so tanperatir mont plis. Mo mama ti ena gran-gran plan pou mwa. So rev se ki so premie garson ti pou vinn avoka me kouma mo ti pe plis atire par akrobasi Simon ki mo ti koumans imite dan manier mo marse, galoupe, sote ek plonze kan nou ti pe zwe foutborl ar boul sifon dan lakour, sak zour ki ti pe pase ti pe fer seve mo mama vinn pli blan. Lekzame siziem pa ti pe fer mwa per e mo ti ena rezon. Ler rezilta ti sorti mo ti sorti katriyem dan mo lekol. Zis kat zanfan dan nou lekol ti klase pou titbours: Prem, Farouk, Saro ek momem. Metdekol ti bizen amenn nou anvil pou konpoz titbours. Ant rezilta siziem ek lekzame titbours Prem ek Farouk ti disparet lor sirkilasion. Paran ek profeser ti met gran forsing pou fer zot gagn labours. Saro ek mwa ti plis kontan zwe lakaz zouzou e kan mo ti tousel mo ti kontan sante ek desine. Mo mama ti fer mem lapriyer me abba. Paran Saro pa ti mem enterese parski enn tifi pa bizen plis ki siziem. Ler rezilta sorti le 24 Desam, Prem ek Farouk ti lor lalis boursie. De boursie! Sa ti enn gran loner pou vilaz Lesperans. Normal mo nom pa ti lor lalis parski titbours pa pran kont bann zwer kouma mwa ki konn ploze kouma Simon e ki konn sante kouma Sourouj ki ti enn gran santer dan gamat.

Kouma nouvel ti deor mo kouzen de-zan pli vie ki mwa ( li ti garson mo tonton, frer mo papa) lor vites ti pedal so bisiklet pou vinn dir mwa: "To finn fel, kouyon." Mo ti kone li pa ti tro kontan mwa. Kikfwa parski mo ti pli bon gorli ki li. Drol! Nouvel la ti glise kouma dilo lor fey sonz. Mo ti kontinie zwe kanet dan lakrwaze.

Bonom Noel ti bliye nou lakaz. Samem ti reaksion mo mama.

So lizie ti rouz. Li ti ankoler ek tris anmemtan. Salam rev. So garson prefere pa ti pou vinn avoka me santer gamat. Ki kalite laont, Bondie!

- Ale, al bros to soulie, met li anba kot to lili.
- Kiserti! To pa fek dir Bolom Noel finn bliye nou lakaz?
- Aret rezenbe! To nek fer to teti. Get ki finn arive.

Enn lazourne dan zwe ti devid mwa net e apre manze mo ti al dormi. Mo pa rapel ki mo ti reve sa swar la. Ler mo somey kase mo pa ti mem louk dan mo soulie telman mo ti sir ki mo ti pou bat lamok. Mo ti fini tir enn plan pou mo pa gagn latet ar mo bann kamwad. Mo ti pou montre zot enn vie kado ki mo ti gagne pou mo laniverser e ki mo pa ti ankor servi. Ler mo desann lor lili, mo lipie tap ar mo soulie, enn zafer tonbe. Mo gete. Enn laponp bisiklet! Enn … bisiklet! Mo galoupe mo al dan salon e ki mo ti trouve apiye ar enn sez? Enn bisiklet Raleigh rouz ki Bolom Noel ti pou donn mwa si mo ti gagn labours. Bolom Noel ti fini pardonn mwa.

Depi sa gramaten Noel la, zame ti rekoz koze labours dan nou lakaz. Mo papa ti al anvil pou fer demars enn kolez pou mwa. Atraver so bann kontak li ti reysi fer mwa gagn enn plas dan enn kolez dirize par bann lefrer Katolik. Pa kone kifer zot ti bien kontan mo papa ki pourtan pa ti enn Katolik. Bien pli tar ler mo ti fini mo letid segonder ki mo ti gagn enpe plis konpran. Dan Lesperans ti ena enn ti kominote Katolik ki ti zwenn toule-Dimans dan lasapel Sainte Claire. Relasion ant bann Katolik ek bann lezot kominote ti enpe spesial. Pa ti ena konfli ouver me boukou mefians toule-de kote. Enn katolik, mem si limem ti pli mizer e pli dan pens ki tou dimoun dan vilaz, ti santi ki li ti ena plis galon ki bann 'zangarna' parski li, li ti al lames dan mem lasapel ki Misie ek Madam Grannkaz ki, li normal matlo, ti ena plas rezerve pre kot lotel. Kan ou resevwar kominion anba mem latant Bondie ki propriyeter tabisman ki koz mem langaz ki Monper ek Labib ou bizen fier benediksion ki finn tom lor ou. Tou dimoun pa ti pans parey. Ti ena kouma Simon ki ti bien ar tou dimoun e ki ti prezan dan gamat, dan karrmadi, dan mars lor dife, dan Divali, dan chawtarri. Me anzeneral, ant dimoun, ti ena baryer envizib ki ti anpes kouran pase. Kasiet-kasiet, ti ena relasion ant zom ek fam diferan kominote. Tanki li ti sekre tou dimoun ti fer vadire sa 'pese' la pa ti ekziste. Me enn zour Vonvon - so nom ti Yvon - ek Prema ti desid pou sove ansam. Vonvon ti enn sarpantie ki ti konn so metie e Prema ti enn zenn vev ki ti perdi so mari detrwa zour apre so maryaz. Li ti met pandi. So fami ti fors li marye parski li ti tro atire par bann garson so laz. Koze ti for dan vilaz ki maryaz la ti piso. Pa bizen dir ki dan sa kalite sitiasion la, tou bann zenes roder bout ti pe rod enn sans pou fer kasaz la. Vonvon ti montre boukou respe pou Prema ki souvan ti pe pas divan so lakaz kan li ti pe al sers lerb dan karo. Enn Dimans gramaten ler li ti pe pare pou al lames, Vonvon tann enn tapaz divan so laport. Ler li ti get par lafnet li ti trouv enn madam anba ar enn pake lapay kann akote. Lor vites li ti sorti pou al donn enn koudme. Prema ki ti pe sarye enn gro pake lor so latet, ti fer enn fopa, ti perdi lekilib e ti tonbe. Vonvon ti met pake lapay kann dan bor sime, lev Prema, amenn li dan so lavarang, donn li enn ver dilo disik, met Prema lor kad so bisiklet, al kit li so lakaz e lerla vinn sers so pake lapay kann. Zame dan so lavi kikenn ti tret Prema ar otan bonte ek respe. Enn ti ensidan bet-bet ti amenn de leker ansam e pou ki zot ti kapav viv zot lamour zot ti bizen sove. Enn mo drol non? Angle apel sa 'elopement'. Dan mo vilaz nou ti apel sa 'sove'. Avredir li ti enn bon mo. Bizen sove depi tilespri ek mesanste pou kapav viv lamour imen.

Me bann bon Endou dan vilaz pa ti'le aksepte ki enn 'dongorrou' koken enn madam marye ki pir ek prop kouma Sita dan Bannwas. Dan bann renion baitka koze dife alim laflam e Iswar ti pe mars divan-divan ar so rezonnman bankal. Limem ti pli eksite ki tou e so konportman ti kouma enn bebet fristre ki ti pe rod vanzans personel. Sa fam la ti ena toupe refiz so lof, li ki ti enn bon Endou ki al siwala de fwa par semenn, ki organiz kirrtann dan so lakaz e ki fer pouja dan kalimay. Pou li Satan ti finn vinn zet malang lor so kominote, amenn laont ek pianter, servi sari pou souy bisagn. Bizen kraz lasapel!

Mo papa ki ti dan renion ti sey tengn dife, sey amenn larezon. Pandan enn semenn lanwit-lizour li ti zwenn bann dimoun responsab dan tou kominote, fer renion lor renion pou anpes parol ansaler met dife dan langka. Dousma-dousma Iswar ek so detrwa latet brile ti realize ki vilaz Lesperans pa ti pou les zot fer zot makanbo. Monper parwas Sainte Claire ki ti aprann kimanier mo papa ti anpes violans kont bann Katolik ti zwenn li enn zour pou exprim so rekonesans. E mwa, mo ti benefisie direkteman enpe pli tar kan ti bizen gagn enn bon lekol pou mwa. Mo rapel bien enn zour, kan mo ti pe fer bann demars dan Porlwi pou al aprann deor, mo ti krwaz Vonvon, Prema ek de zanfan. Zot pa ti rekonet mwa. Mo ti anvi arete pou koz ar zot me mo ti tike. Kifer? Mo pa kone. Zot ti paret ere ansam. Pou kapav viv zot lamour zot ti bizen sove depi Lesperans, al kasiet kot dimoun pa ti konn zot, pa gagn letan vey zafer ki pa regard zot. Dan enn gran lavil kouma Porlwi sa li ti posib. Perdi lavi kominoter pou reysi lavi entim. Vonvon ek Prema ti Romeo ek Ziliet dan nou Verona lokal ki ti reysi sove pou ranz zot boner dan zot prop Manchwa. E san ki zot kone zot ti sanz trase mo larout. Kikfwa trase larout lezot osi. Se pa enpe grasa zot ki mo ti kapav gagn enn plas dan kolez lefrer?

