antet

ZWAZO SAMAREL FOS-FOS

©Dev Virahsawmy
All rights reserved

SENK SEZON
KAN BROUSAY BAR GETE
ENN POEM TI DIR MWA
POU AMIAPA
SIR FARATA MALBELO
SIR GRAN LAGELLI
BALAD SIR LEO KARNE
MOUTOUK LAMOR DAN DNA
PROSPERO
SIR KOUTA GRAM
LOR LAROUT
LASANS?

SENK SEZON

Ti-lapli finn pe tonbe
Kouma enn pense lapoud
Kanz lor later pares.
Labriz gagn febles dan fours
Pie-zak, larg lekor, tonbe.
Lao dan lesiel, soley
Gagn fre, met triko niaz gri.
Tou normal, normal, normal;
Anplas pas bag ar anplas;
Peyna friksion, peyna tansion;
Nanye pa bouze, preske.
Lonbraz rod so silouet,
Fey sek sey plane, tonbe,
Abba! 

Misk finn vinn mou, sperm leze,
Kolonn vertebral dir,
Disan lour. 
Bann baba pares mor dan vant mama
Ki pe vers dile lor later pares;
Leyet pe servi pou abiy divan.
Bann baba anfen finn aret plore.

Oralanti zegwi revey 
Trenn so lipie
Ziska dime gramaten
Pou al priye soley.
Dan kler-nwar, lor enn 
Difil razwar
Zegwi revey finn bloke;
Tou finn aret sek
Ant nanye ek nanye, koumadir letan
Finn gagn sok poler.
Sirzele,an-ekilib parfe
Lor nanye-ditou,
Letan pe atann 
Nouvo souf kreasion
Ki pou dekonzel istwar.
Pe atann mirak soley.

                    II
Lalev later fann-fann 
Pe toufe ar so prop lapousier
Kouma goudri gouni lamoniak
Ki pe sof saler anpwazone.
Enn niaz nwar finn desann;
Kankrela gayar partou
Enstal lantenn pou kapte niouz;
Niouz marday, trikmandaz;
Niouz met for gagn for;
Niouz kouto mousana.

Sef kankrela enspekte desarz sek,
Fouy partou. So gran lekor
Listre kouma serkey,
So ti-latet groser so lizie
Rode, rode, rode
Dan kreasion anrwinn
Enn gout limidite.
Abba! Partou sek.
Lemonn finn vinn kramkram.
Lapousier lavi pe trene
Par ti-ta lor trotwar defonse
Dan lavil fantom.
Lonbraz anba pie desese
Pe transpir sek.
Oxizenn finn gagn lopresion;
Poumon esofe finn aplati;
Leral kouma loraz
Pe bonbard lorizon.

Bizen kas ros pou tir dilo!

                           III
Tanpet elektrik pe alim lesiel violet,
Kolizion niaz pe sakouy planet,
Azenou later dimann pardon.
Enn gout freser tom lor tawa so,
Fonn. De gout; trwa, kat, senk.
Lavaper monte kouma lafime lansan,
Oxizenn rekoumans respire.
Dilo Kilimannjaro
Amenn freser dan dezer,
Sikann lerb patiraz,
Badinn ar bourzon nouvo.
Me bien vit, rasazie, angorze
Later rann dilo Kilimannjaro
Ki devor fertilite,
Derasinn bann pie, 
Tal kataplas labou
Ziska dan vant lamer.

Bizen pous niaz, bar dilo,
Les soley resof later.

                        IV
Tourbiyon mouye sakouy bann pie;
Feyaz desire, voltize,
Al kol lor montagn.
Semans fane, 
Rod so nouvo nik,
Atann disab poze,
Atann dilo vinn kler
Pou kapav rekoumans lapes.

                           V
Soley, dilo, divan
Finn sign enn promes lekilib
Pou permet varyete enfini fleri.
Pou komie letan?



ALA SEKI MO ETE, MO KWAR.