Aster ler mo pans lor tousa mo gagn tantasion kwar dan desten. Mo sezour dan kolez lefrer ti permet mwa devlop enn lot manier get lavi ki mo pa ti pou devlope dan Kolez Rwayal. Mo ti koumans santi ki ti ena enn lot kalite relasion ant later ek lesiel. Mo kwar lerlamem mo ti koumans pran konsians lamour Zezikri. Lenportans lamour ek liberte; ki bizen soufer pou donn lamour; ki lazwa ek soufans pa kapav separe net. Li pa ti bien kler sa lepok la me kouma enn labouzi dan koutvan li ti permet mwa evit rant dan ti kanal ki larou saret fouye dan santie karokann.

Prem ek Farouk ti kontinie kas pake dan kolez e apre zot HSC zot ti rant dan gouvernman. Koumsamem nou apel servis sivil. Mo pa tro kone ki zot ti devini apre. Nou ti fer enn ti larout ansam e apre nou ti separe net. Sak fwa zot vinn dan mo memwar mo trouv zot pe kourbe lor zot devwar. Ena dimoun koumsa. Kan met zot lor rel, zot ramas lavaper e fonse drwat divan san poz kestion. E zot reysi ariv dan zot bit routinie, dan konfor koutim parski zot sime li kouma kanal trase par larou saret dan santie karokann. Kan rant ladan difisil pou sorti.

Dan vilaz Lesperans Noel ek Lane ti fete par tou dimoun. Dan bann laboutik ti ena pie sapen ek boukou zouzou ki ti fer tou bann zanfan dan vilaz reve. Nou pa ti ena lasemine pou permet Bolom Noel rantre me toule-24 Desam, zis minwi li ti pe rant kot nou pou met zouzou ek lezot kado dan nou soulie ki nou ti pas-siraz-brose toule-zour pandan enn semenn. Fet lane 'si ti fet tou dimoun ki ti netway zot lakour, pentir lakaz, netway vit dan laport ek lafnet, balizonn miray. Li ti osi peryod lafen lakoup e souvan-souvan ou ti pou trouv kamion kann dekore ar flanbwayan ki dan vilaz Lesperans nou ti apel boukie banane. Letrante-enn Desam bann travayer ti gagn lapey ek gratifikasion. Lepremie bann zanfan ti met lenz nef e boner nou ti al dir bonzour fami, vwazen ek konesans. Dan sak lakaz nou ti gagn limonad pou bwar ek enn ti kas kom kado lane. Lede Zanvie ti ena enn gran fet kot mo babam ek tata kot tou fami (granper, granmer, tonton, tantinn, kouzen, kouzinn, fami pros, fami delwen) ti zwenn pou manz kari bouk. Sa zour la mem bann zanfan ti gagn drwa bwar enn ti gout diven Lakle.

Noel ek Lane ti fet tou dimoun me mo rapel ki ti ena ennde dimoun - biensir Iswar ti lider - ki ti pe dir ki bann Endou ti bizen zot prop Lane. Mo papa ti pe dir zot fer atansion, nou finn abitie viv ansam, pa met dimoun dan kazot. Kisannla ti pou dir ki enn zour Iswar ti pou vinn Premie Minis? Sir Iswar!

Sangkrannti ti pe koste. Depi koumansman lane, mama ti pe ramas bann zafer, met dan kes, met dan bwat. Sa lane la nou Sangkrannti ti pou bien diferan. Toule-katorz Zanvie mo tata ti lwe enn bis spesial rout, met tou fami ladan e nou ti al lamer. Sa lane la, zour Sangkrannti mo papa, mama, mo ti ser Urmila, mo ti frer Dinesh e nou ti baba, Babou, nou ti dan lakaz bardo dan Katborn. Nou pa ti al lamer parski mo ti bizen al lekol. Sangkrannti pa ti konze piblik.

Lavi dan Katborn ti enn lot. Pa zis sime koltare, robine dan lakwizinn ek saldeben, kouran, telefonn me dan nou sime ti ena dimoun toutsort kominote. Boner gramaten ti tann azann; sizer gramaten, midi ek sizer tanto ti tann laklos legliz e aswar ziska bien tar ti tann loto pe roule. Andire lizour ti zwenn lanwit e lanwit ti zwenn lizour dan enn mouvman alemem. Dimoun ti enn lot manier, vadire pa ti fouraye kouma dan Lesperans. Sakenn ti paret pe get so sakenn. Enpe tro dapre mwa dan koumansman sa lepok la. Me kan premie sok kiltirel ti koumans fonn e mo ti aprann adapte e aksepte diferans mo ti koumans konpran zot e fer nouvo konesans. Premie dabor lor sime. Dan Katborn 'si zanfan ti zwe boul-kaskot lor sime. Selman li ti plis danzere. Ti ena boukou loto ki ale, vini. Akoz samem, dan de bout sime kot nou ti pe zwe, sakenn so tour, nou ti fer gard pou kriye ler loto ti pe aprose.

Enn par enn bann vwazen ti pe fer bann sign ouvertir: fer enn signdetet; aret kot laport lantouraz pou koz enn ti koze ar mo mama ousa mo papa. Zour nou premie Divali dan Katborn, nou ti partaz gato ar tou nou vwazen. Sa osi ti fer glason fonn. Pli tar lamitie ti koumans devlope ar detrwa vwazen e nou ti koumans frekante e viv kouma fami parey kouma dan Lesperans. Me bizen aksepte: kiltir Katborn ek kiltir Lesperans pa ti parey ditou.

Pa zis mo ti bizen adapte ar lavi Katborn me osi ar lavi kolez lefrer. Sa lane la mo ti rant dan enn lot lemonn kot ti ena seki ti akeyir mwa e kot ti ena osi boukou ki ti mefie, innyor ek repous mwa. Pou zot mo ti enn etranze. Mo pa ti zot bann. Mo ti enn 'zangarna'. Mo ti pe dekouver boukou nouvo kiksoz ki ti pe amenn sanzman dan mo konportman. Par egzanp mo ti konn zis sante fim endien me bien vit mo ti devlop gou pou lamizik Elvis. Mo rapel enn zour kan mo ti al pas vakans kot mo babam dan Lesperans. Dan saldeben mo ti pe sant 'Jailhouse Rock' for-for. Mo babam ti soke. Ki sa 'dongorrou' la ti pe fer dan so lakaz? Mo bann granparan ti per ek fier anmemtan. Zot ti ole mo arive, vinn enn gran dimoun me res fidel ar tradision. Bien vit mo ti realize ki sa li ti enposib. Pa kapav absorb nouvo kiltir e res fidel ar ansien. Parfwa ena bann swa ki bizen fer e seki ansien bizen swa sanze ou mem zete.

Dan mo nouvo lanvironnman mo ti pe vinn enn lot. Parfwa ler mo ti pe al Lesperans, mo ti pe fer enpe vantar. Kan mo mazinn sa aster, mo mari onte. Metisaz ti fini koumans fer enn louvraz serye dan profon mo nam. Me mo ti ena pou aprann pou gagn enn nouvo lekilib. Pa kapav nek get deryer me pa kapav bliye lepase. Prezerv rasinn? Ki ete rasinn? Kot rasinn la ete? Rasinn li dan zeografi? Ousa dan kosmos? Vre rasinn li dan later ousa dan lesiel? Ad Altiora cum Christo?

Sapit 3

SANNYASI

Dan Lesperans mo meyer kamwad ti mo gran-kouzen (kouzen mo papa) ki ti enn an pli gran ki mwa me nou ti grandi ansam, al lekol ansam, zwe boul sifon ansam. Enn semenn avan nou demenaze li ti aret vinn lakaz. Li pa ti zalou me sagren ki lavi ti pe separ nou. Mo bizen rekonet ki dan mo eksitasion depar mo pa ti pran li ase kont e mo ti kapav donn lenpresion ki mo nepli ti kontan ou bizen li. Si mo ti panse, mo ti pou al get li kot li pou dir li orevwar. Parski mo pa ti panse pou fer sa mo ti fer li soufer. Pli tar kan nou ti revinn dos li pa ti parey kouma ler nou ti dan lekol primer. Enn resor ti kase parla. Andire toultan ti mank senk sou pou fer enn roupi.

Mo gran-kouzen Nas (so vre nom ti Sannyasi) ti ena enn don extra pou zwe ar mo, fer jok, dir bann zafer serye dan enn fason komik ousa enn zafer komik dan enn manier serye e rezilta ti toultan parey. Li ti fer nou trap nou vant, riye. Enn zour ler nou ti lor gran sime, divan nou lizie enn kamion ti kraz enn lisien. Lisien la so vant ti ouver dan enn basen disan e so trip ti deor. Telman mo ti soke mo ti get enn kote. Nas, li ti gagn kouraz ris lekor lisien la, met li dan kanal dan bor sime. Pa zis sa. Li ti dir dan enn lavwa grav: "So antrri sourrti!" Enn madam Endou ki ti pe pase ti riy enn kou for. Mwa, mo pa ti konpran. 'So antre sorti?' Li ti bizen explik mwa. Dan Bojpouri, enn lang oriyantal ki ti ankor pe koze par boukou dimoun sa lepok la 'antrri' vedir 'trip'. Lisien la so trip ti deor. Sa ti gran talan mo gran-kouzen Nas. Fer bann zedmo, fer parodi mannyer dimoun koze. Toultan li ti pe envant bann expresion. Ler soley pe al kouse, li li pou dir soley pe al bwar dilo; li ti apel lesiel parasol Bondie. Mo gran-kouzen Nas ti enn poet. Anplis li ti mari gayar dan foutborl. Parfwa nou ti apel li ti Koulall. Lor reye pa ti ena so segon. Li 'si li ti kourt-kourt, meg-meg e demare kouma rafal. Dan lakour lekol, lor pie tamaren, lor sime lerb ant karo-kann li ti enn star. Li ti enn boul lenerzi soup ek efikas. So papa ti ena enn plantasion legim e Nas ki ti kontan swiv so papa dan plantasion ti kapav rekonet diferan semans, diferan pous; li ti konn ki fertilizan bizen servi, ki move lerb bizen arase. Li ti bien pros ar lanatir, ti konn nom bann plant, ki plant geri ki maladi.

Me dan klas li ti ena enn problem. Li pa ti gagn enn ale ar Angle ek Franse. Si ti gagn drwa servi lang vilaz Lesperans ki ena ti pe apel patwa, lezot kreol, Nas ti pou fou nou enn bate kondire. Ar Angle-Franse li ti dan tourdisman permanan parski so lespri ti mars enn lot manier. Bann badinaz kouma 'lalinn = dimoun (the moon) an Angle; zanana = pagne poul (pineapple); lipie = difout (the foot)' pa ti enn badinaz ditou dan so latet me ti pe fer li pas kord ar profeser parski li ti pe get tou atraver loup so prop lang. 'Ze pe gagn fen' olie 'j'ai faim' ti normal e li pa ti konpran kifer profeser ti rotinn so deryer e met li ozare. Otan ki li ti enn senbol boner ek lenerzi dan lakour ek dan karo, otan li ti enn toutou maltrete dan klas. Kan nou ti al bazar dan Samdi, ousa nou ti pe zwe kanet ek lastik Nas ti fer so kont lor vites me dan klas kouma profeser ti dir li resit tab an Angle ousa Franse enn rido nwar ti desann lor so figir e li ti koumans gaga. Bann lezot zelev ti pou riye, boufone apart mwa ek Saro; mwa, parski li ti mo meyer kamwad; Saro, parski li ti kontan Nas. Zot ti fer serman ki zot pou marye kan zot vinn gran.

Li ti fel siziem. Lekol ti touy enn poet.

Ler nou ti revinn dos, pandan vakans Out, toule-zan mo ti al pas enn semenn konze dan mo ansien vilaz, kot mo gran-tonton e Nas ti abitie amenn mwa dan plantasion legim ki pa ti lwen ar borlamer Melvil. Ler li ti fini ar so lokipasion, avan nou retourn lakaz, nou ti al kas enn poz dan borlamer, naze, met sek dan soley. An Out soley ti dou e pa ti bril lapo kouma soley Desam. Dan naze 'si Nas ti enn jak. Vadire pwason dan dilo. Enn zour koumsa, ler nou ti pe kas enn poz dan douser soley filtre par enn ti epeser niaz, mo ti dimann li si li ti kontan seki li ti pe fer. Dabor li ti fixe mwa, lerla bes so latet pandan detrwa segonn, lev so latet, get dan direksion lamer e ar boukou douser dan so lavwa, li ti dir mwa: " Lamer li imans me mo kondane pou res lor disab, get lamare monte, desann; get bato traverse, disparet laba deryer dilo ble ek lekim. Twa, Das, to ena sans, to pou al lot kote brizan enn zour. Mwa, kouma kotomay, mo pou ize ziska zet mwa dan salte. Mo oblize swiv mo desten. … Bon aret zaza! Nou'ale!" Depi sa zour la, zame mo ti poz li kestion lor limem, so plan, so dezir.

Zour ki mo ti pou pran avion pou al aprann deor, li ti telefonn mwa. So lavwa ti tris.
- Nas, mo toultan pe kit twa deryer, mo pe ale.
- Sakenn swiv so desten. … Zordi twa, … dime Saro.
- Saro?
- Pa grav. Li tro bon pou mwa. … Li finn gagn demann … enn polisie mem kominote ar li. Fami de kote kontan. Mo finn dir li aksepte. Nou kontan, li enn kontan dan fim. Dan Lesperans li pa parey, … to konpran? … Salam Das, pa bliye disab Melvil! Mo pou touzour laba, pe get lamare monte, desann; get bato traverse, sarye mo rev ale.

Ler mo ti poz resepter, mo leker ti gro, larm dan bor lizie. Mo ti fer enn sa bann ti serman fatra ki mo ti pou toultan kiltiv mo lamitie pou li e ki tanzantan nou ti pou al ansam lor disab Melvil. Li ti enn serman fatra.

Okoumansman mo ti pe pans li souvan, sirtou kan freser, lapli, brouyar ek lesiel gri Lerop ti pe pens mo nam. Amizir mo ti pe adapte ek dekouver nouvo lavi Nas ti koumans flit-flite lor sirfas mo memwar. Apre detrwa banane, mem dan rev li pa ti pe revini. Drol! Zame mo ti avoy li enn kart swe. Serman fatra!

Kan mo ti retourn dan pei, bann fami dan Lesperans ti envit mwa. Ti enn zoli fet. Mo gran-tonton ti fer enn diskour pou dir so gran fierte, fierte nou fami ek fierte Lesperans. Kisannla ti pou kwar ki enn zanfan Lesperans ti pou vinn enn gradie? Kot Nas? Li ti bien bizen al dan karo akoz rekolt pomdamour ki pa ti kapav atann. Mo ti santi koumadir disab Melvil ti pe glise, al lwen, lwen lor enn lot planet, dan enn lot galaxi.

Mo bann aktivite profesionel kouma profeser istwar ek zournalis frilanns anmemtan pa ti donn mwa boukou letan pou vizit bann fami ek ansien konesans. Anplis souvan mo ti pe partisip dan bann kolok, konferans ek kozri. Nas ti vinn enpe som dan mo memwar. Enn zour, boner gramaten telefonn ti sone. Nas ti'le koz ar mwa. Li ti pe marye dan enn mwa e li ti ole mo prezan. Mo ti al so maryaz ki ti aranze par so paran. Mo ti sir ki parey kouma so papa, Nas so maryaz ti pou san problem parski nanye pa ti pou andeor kad. Mo ti ena rezon. Sof ki zour so swasant an li ti kit so lakaz pou al res dan enn ashram. Li ti okip tou pou ki so fam ek so zanfan pa gagn okenn problem. So madam ti akonpagn li ziska laport lantouraz ashram la e zot ti separe pou toultan. Avek pasaz letan Nas ti vinn bien relizie e li ti viv so dernie diz-an kouma enn sannyasi.

Sapit 4

LAKRWAZE

Larout ki nou swiv li zame drwat. Li tourn-tourne kouma serpan; li zig-zage. E souvan lor enn lakrwaze nou bizen arete, get bien partou kote, pran desizion lor ki sime pou pran. Kan endikasion kler, desizion vinn fasil me parfwa peyna okenn endikasion e lerla nou oblize swiv nou entwision. Parfwa li bon, parfwa kapav may dan lak. Parfwa bizen rekile, remizir teren, rearpant larout, kas kontour, fer letour. Dan lavi sak dimoun ena diferan kalite lakrwaze: lakrwaze landrwa, lakrwaze lokazion ek evennman, lakrwaze lide. Sa bann lakrwaze la zot kouma bann born lor nou larout ziska li arete kot enn gran lakrwa.