Kawnselia beti
Mo ler finn vini.
Non pa plore!
Seki bizen arive bizen arive.
Tomem mo temwen 
Kan lezot ziz mwa.
Pou ena kestion,
Akizasion, 
Lopinion pour,
Lopinion kont.
Twa to pou la pou dir zot
Seki twa to kone,
Seki lezot pa kone kikfwa,
Seki lezot pa anvi kone.
Ena pou dir " Hamlet ti enn kriminel,
Enn pouritir, enn enstab, enn feb."
Enn-de pou dir " Ti enn bon dimoun!"
Laplipar pa pou dir nanye,
Pou zis swiv seki pli for.
Orfelia ek mwa 
Finn toultan kwar
Dan lamour ek liberte;
Dan lamour ek liberte
Nou ti anvi to vini 
Pou grandi lamour ek liberte.
Malsans! Lamour ek liberte 
Pa finn permet mwa
Okip twa kouma mo ti anvi.
Li vre mo ti ed mo mama
Al dormi dan lebra Bondie.
Zezi pardonn mwa si mo ti dan lerer.
Me mo pa kwar.
Lamour ek liberte ti dikte mwa mo devwar.
To pe ekout mwa Kawnselia?
To granmer ti kondane.
Lamor dan so ka ti enn liberasion.
Soufrans enfernal ti pe trangle so nam.
Soufrans obligatwar se enn pese kont nou lekor;
Akoz nou kwar lekor pa konte
Nou viole, tortire, masakre.
Nou bizen nou lekor pou nou dir
Splander lamour.
Beti,
To mama ek mwa nou ti desid
Pou viv nou lamour dan liberte;
Dan liberte nou finn viv nou lamour;
Dan liberte ek lamour 
Nou'le to grandi pou viv to lamour dan liberte.
Pa get mwa ar lizie tris.
Deryer baro, lor lili lopital prizon 
Mo pli lib, pli ere
Ki ziz ek so gard-prizon.
Mo finn konn veritab lamour, 
Pli gran kado nou Senier ZeziKri.
Kan enn zour to zanfan-
Biolozik, adoptif
Pa fer diferans-
Kan enn zour zot dimann twa
Koz lor Granpapa Hamlet
Nek dir zot, dir zot...
Zanfan pa senbol
Virilite, fertilite, prosperite;
Zanfan pa lasirans vieyes, sekirite sosial;
Enn zanfan se lavenir limanite,
Garanti eternel
Lamour ek Liberte.
Dir zot...
Ala seki mo ete
Mo Kwar!



KAN BROUSAY BAR GETE

Kan granper so granper enn zour ti debarke
Li ti met dan later enn lagren so vilaz.
So granper ti dir li gard lespri so vilaz
Vivan; pa les letan efas tras milener.

Later la ti fertil; lagren la vit zerme;
Lor vites plant vinn pie, pie donn fri, fri vinn pie.
Bann lezot imigran ,sakenn dan so ti-kwen
Fouy enn trou dan later, poz semans so vilaz.
Lor vites kot gete varyete fey ek fler
Dres latet ver lesiel, tal douser lor later.
Bann zwazo tou kouler gout bann fri parfime,
Bann divan mouvmante krwaz semans natirel.

Lespri tou bann vilaz Lerop-Lafrik-Lazi
Finn pran nouvo nesans dan enn nouvo dekor.
Bann diferan rasinn may-maye dan later,
Bann diferan feyaz may-maye dan lezer.

Se dan sa dekor la ki Tizan ti grandi.
So papa ,so mama kouma tou bon krwayan
Ti respe tradision, konn prezerv konvansion ,
Konn par ker ki sime ki amenn paradi.

Tizan enn bon zanfan , li ekout so paran
Me li pa tro konpran tou seki zot dir li.
Ler li zwe ar so kok zot fou li enn kalot ,
Li bizen dan pese rod zwisans soliter.

So paran finn dir li fale pa gat nasion
Me kifer ti-garson so vwazinn lot nasion
Resanble so papa ? E kifer so ti-ser...
Difisil pou konpran bann zafer gran dimoun.

Kot Madam Robinnsonn li ti aprann vinn zom
Me parol so paran toultan kas so lelan.
Sakenn dan so ti-kwen pe aroz so ti-pie
Koumadir pie lotla zame ti ekziste.

Letansa tou bann pie ankor plis may-maye
Pe prodwir nouvo fri, boukou fri gat-nasion.
Zoli fri mo dir ou, foupamal gat-nasion,
Seki plis enportan pourvi pa kont-sezon.

Ler Tizan vinn pli gran so paran avoy li
Gran kolez gat-nasion. Foupamal gat-nasion
Pourvi ki piti la kas pake dan lavi,
Gagn gran sertifika, fer loner gran fami.

Ler Tizan koumans kwar li pa kouma lezot
Zot fer renionn-fami pou met li dan so plas,
Menas pou ras so kas, modi li, rezet li,
Tank li pa azenou, dimann fami pardon.

Prezidan, komiser, sef-minis, depite
Zot tou pe sant anker fale pa melanze,
Bizen gard disan pir, anpes fer malelve,
Separ bien bann rasinn, anpes fey melanze.

Sakenn al kot so pie, fizi dan so lame
Pou prezerv valer sir, refer virzinite...
Me otour pie sakre touf brousay finn pouse
Ki anpes zot trouve ki bann pie finn sanze.

Dan tousa pa kone ki finn ariv Tizan.
Dernie ler mo tann dir finn fer met li lazil
Pou protez paradi kont bann fri, kont bann fler,
Kont zwazo pitasie, kont divan malelve.