Bann premie lakrwaze lor mo larout ti ena bann nom pie: lakrwaze boukie banane, lakrwaze pie lila, lakrwaze pie badamie. Lakrwaze boukie banane ti akote lakaz. Kan mo ti koumans grandi, zis zwe dan nou lakour pa ti ase. Ti bizen sort andeor pou zwenn bann kouzen-kouzinn ki, zot 'si, ti pe rod enn pli gran lespas kot lizie paran pa trouve. Sa lakrwaze la ti kouma premie born lor sime liberte. Li ti osi nou kalandriye. Kan ti tas rouz ti koumans ranplas ver, nou ti kone ki lane ti pe vini ar kado Bonom Noel. Lakrwaze pie lila ti deziem born. Li ti koumadir frontier ant teritwar nou klan ek teritwar bann lezot klan. Lakrwaze pie lila li ti landrwa kot zanfan diferan klan ti pe zwenn pou zwe e lager kouma tou zanfan dan lemonn. Kan mo ti vinn ase gran mo ti gagn drwa al ziska lakrwaze pie badamie ki ti lor gran sime. Sa li ti enn sign ki dapre mo paran mo ti kapav al fer ti komision laboutik. E pli tar, lakrwaze pie badamie li ti osi pwen depar pou al andeor Lesperans.

Lakrwaze lide li obliz nou pran enn sime ki bien souvan sanz nou konportman. Mo babam ti kwar ki tou dimoun andeor nou klan ti danzere e akoz sa ti bizen mefie zot. Lot kote lakrwaze pie lila ti ena zis manter, voler, taker. Li ti refiz frekant lezot dimoun e si li ti oblize fer li, li ti akoz kiafer. Parfwa li ti pe ofans bann dimoun ki pa ti fer nanye demal. Mo ser Urmila ti refiz aksepte ki garson premie lo e tifi deziem lo. Li ti vinn enn rebel. Li ti ena rezon viv dapre so krwayans. Kan Nas ti kwar dan lamour eternel li ti enn kalite. Ler li ti sanze, tou ti sanze pou li.

Avan mo ti al aprann lot pey, dan mo latet ti ena enn koleksion lide kot labitid, koutim ek nouvo krwayans ti pe koabite vadire sakenn dan so kazot. Siyans ek relizion, koutim ek nouvote, respe ek liberte ti dan diferan poban dan mem lakwizinn e pou mwa pa ti ena okenn problem parski dan sa dezord la ti ena enn lord e mo ti bien dan mo koki parski mo pa ti poz tro kestion. Enn zour dan mo ti lasam etidian dan freser Lerop, apre ki mo ti finn lir enn liv, ala mo deside pou met lord dan godam mo lespri, gard zis seki lozik e fou kontradiksion deor. Seki pa kapav prouve pa ekziste. Entwision mont lor pie. Mo ti vinn enn lot dimoun. Klarte mo panse ti enpresionan me febles mo santiman ti dramatik. Ala ki manier, souvan-souvan, lor larout lavi nou koste ar lide ki boulvers tou, parfwa pou toultan, parfwa pou enn bout letan.

Me mo bien kwar ki se lakrwaze lokazion ek evennman ki finn plis fors mwa sanz bataz ek mouyaz. Enn zafer ki arive lor ki nou pa ena okenn pouvwar, enn dimoun ki rant dan nou lavi san ki nou ti atann, sa ki souvan vir-vir tou ambalao ek retras nou parkour.

Dan mem lari ki nou dan Katborn ti ena enn garson mo laz ki ti apel Eugene me normal dan nou lang so nom ti vinn Ezenn. Li ti enn zoli garson, vadire akter, e amizir li grandi li ti vinn enn zoli ti boug ki laplipar bann tifi nou laz ti apresie. Sorti ar enn tifi zame ti enn problem pou Ezenn. Zot ti pe grene lor li. Mo bizen rekonet ki mo ti zalou so sarm e so sikse ar zoli tifi. Dan so prezans mo ti santi mwa kouma enn gon.

Enpe pli ba dan mem sime, Patricia ti vinn res kot so granmer parski li ti pli pratik pou li res Katborn e al Loret Katborn akoz li ti pe perdi tro boukou letan vwayaze pou al lekol e lekzame HSC ti pe aprose. So paran ti viv dan lakaz lapropriyete Panplemous kot so papa ti travay souder. Patricia ti enn tifi timid, plat kouma plans kes, plen bouton zenes lor so figir. Okoumansman Ezenn so lespri ti plen ar klise ek komanter dezagreab: golet tir tant, figir ponpon larozwar, plans kes, fantoma, bilenbi long … Amizir letan pase so latitid ti koumans sanze. Bann pinep, bann bote stil Holly-Bollywood, bann Mis Katborn ti pe perdi kara. Ezenn ti vinn tris. So koze 'si ti sanze: lizie pa trouv vre bote; bote lekor li tanporer; zoli lekor pa nouri nam …

Plizier banane pli tar, enn tanto (zour ki mo premie lartik ti paret dan enn lagazet gramaten) kikenn ti pez sonet laport divan. Ler mo al ouver, kisannla ti pe dibout divan mwa. Ezenn. Li ti touzour zoli garson, li ti grosi enpe e ar li ti ena enn zoli tifi anviron trwa zan. Ti ena dan lizie tifi la enn zafer ki ti fer mwa rapel kiksoz ki mo ti finn deza trouve. Ki sa ti ete? Kot mo ti trouv sa? Ti difisil pou mo dir.

- Ezenn! Rantre matlo. … Kisannla sa zoli mamzel la?
- Bea, donn sa tonton la enn ti dou.
- Mo ti aprann ki to ti revinn dan pei me mo ti enpe ezite pou vinn zwenn twa. Me gramaten, ler mo'nn lir to lartik dan lagazet mo ti dir Pat …
- Pat?
- Patricia.
Malgre mwa, mo ti fann enn gro fane.
- Plans kkeeeee!
Ezenn ti riye.
- Sori Ezenn!
- Peyna pou sori. To pa ti okouran. … Patricia finn dir mwa vinn felisit twa e si to gagn enn ti letan vinn manz enn ti manze kot nou.

Enn sel kou plis ki di-zan separasion ti fonn, efase par souvenir ansien ek emerveyman prezan. Ti Bea ti ena dan so lizie enn etensel ki mo ti trouve enn fwa dan lizie Patricia zour nou ti fini dernie papie lekzame HSC. Ezenn ti vinn zwenn mwa ek de kamwad pou nou al kas enn ti poz dan enn ti snak-bar pou selebre koumansman vakans. Sa snak-bar la ti repite pou so pate e ankasiet so propriyeter ti servi labier bien glase so bann kliyan fidel. Nou ti asenk otour enn latab dan fon snak-bar la. Ti ena Ezenn ek so nouvo ti pies, enn bote tifi, enn metis Afro-Sinwa, enn poupet. Ti ena de kamwad ki kouma mwa ti fek fini lekzame.

Enn kou enn zafer etranz ti arive, kouma enn prezans ki boulvers tou. Patricia ti rantre, aste enn pate e ler li ti pe sorti li ti zis ralanti so pa, get dan nou direksion, fer enn ti sourir. Enpe normal mo ti panse. Nou - Ezenn, li ek mwa - nou ti zanfan mem sime. Dan enn fraksion segonn boukou kiksoz ti arive. So regar etensel ti pas lor mwa pou al poz lor regar Ezenn. Ti ena enn frison dan ler. Lame Ezenn ki ti lor zepol Linda e so ledwa ki ti pe kares seve so nouvo konket ti perdi souples enn sel kou. Patricia ti fini sorti. Lame Ezenn dousma ti kit zepol Linda pou al trap ver labier. Me li pa ti tous enn gout.

- Patricia panse ki ti ariv ler pou koz fran lor seki pe pase dan pei. Tro boukou koze ipokrit ek larm krokodil. Dan to lartik to finn met ledwa lor problem la. To kominote pou ara ar twa. Zot pou dir to enn tret.
- Viktim yer finn vinn dominer zordi. Premie Minis kwar ki li ek so kars ena drwa diven kouma bann lerwa mwayen-az.
- David, to mem kars ar li. Kifer to pa manz ar li? Pei bizen enn nouvo lidersip; lidersip ouver, toleran e zenere.
- Tomem to fek montre kifer mo pa pou kapav. Pou twa mo apel David. Dan mo latet mo nepli Das. Iswar finn res Iswar. Plis enportan: li finn vinn Sir Iswar. Li konn koz langaz ki dimoun anvi tande e zot reprezant mazorite. Kimanier pou fer dimoun konpran ki Sir Iswar pe amenn zot ver presipis. Latet bese troupo pe fonse. Dramatik!