ENN POEM TI DIR MWA

Enn zour anba'nn pie, mo pie prefere
Ki parfwa kikfwa larg mwa enn ti tip,
Mo fer zefor mem, sey rant dan enn trans
Pou kol-kol ansam verb, non, azektif
Ar led diksioner ousa Thesaurus.

Enn lavwa dir mwa, " Eta ti-gopia,
To pa pou aret fer ler anplener?
Aret fer zako, kopie lor lezot?
Sey gagn enn bon jos par prokirasion?
Rod dir to desten ar lalang lezot?

Retourn to lakaz, fit bien to kreyon,
Ekout to disan sof roulman ravann,
Regle so lagam, balans armoni;
Pa les katarak deform to gete,
Viris alamod manz to lamour prop.

Get enn pomdeter fek sort dan later.
Li paret malang. Pran enn ti bros dou,
Enn lamok dilo, bros li zantiman
E kouma mirak so kouler sanze,
So form vinn enn lot.
Aster anvlop li dan aliminiom,
Met li dan enn four, regle so saler;
Donn li so letan vinn dan lamanier.
Enn tipe diber! Enn pense disel!
Peyna so segon.
Enn satini mang, kan tou engredian
Tini lekilib kouma dan bale,
Aranz nou labous, fer nou lavi dous.
To kapav fer sa ar cooking apple?

Me selman beta, bizen transpire!
Sak mo, sak silab, sak son, sak lalign,
Sak sign, sak zimaz sarye so mesaz,
Amenn so lagam ansien-nouvote.
Napeyna reset!
Travay, retravay, kase, aranze.
Ar enn diaman brit lerla to pou fer
Enn bizou sitan zoli fer larenn zalou.
Zouti to servi pou donn sok lor sok;
Dan sok kreasion koulou vinn pwenson;
Parol nenport rant dan so kwen,
Expresion nouvo pran renn dan lame,
Parol mekanik vinn timid,
Lafors flexib desinn nouvo destine.
Yer vinn zordi, dime vinn zordi,
Prezan permanan."

Mo pie prefere balans so latet,
Bann niaz kotone flote dan divan,
Soley mi-sezon aroz douser lor later.
Mo rant dan mo lasam, fit mo kreyon
Pou mo dir twa, gate,
Seki enn poem ti dir mwa
Anba mo pie prefere.



FITIR DEKONPOZE-REKONPOZE

Kan twa ek mwa ti'ena ven-tan
Lavi ti enn gran lekran blan
Lor ki toultan nou ti kontan
Tras nou bann rev; gran kout palet
Trape dan limazinasion,
Dezir sanz bataz, sanz mouyaz;
Anvi viv enn lot manier,
Gout seki fer lespri yer
Tranble ar lafreyer.
Kan twa ek mwa ti'ena ven-tan!

Nou ti prese me nou ti sir
Ki lavenir pou resanble
Enn manto larkansiel
Ki pou protez nou gran tablo
Kont vomisman bann ti-lespri,
Ek polision lagli lontan.

Nou ti kwar sime la ti pou drwat
Me nou finn oblize zig-zage;
Nou ti kwar li fasil fer konpran,
Lergete koze glis lor fey sonz;
Nou ti kwar ler soley pou leve
Marenwar ti pou fonn pou toultan,
Me anverite
Zordi kouma yer
Finn marye pike
Pou fors nou fitir
Fer zenga
Lor samadi avantier.

Fitir pe dekonpoze
Dan kont balanse kontroler finans,
Dan program gouvernmantal
Vot-mwa-mo-donn-ou-tou,
Dan sermon lera legliz,
Dan propagann Bouzfix.

Danze yer zordi vinn plis sever,
Ena trou dan lesiel,
Pol nor pe zwenn tropik,
Bann zwazo pa pe ponn,
Bann fler pe sifoke,
Bann zanfan finn vinn fre.

Ki pou fer?
Rod sover!
Peyna sover.
Ena twa,
Ena mwa,
Ena nou.
Ansam
Kouma ledwa dan lame
Nou marye pike
Kont foser avan,
Kont foser aster.
Degaze! 
Nou redesinn nou rev,
Rekonpoz nou fitir.



FRODER KONFERANS

O Arbit Elegans!
Ou ki sirman pe rans
Get bann zans fer malang,
Dir nou ki bizen fer.
Ki bizen fer?


Tonton Cyril ti dir nou
Tansion-tansion froder maryaz.
Me aster - Ayo mama! -
Ena froder konferans.
Mo dir ou zoli garson,
Abiye kouma mannken,
Swiv lamod dan katalog.
Me so lespri bien golmal:
Koken plas so kamarad
Pou gagn nisa konferans.
Li ti ne gopia, do ma
Li pou mor gopia.
Dan so gonaz peyna triyaz! 