Mo pa ti kone ki Ezenn ti enterese ar politik. E Patricia dan tousa? Apre so HSC li ti al Treyning pou vinn profeser lekol primer e de-zan pli tar li ti dimande pou avoy li dan landrwa plis defavorize kot bien souvan minister avoy profeser kom pinision, kot souvan profeser regret zot sor. Bann dimoun dan lokalite ti apel lekol la 'Tarzann'. Dan Tarzann okenn profeser pa ti res lontan. Toulezour ti ena enn ta sertifika medikal lor biro metdekol. Bann klas ti toultan lamwatie vid; staf-roum ti toultan lamwatie plen e souvan ti pe melanz bann klas. Pa ti mem gete si bann zanfan la mem nivo pou kapav swiv. Tou manier lekol la pa ti enn plas kot bann zanfan ti vinn aprann me enn gardri malang kot ti pe antas enn ta zanfan, sakenn ar so problem e profeser ti bizen zis anpes zot fer tapaz, anpes zot deranz metdekol ki dapre rimer ti ena boukou zanfan, fri so vakabondaz-zenere, dan sa lekol la. Li 'si nou tann dir ti dimann pou travay dan Tarzann. Pa dir ou, minister ti kapav donn li enn meday pou so devosion; li ti dispoze fer sakrifis pou lavansman ledikasion. Tou profeser ti regilierman dimann transfer me metdekol ti refiz transfer mem apre douz-an. Li ti konn okip bann madam dan lokalite. Kouma enn bon Tarzann, sak fwa enn Jane ti an detres li ti al rann li vizit.

Toulezour sak klas ti enn kazot kot ti fons trant zanfan diferan laz, diferan nivo, laplipar pa kone ki ete izienn elemanter, mazorite sorti dan fami kot problem tap pil.

Enn zour lapli kot zis enn tier zelev ek profeser ti prezan ti remelanz bann klas. Dan klas Patricia ti ena trant zanfan, tifi ek garson melanze, ant set an ek douz an. Ti pe fer so; lapli ti pe rantre par lafnet vit kase; mous ti pe anvole partou; ti ena enn loder latrinn dan klas. Patricia ti remark enn tifi diform dan fon so klas, tousel, tris e koumadir li pa konpran ki li ti pe fer la kot li ti ete. Patricia ti dimann li kouma li ti apele. Li pa ti reponn.
- To malad?

Okenn repons. Dan klas ti ena mirmir zanfan ek rikannman. Enn lavwa ti mont lor tou tapaz.
- Li grovant mis!
Riye for. Rikannman. Regar fix dan vid enn tifi douz-an ki klerman pa ti pe konpran ki pe ariv li. So papa ti pou vinn papa e anmemtan granper tibaba la.
Patricia ti dan sok me pou lezot sa ti enn ti ensidan ki dimoun ti pou bliye bien vit.

- Patricia panse ki so desten ti amenn li lekol Tarzann parski li ti ena enn travay pou fer. Mo finn swiv so lake detrwa fwa e aster mo gagn lenpresion ki mo desten finn may ar so desten. Nou pe sey fer kiksoz ansam - travay sosial - me plis nou avanse, plis nou realize ki travay sosial tousel pa ase. Bizen amar li ar enn konba pli gran, pli global, enn konba …
- Politik?
- Wi!
- Patricia, lontan mo pa'nn manz rougay bomli sek. Ala bon la!
- Problem ar bomli sek se ki so loder fane partou. Ezenn enn bon kwizinie.

Dan lakaz Patricia ek Ezenn nou ti gagn enn bon moman ansam. Ti ena enn lot envite, enn mizisien-santer ki ti pe ed koup Patricia-Ezenn dan zot travay sosial. Ledikasion, lamizik, poezi ti pe trap lame ansam e Ezenn ti pran sarz okip lakaz. Kouma li ti dir, li li ti manejer lakaz parski Patricia ti bizi andeor lakaz. Ezenn, galan polipot, gran kornar, kasanova Katborn ti vinn seki enn kopinn liniversite, enn feminis bien avangard, ti apel 'nouvo zom'.

Gilbert, mizisien-santer la, ti enn dimoun dou. Beatris ti ador li. Nou ti pima la ti refiz al dormi malgre ti tar. Ti bizen ki Tonton Gilbert sant so sante prefere pou ki ti mamzel aksepte ki somey ferm so lizie. Senk minit pli tar Gilbert ti retourne.

- Mision akonpli. Ala li negosie la! Ezenn, li'nn fer mwa promet ki pou amenn li lamer dime. Si to pa lib mo va amenn li par bis.
- Anou al kas enn poz ansam Flikanflak dime tanto. Nou al dan mo loto.

Zot tou ti aksepte mo lide e lelandime kan soley ti pre pou kouse nou ti ariv lor laplaz. San perdi letan Ezenn, Patricia ek Beatrice ti al dan dilo pandan ki Gilbert ek mwa, ledo kont enn pie filao, ti pe blag-blage. Konversasion ti fasil ar li. Ti ena boukou dimoun lor laplaz ek dan dilo salerla.
- Kifer to pa fer lamizik vinn to profesion?
- Difisil! Pou bizen al sant dan lotel detrwa fwa par semenn. … Apre bizen sant sante ki fer touris plezir; sante ki met dan lanbians, fer dimoun nacho, to kone. … Pa sante ki mo anvi fer dimoun ekoute, ki dir seki mo anvi dir. Prefer sant pou Bea, bann 'Tarzann' ek Raja.
- Raja?
- Mo garson. Li viv ar so mama. Enn long zistwar.

Difil esevo la extra maye, demaye ek remaye. Pli konplike ki Big Beng. Gilbert ti foul amoure ar enn tifi Endou, mem kars ar mwa. Enn tifi gran fami! Zot ti movi ar tradision, ti aksepte enn ti maryaz dan biro leta sivil e zot ti koumans zot lavi ansam. Toulede ti travay e zot reveni ti sifizan pou zot lavi senp. Me Kamla ti abitie ar lavi lix e bien vit ler pasion ti koumans ize parski depans ar Raja ti souvan pe defons bidze, repros ek regre ti koumans asiz ant mari ek fam. Kouzen Kamla ki ti gard bon relasion ar so kouzinn, ti pe vinn get zot souvan-souvan e so zenerozite ti pe nouri lapeti Kamla. Enn zour, Gilbert ki pa ti tro bien, ti retourn lakaz boner. Mercedes ti divan so lantre. Li pa ti pran kont me ler li ti rant dan so lasam li ti trouv kouzen, kouzinn touni lor lili.

Gilbert ti ole enn separasion alamiab pou ki tousa pa tromatiz Raja. Li ti aksepte ki Kamla gagn drwa gard Raja e li zis gagn drwa al get li enn fwa par semenn. Li rekonet ki Kamla ti gard parol lor la e zame li ti sey met dibri ant Gilbert ek so garson.

Parfwa maler ouver enn sime dan labirent lavi. Gilbert ti abitie grat-grat lagitar. Kouma li ti mari mosad sa lepok la, enn so kamwad ki ti per ki li fer enn depresion ti donn li enn lagitar ki ti pe dormi kot li. Enn zour kan lasagren ek douler ti pe pens so nam bien for, Gilbert ti pran lagitar la dan so lame e ti koumans zwe san reflesi. Pa kone kifer me vibrasion bann son la ti ena enn lefe drol lor li, koumadir enn ti doz kloroform. Depi sa zour la, sak fwa angst ti chombo li par lagorz, li ti trap so lagitar. Apre li ti aste enn lagitar nef ki pli bon, pli performan; answit li ti koumans ekrir tex, konpoz so lamizik. Tousa ti dan sekre so lakaz.

Gilbert ek Ezenn ti koleg dan travay e li ti osi temwen dan so maryaz. Enn zour Ezenn ek Patricia ti vinn get li pou gagn so koudme pou organiz enn fet zanfan dan lokalite lekol Tarzann. Zot ti kone ki Gilbert ti zwe-zwe lagitar e li ti pou kapav akonpagn bann zanfan la sante. Zot ti kone ki Gibert pa ti pou refiz ed zot. Seki zot pa ti kone se ki li ti ena boukou talan ki li ti gard zis pou li. Lor trwaziem zour repetision li ti kler ki Gilbert ti konn diil ar zanfan, konn met zot alez, fer zot donn zot bes. Me ti ena plis ki sa. Dabor li ti dimann bann zanfan si zot ti pou kontan aprann enn nouvo sante ki okenn zanfan lor later pa finn sante avan. Tou zanfan ti dir wi. Answit li ti montre zot sant refren la:

Enn bouke larkansiel do mama,
Enn bouke larkansiel
Zis pou twa.

Ler li ti sir ki bann zanfan la ti'nn fini konn parol refren la ek so ler, li ti dir zot vey so latet. Zot ti bizen sante ler li ti pou donn zot signal par enn mouvman so latet.

Enn silans kouma dan legliz ti anvlop lasenn ki ti'nn fabrike pou lokazion. Gilbert ti koumans sante:

Kouler rouz flanbwayan pe apel banane,
Enn papiyon oranz dan lalimier dore
Pe kas poz lor fler zonn kot legliz Kaylason,
Pe kas poz lor fler zonn kot legliz Kaylason.

Zis lerla ti ena enn ti sign ar so latet e bann zanfan ti rant dan jalsa:

Enn bouke larkarsiel do mama,
Enn bouke larkansiel;
Enn bouke larkarsiel do mama,
Enn bouke larkansiel.
Zis pou twa,
Zis pou twa.

2

Enn seren-dikap zonn lor pie filao ver
Laba dan lesiel ble pe kontanple lamer,
Lamer ki finn marye laba ar ble fonse,
Lamer ki finn marye laba ar ble fonse.

Ler ti ariv ler pou refren pa zis bann zanfan ki ti pe sante. Zanfan, gran dimoun, zelev lekol, travayer sosial volonter ti met lavwa ansam dabor timid-timid e answit ar lelan:

Enn bouke larkarsiel do mama,
Enn bouke larkansiel;
Enn bouke larkarsiel do mama,
Enn bouke larkansiel.
Zis pou twa,
Zis pou twa.

3

Soley finn al dormi dan dilo endigo,
Lesiel finn vinn violet, li finn sanz so palto,
Bann zetwal pe briye, tou zanfan al dodo,
Bann zetwal pe briye, tou zanfan al dodo.

Apre trwaziem kouple tou dimoun ti rant dan jalsa plen-plen:

Enn bouke larkarsiel do mama,
Enn bouke larkansiel;
Enn bouke larkarsiel do mama,
Enn bouke larkansiel.
Zis pou twa,
Zis pou twa.

Si ti les zot, bann zanfan la ti pou kontinie mem san arete. Refren la kouma mazik ti kol zot ansam dan enn lagam. Pandan enn tibout letan lamizik ti soud zanfan Bondie dan enn lelan komen ki ti fer bliye fristrasion toulezour. Mem ler sante la ti fini li ti kit enn gou rev ek boner.

Dan sime ti pe tann zanfan pe sant zot sante for-for, zis pou zot. Kikenn ti pran zot kont, ti donn zot enn kado kot parol ek lamizik ti ankadans.

Zour fet ti ena mem sawal. Levek ki ti prezan ti rant dan lagam. Tou dimoun ti diboute, tap lame danse. Lazeng Tarzann ti prodir lamizik ki lesiel ti pe ekoute ar larmdezwa …

Soley lor lorizon ti kouma enn gro boul dife oranz; lamer ti vinn gri-ble e niaz ti vinn rouz, mov ek or. Soley ti pe al dodo dan dilo endigo.

Silwet enn zom, enn fam ek enn tifi ti taye dan enn fon kouler Big Beng. Zot ti pe mars ver nou. Beatrice ti galoupe, plonz dan lebra Gilbert. Sa zour la lor laplaz Flikanflak ti ena boukou bote ek boukou lamour.

Lor vites Ezenn ti alim lalanp gaz; Patricia ti prepar sannwich e Gilbert ti servi labier. E nou ti blage, blage, blage. Ler Patricia ti dimann mwa vinn donn zot enn koume pou amenn enpe dinite dan Site ek Lekol Tarzann, mo pa kone kifer, mo ti dir wi. Sa zour la mo pa ti mem realize dan ki kales mo ti pe rantre. Kales kase? Pa kone! Tou seki mo ti santi se ki ar Patricia, Ezenn, Beatrice ek Gilbert mo pa ti pou tris ek tousel. Enn lartik dan lagazet, enn regar, enn repa, enn sante, detrwa dimoun ki ti kone kot zot ti pe ale ti tras enn parkour dan labirent mo lavi.

Ler nou ti pe retourn lakaz, Gilbert ki ti pe asiz divan akote mwa ti pe fredonn enn ti sante; deryer, Beatrice ti pe dormi dan lebra so papa e latet Patricia ti poze lor zepol so mari. Mo ti kone lerla ki enn nouvo sapit, kikfwa enn nouvo liv, ti pe koumanse dan mo lavi. Lesperans, Tornado, Koulall, Simon, Kesso, Nas tou ti pe pran zot plas dan bakgrawn pou ki mo gagn lespas neseser pou zwe foul-foul mo nouvo rol.

Sapit 5

SITE TARZANN

Dan Lesperans dimoun ti apel mwa Das e dan Katborn mo nom ti vinn David. Me mo vre nom ti Davidas. Kot sa nom la ti sorti mo pa kone. Mo pli sir ki mo mama ti envant li.

Apre letid liniversite lot kote dilo, mo ti revinn kot mo paran dan mo lasam ki mo mama ti gard entak. Plas pa ti manke. Urmila ti desid pou al viv enn kote avek so boyfrenn. Li ti kwar dan linion lib; Dinesh ti pe etidie lamedsinn dan Lenn. Dan lakaz Katborn nou ti a kat: mo papa, mo mama, Babou - so nom ti res Babou (baba) malgre ki li ti ena preske ven-tan - ek momem.
Mo papa ti enn militan Arya Samaj ki ti enn mouvman progresis dan Endouism. Avek boukou sikse zot ti reysi adapte zot relizion ar lavi modern. Pou li sanzman ti neseser me fale konn kontrol sanzman pou evit derapaz. Kan Urmila ti desid pou viv so lavi dan so prop fason, mo papa ek mama ti bien boulverse me zot ti prefer fer otan konsesion ki neseser pou ki zot pa perdi zot zanfan. Finalman zot ti ena rezon parski souvan Urmila ek so partner ti pe vinn lakaz e sak fwa nou ti pe gagn enn bon moman ansam. Vinay ti enn artis-pent ki ti pe gagn so lavi bien. Plis enportan ki tou, Urmila ek Vinay ti lie par enn lamour profon. Depi enntan souvan zot ti pe koz zot plan pou gagn enn ti baba.

Dinesh pa ti kontan ekrir e kan so let rar ti arive, mo papa ti sir ki li ti bizen enpe plis pitay. Babou - so vre nom ti Balakrishna - pa ti kone ki li ti anvi devini. Li ti enn zoli boug, fierte mo mama, ki ti depans tou so lenerzi ek letan dan so bann avantir fouka. Si malgre tou Ezenn ti enn gran romantik, Babou ti sinik. Dan so desten mo pa kwar ti ena enn Patricia pou donn direksion so lekzistans dan labirent lavi. Dayer pou li lavi pa ti enn labirent me enn lalign drwat. Mem kan ti ena lakrwaze li ti pe fons drwat san arete. Li ti pe viv san mil aler. Mo pa kone kifer mo ti trouv trazedi dan so lizie. Mo ti mari kontan mo ti frer. Enposib pa kontan li. Li ti mo kontrer.

Depi sa dine kot Patricia ek Ezenn nou ti pe zwenn ase souvan. Enn fwa par semenn mo ti pe al donn enn koudme dan proze Site Tarzann. Mo bizen rekonet ki mo pa ti tro kone ki ti bizen fer e mo zis ti pe fer seki, Patricia sirtou, ti pe dir mwa fer.

Dimoun dan Site Tarzann ti bien mizer. Sa ti kler. Povrete ti partou. Dan degenn bann lakaz; dan salte lor figir zanfan; dan lapousier ki anvole toultan e poz partou; dan figir bann vie ki trenn-trenn zot lipie lor santie defonse; dan lekor larg-large bann fam kraze par labitid; dan loder pouritir partou kote. Povrete ti vizib. San zefor ou ti trouv li, santi li e tann li. Me amizir mo konesans ti pe avanse mo ti pe dekouver povrete mwen vizib ek povrete envizib ou plito mama povrete.

Souvan mo ti tann bann lider politik ek relizie dir ki bizen derasinn povrete. Mo ti panse ki ar proze Site Tarzann ti kapav koumans defris teren la, tir siko, tras rigol. Me bien vit mo ti koumans santi ki olie avanse, mo ti pe tourn anron. Mo ti diskit sa ar Patricia. Dapre li, mo formasion iniversiter ti pe anbrouy mo lespri. Mo ti pe sey tro konpran. Bizen manz ar problem la enn par enn, amizir li vini! Pa ti ena solision mirak; pa ti ena reset; sak zour ki ti leve amenn so ti solision pou sak problem. Ti bizen boukou pasians. Ti bizen montre zanfan lir, ekrir, konte. Ledikasion, ledikasion ek ankor ledikasion. Samem solision. Pou touy povrete ti bizen arm sak dimoun ar ledikasion.

Ti difisil pou diskit ar Patricia kan li ti sir ki li ti ena rezon. Tou manier, so mouvman sosial ti pe vinn popiler e li ti pe gagn soutien Legliz e osi Minister Ledikasion. Olie perdi letan reflesi ek diskite, li ti plis meyer ki mo fer mo latas kouma bizen.

Me malgre tou zefor, lenpresion ki dan fon sak evennman ti ena enn laport sekre ki ti kapav fer nou louk dan enn langrenaz pli gran, pli konplex, pa ti'le kit mwa. Enn tanto Patricia, Ezenn ek Gilbert ti vinn lakaz. Zot ti paret bien trakase. Patricia ti dekouver enn rezo prostitision tifi douz-kenz an. Li ti koumans poz kestion. Kisannla deryer sa? Eski bann paran kone? Bann paran ti okouran; bann lider dan lokalite ti enplike. Ena mem manm dan komite kordinasion Proze Site Tarzann ki ti dan pake. Patricia ti osi soupsone ki trafik ladrog ti ena lien ar rezo la. Sa zour la li ti gagn per. Enn dimoun ki ti montre senpati pou so travay dan Site ek Lekol Tarzann ti apros li.
- Madam Patricia, fer atansion! Pa poz tro kestion. Zis fer ou travay trankil. Pa rod konn plis.

Li pa ti ler pou revinn anaryer. Ti bizen kone ki ti bizen fer. Eleksion ti pe aprose. Kikfwa ti kapav servi bann kontak pou met enpe lord, gagn soutien bann parti politik, sirtou serten lider ki ti deza pran pozision dan deba lor lagazet. Sirtou Pravinn Bramsing ek so alie elektoral, Francois Tirliplen. Nou ti tom dakor ki ziska eleksion fini nou ti pou mars lor labrez e ti bizen evit problem.

Ler mo ti get zot ale mo ti gagn santiman ki ankor enn fwa nou ti pe refiz get realite anfas. Dan fon basen, anba ros ti ena boukou pouritir. Eski nou ti pe tap kout kouto dan dilo? Kikfwa Patricia ti ena rezon. Les nou okip problem amizir zot ti pe vini.

Amizir eleksion ti pe aprose moud dan Site Tarzann ti pe sanze. Dimoun ti koumans ena plis lamone pou depanse. Lizour kouma aswar kat-kat ek gro-gro loto ranpli ar gro lebra ti pe sirkil dan site; bann klib ti pe resevwar lekipman lwazir ek sportif; sime ti pe asfalte; lekleraz sime ti revini. Lopinion ti pli anfaver tandem Bransing-Tirliplen, mouvman lopozision ki ti favori dan lekours pou rant dan Lotel Gouvernman. Gro lamone ti pe fane dan Site Tarzann e lamone la ti ena loder ladrog, prostitision zanfan, krim lor krim. Mafia ladrog-prostitision ti pe fer tou pou devir gouvernman ki pa ti gard parol ki lider lalians opouvwar ti donn zot anretour koudme ki zot ti donn li pou dernie eleksion. Dan boukou landrwa kandida lalians gouvernmantal pa ti pe kapav rantre; ti ena azan lalians gouvernmantal ki ti pe disparet. Ki ti rol lapolis ladan, personn pa ti bien konpran.

Enn Samdi tanto, enn semenn avan eleksion, ler nou ti ariv dan Sant Proze Tarzann, nou ti trouv lokal vid. Be kot tou dimoun? Enn bonom ki toultan ti pe kas enn poz dan leparaz ti dir nou ki tou dimoun ti dan fet.

- Kotsa?
- Kot laplenn foutborl.

Nou ti desid pou al rann enn kont. Zame mo ti trouv otan dimoun, kat-kat ek loto dan Site Tarzann. Lanbians fet ti pe tap tanbour e kas leren; rom ti pe koule for-for; mem bann zenn ti pe gagn drwa goute. Preske tou bann zanfan ki ti dan proze Lekol ek Site Tarzan ti pe danse anba-anba. Enn kou lamizik ti arete e animater spektak ti dimann lafoul vinn divan lestrad. Bann segatie ar zot ravann koumans enn sawal e dan fon laplenn enn santenn gro lebra pavyon dan lame ti pe sarye Bramsing ek Tirliplen lor zepol. Animater ti dimann lafoul kriye ar lagam sega:
"Ala li vini, vini
Ala li vini
Ala nou lerwa vini
So ti prens ar li."

Lafoul ti aprann refren la lor vites e mem zot ti pe detone ek sant fos ar lavwa kanar pa ti fer nanye parski zot nouvo lerwa pa ti pe mem tande telman tapaz ti for. Filwar petar, kriye isterik, roulman ravann ek fosnot dan lavaper larak ti pous proze ledikasion dan enn kwen. Kikfwa zis pou enn tanto!

Bramsing ti pran laparol. Drol li ti koz parey kouma Sir Iswar e li ti pe dir preske mem zafer. Tirliplen ti repet seki 'so bon kamarad' Bramsing ti dir. Trant minit pli tar de ero lepep ti revwayaz lor zepol ziska zot loto e gran kortez gerye laviktwar ti kit Site Tarzan dan so lanbians ravann, maravann ek jalsa dan boutey.

Ti ena enn gran tristes lor figir Patricia. Mo ti envit zot vinn dine kot mwa. Mo mama lor vites ti prepar kari pwason ek farata. Mo ti ouver enn boutey diven rouz, ki Patricia ti kontan e apre dine nou ti ekout lamizik Ziskakan, 'Pei Bato Fou'. Beatrice ti pe dormi lor enn sofa. Ti ena enn gou ak dan nou labous.

Sapit 6

SOTE-PILE, BALYE KARO

Pa ti ena okenn sirpriz. Lalians gouvernmantal ti gagn enn bate bef. Pravinn Bramsing ti vinn Premie Minis e Francois Tirliplen ti vinn Vis-Premie Minis. Lor vites bann mous ver ti saz bataz ek mouyaz.

Me letansa travay ki nou ti pe fer dan Site Tarzann ti ramas enn bate kondire. Vadire enn siklonn ti travers lor li. Ki ti bizen fer? Efase, refer? Nou ti desid pou konvok bann manm ekzekitif dan enn renion pou fer bilan e prepar plan pou lavenir.

Plizier manm ti absan, sitou Prezidan ek Sekreter. Vis-Prezidan ki pa ti dan so leta normal ti fer enn ti deklarasion.

- Aster ki nou gouvernman opouvwar problem pou fonn. Dimoun pou dan bien. Eski li neseser kontinie ousa li preferab met tou dan lame minis? Pou ena enn minis spesial pou konbat povrete. Nou finn apiy zot. Aster zot pou apiy nou. Prezidan finn dir mwa remersie zot tou, sirtou Madam Patricia, pou zot lapenn. Li ti anvi vinn remersie zot limem me so nouvo responsabilite kouma konseye Vis-Premie Minis lor kestion povrete dan bann site finn fer li gagn enn anpesman. Duty first! Zot bizen eskiz mwa parski mo ena enn boulo enportan pou okipe.

Anmemtan enn gro loto aret dan lakour lekol, detrwa gayar sorti vinn dan direksion plas kot ti pe fer renion. Klerman zot ti ankor pe fet laviktwar. Vis-Prezidan ti al zwenn zot.

Dousma, bann lezot ki ti la ti glise, sorti sof Gabriella, enn vev karant-an apepre.

- Pa pran kont Patricia. Zot pou revini. To kone, isi nou kouma papiyon. Kouma nou gagn sans, nou larg nou lezel, fer nou fanor, al rod zwisans e fini dan tengn. Bondie pa finn donn nou lespri fourmi. Nou pa konn ramase pou letan dir.

Patricia ti dan tourdisman.

- Depi plis ki wit-an, nou pa pe sey sanz zot, fer zot dekouver kot kanbar zot problem ete?
- Komie finn pas dan nou lekol, so gran kouma so piti?
- Tank ki lot gouvernman ti pe dirize zot ti met enn ti lespwar dan Proze. Me aster zot dir gouvernman dan zot lame. Pou gagn pwason kado; pa bizen aprann lapes!
- Be ki bizen fer?
- Les zot rekogne!

Finalman ti res zis nou kat: Patricia, Ezenn ki ti pe trap lame so fam, Gilbert ki ti pe pik enn ler tris ( mo kwar 'Lasours' ) lor difil lagitar ek mwa.

Depi enpe letan mo ti santi sa ti pou arive. Dan bann liv ki mo ti lir ek etidie mo pa ti trouv okenn lekzanp kot ledikasion sanz sosiete. Ti bizen dabor enn lafors politik ki ole veritab sanzman. Sinon ti pou tir lota pou met monnta pou pa servi enn expresion pli grosie. Par solidarite mo ti kontinie soutenir Patricia sirtou. Li ti met so leker net dan so louvraz la e mo pa ti'le bles li. Mo lentere ti pe al plis dan direksion enn letid lor sanzman sosial ousa enn roman lor mem tem. Kouma mo pa ti ankor deside mo ti kontinie donn enn ti koudme Proze. Me evennman resan ti pe donn mwa anvi fer enn letid lor problem lidersip parmi bann defavorize. Kikfwa koumsa mo ti pou kapav ed bann fitir Proze devlope lor enn baz solid. Kimanier pou dir sa mo trwa koleg? Li pa ti lemoman. Nou ti anvlope dan enn silans anbarasan. Erezman Patricia ti larg bayon.

- Mo envit zot tou kot mwa. Ezenn pou prepar so spesialite, tanndouri. … Mo ena enn nouvel enportan pou donn zot.

Sapit 7

KAS KONTOUR

Nou toule-kat ti ariv kot enn lakrwaze enportan. Pa sa bann tipti lakrwaze kot enn ti erer pa ti pou ena konsekans grav. Kan sa ler la arive, bann lide ki ti zis travers lespri me ki nou ti bien vit fons dan fon basen nou memwar parski so ler pa ti ankor arive, enn kout sek remont lor sirfas e koumans trouble nou vizion. Ezenn ek Patricia ti anvi enn deziem zanfan me sitiasion pa ti favorab akoz zot angazman dan proze Site Tarzann. Gilbert ki ti ena enn kopinn stab ti pe anvi formaliz so relasion. Sekife li ti pou bizen amelior so reveni pou kapav fond enn fwaye. Si ti bizen sant dan lotel li ti dispoze fer li aster. Kikfwa sa ti pou donn li posibilite avanse dan direksion ki li li ti anvi. Bizen kas dizef pou manz omlet.

Sa sware ki nou ti pase ansam kot Patricia ek Ezenn ti enpe kouma sa swar kan vilaz Lesperans ti aprann ki sapit Tornado ti ferme e kot tristes ek lespwar ti pe lager pou ogmant zot pwa lor balans. Nou'si nou ti pe get lavenir kler-som e nou ti kasiet nou angwas deryer jok forse. Seki ti kler se ki nou ti konsian ki sistem ti kraz nou san pitie e ki pa ti kapav bes latet, fonse vadire tou normal. Gilbert ti dimann mwa:

- Davidas, twa ki to pou fer?

Sa trwa la ti apel mwa Davidas sak fwa ki zot ti santi ki ena enn fose ant nou. Anverite ti ena enn fose. Pa enn gran fose. Enn ti fose. Me ti'ena fose. Nou pa ti pe get problem la dan mem fason. Bonker, zenerozite ek devosion pa ti ase pou ed dimoun sorti dan pens. Nou pei ti vinn enn masinn ki oblize prodwir rebitaz imen parey kouma li fabrik toutsort kalite gaspiyaz pou li fonksione. Pou ki elit kontinie kas pake bizen kraz pake mazorite e marzinaliz enn bon kantite bagas imen. Dan pei aparteid ti apel sa devlopman separe. Bizen bagas imen pou ranpli prizon ek loka. Bizen bagas imen pou fer travay degradan, imilian ek danzere. Lontan ti ena esklav, aster ena bagas imen ki lib ek endepandan zis lor papie.

- Nouvo kiltir, nouvo lidersip, sa ki nou bizen. Ena plen Site Tarzann partou, dan lavil kouma lakanpagn.

Mo trwa kamwad ti zis get mwa fix e dan zot lizie ti ena enn mesaz kler. Malgre tou sa letan nou ti finn manz nou margoz ansam dan nou lespri nou pa ti lor mem planet. Nou ti fer enn ti bout sime ansam e la lor lakrwaze bengker nou ti pe separe. Me pa kone kifer mo ti santi ki enn zour pa enn zour nou ti pou rezwenn lor larout. Kimanier? Ti difisil pou dir. Pou lemoman nou toule-kat ti bizen nouvo experyans pou resarz nou batri e regagn nou lekilib. Mo sime ti pe kontinie zigzage.

Mo ti deside pou plonz net dan mo travay profeser mem si mo ti kone ki mo ti pe ed sistem prodwir so elit, enn elit egois ek materyalis. Anmemtan mo ti pe ramas lenformasion lor problem lidersip dan sosiete soudevlope. Sa pa ti fasil parski travay dan kolez segonder ti bouf boukou letan. Ler mo ti gagn enn job lekcherer dan liniversite kot mo ti ena pou ansegne zis dizertan par semenn, mo nouvo traze ti trase bien kler. Mo ti pou ena boukou letan pou lir, etidie e fer resers. Boukou letan pou mo al kasiet dan enn tourdivwar? Kikfwa! Kan realite pe bat ou ar dibwa koulou li pa enn krim si ou rod soulazman.

Soulazman dan enn ti bwat koton, dan lebra enn fam, dan enn sourr apar. Me enn zafer ti sir, mo ti pou etidie problem lidersip an profonder. Pa kone si sa ti pou fer mwa vinn enn lider me li ti pou permet mwa fer formasion bann lider diferan nivo ki ti neseser pou met enn stop ar rengn Sir Iswar-Bramsing-Tirliplen.

Azordi, ler mo ti pe repans mo sezour dan liniversite enn zafer ti frap mwa. Kan mo ti get deryer lepok Lesperans, Katborn, Site Tarzann bann emosion ki ti kasiet dan mo enkonsian ti pe remont lor sirfas. Bon souvenir, souvenir amer, souvenir ki fer mwa onte mo prop gabzi. Me mo pasaz dan liniversite pa ti les okenn tras dirab dan mo lekzistans. Vadire tou ti ekrir lor disab mouye ki lamare ti efase dan roulman lavi ki san pitie kraz tou lor so sime.

Mazorite mo bann koleg ti plis enterese ar marday pou gagn promosion olie travay pou kraz baraz lor sime konesans e fer ignorans ek prezize kile. Mo bizen rekonet ki mo ti malere. E mo ti koumans bwar enpe tro.

Sel koleg ar ki mo ti pe gagn enn ale se Malika. Li ti enn paran-tousel ki ti pe okip Robin, enn ti garson anviron di-zan. So boyfrenn, papa garson la, ti mor dan enn aksidan. Preske mem moman ki aksidan la Robin ti ne. Malika ti enn fam bien machour ki ti bon dan so lavi profesionel ek sosial. Mo ti ena boukou admirasion pou li sirtou, mo kwar, parski li ti resanble, dan so demars ek konportman, enn gerlfrenn ar ki mo ti amoure fou lepok mo ti etidian liniversite. Mo ti bien joukal sa lepok la. Deborah ti tro avanse pou mwa e li ti fer mwa konpran kler-kler. Bizar! Aster mo ti pe konpran kiksoz. Kan mo ti zwenn enn fam ki ena enn tipti resanblans ar Deborah, mem si resanblans la ti extra tipti, mo ti atire. Kikfwa tousa zis parski mo pa ti aksepte ki enn fam ti kil mwa. Larogans macho? Pa'le pran perdi?

Pou mo laniverser trannsenk-an mo ti fer enn ti fet lakaz. Drol! Mo pa ti envit Ezenn, Patricia ek Gilbert. Pourtan mo ti gard kontak ar zot. Patricia ti gagn enn ti garson e li ti apel li Dave. Kifer mo pa ti envit zot? Mo pa rapel. Zame zot ti fer bezer ar mwa.

Tar, apre dine mo ti al kit Malika kot li. So ti garson ti pe dormi dan siez deryer.
- To kone, mo mama panse ki to ti pou fer enn bon fam pou mwa.
- E twa ki to panse?
- Kouma Deborah, to tro for pou mwa.
- Deborah?
- Enn sapit, non! … Enn paz? Kikfwa enn paragraf. Non, pli sir enn ti foutnot dan mo zistwar. Li ti fer mwa konpran zantiman ki mo ti tro joukal pou li.
- Mo pa kwar to joukal. To enn koleg ek kamwad ki mo bien kontan. Pa plis. … Atansion! Dimoun kondir kouma bourik! … Pa les nanye bles nou lamitie, to promet mwa?
- Korek sa!

(LAFEN PREMIE PARTI)

OUVER 2em PARTI

MENI ZENERAL LAKAZ LAO