Mo ti-zanfan mari per 
- Lespri bourik fer akter -
Si enn lot toufann vini
Vit-vit froder konferans
Mont kadadak lor bourik,
Koken sez dan kabine.

Yer li ti froder lentelizans,
Zordi li froder dan konferans,
Dime ... dime?
O Arbit Elegans
Dir nou ki bizen fer.

" Napa get so laparans,
So tayer ki'ena pasians.
Li enn mari bachara,
Lisien finn manz so lamour-prop,
Grosierte kan get li gagn onte.
Tay so palto, pa per.
TAY SO PALTO !"



POU AMIAPA

Ti labriz nanye ditou
Finn tengn enn diya laba.
Diya ki pandan lontan
Finn ekler santie dan nwar,
Finn souy larm dan dezespwar.

Enn ti labriz fatige
Finn perdi so souf laba.
Labriz fre ki touletan
Finn fer lavi pran lelan,
Finn rafresi bann tourman.

Labriz ek diya, kouma de bon miz,
Lame dan lame finn mont ver lesiel,
Zwe kouk ar bann niaz, al ver Lalimier
Pou repran zot plas dan leker Lavi.



MATEMATIK SOLIDARITE

Enn plis enn pa egal de
Me trwa, dis, mil, mil milion
Kan ena lamour ladan.
Lavi li pa de kolonn:
Enn pou lantre, lot sorti.
Batonn kouma ou ole,
Res kolonn pou envante.

Me tansion! Pa rant dan piez
Fer kwar solidarite
Li peyna form, peyna nom.
Li ena vizaz imen,
Li ena leker Zezi,
Li gran kouma losean.
Enn plis enn pa egal de.



SIR FARATA MALBELO

Ouvertir

O, zeni poetik, lenerzi kreater
Ki fer louvraz dan boulanzri, dan patisri;
Ki fer lapat monte, regle tanperatir;
Fer dipen vinn kramkram, fer feyte vinn fondan!
O zeni artistik ar ou ledwa mazik
Pardonn ou serviter si parfwa malgre li
So maspen vinn mastok, so kaja vinn baja.
Lafarinn bien petri, Sen Mafat ti dir nou,
Fer nou gagn lapeti. Farata mal belo?
Ayo, ki mo pou dir? Fer nou gagn kongolo.
Zeni poetik, disip Sen Mafat,
Aksepte ki mo larg alexandren
Pou rod enn lagam ki roul ar mo nam.
Roulman ravann, roulman lalang,
Roulman mo nam kan zot koste,
Bel sawal donn bal. Ki lagam?
Lagam lib, lagam Kreol,
Lagam ki efas ansien,
Amenn nouvo. 
Kouma travayer boulanzri,
Travayer patisri
Mo sey petri lafarinn,
Belo farata
Pou donn lapeti.
Pa toultan mo reysi.
Mo dimann Bondie si koumadir mo'nn fane
Dir Sir Farata pa gard dan leker.
Mo zistwar zordi li envansion
Enn lespri malad, enn gro poumon, enn leker sal.
Mo dimann bann dimoun onet
Dimann Sen Mafat ... Zot kone!

Premie Mouvman

Ti-Farata ler li ti zenn 
Ti enn garson bien tabardenn.
Pa tro malen me debrouyar
Zame ti fel mem li katar.
Lespri kouto mousana
Ar li peyna katakata
Dan vey seke, dan vey tonbaz,
Dan plen so pos lor bos partaz.
Dan so proze ti ena li,
Li, li, li, li ek so fami.
Pa kwar zordi li pou sanze!
Kifer sanze? Lemonn ere
Kan li gagn bon. So bann kontan
Kan zot dimoun pe soulbontan.
Zis bann groker gagn maloker!
Ti-Farata bien popiler.
Limem lerwa tekwa, baja,
Madriye ek dal-pita.

Deziem Mouvman

Gran-Farata finn arive,
Li'nn fer loner kominote.
Letansa li finn vinn kolos
Dan mont dadak lor bos so pros 
Ki gagn jos kabos zot ledo
Pou les li monte, al lao.
So gro bogi kraz lerb monte
E deryer li rapas koste.
Rapas ki yer ti manz plen-plen
Ziska angorze dan festen
Kot lerwa yer, zot rot-rote,
Pas-pas lalang pou gagn seke
Anatandan enn pli gro bout -
Lorla peyna okenn dout -
Kan lot ero mont net lao.
Gran-Farata Malbelo
Bien vit anvlop liniver
Ar enn kous kataplas amer.
So bann agwa, so bann chokrra,
Bann bachara toutsort kara
Naz dan nisa, plonz zot latet
Dan fon enn lak kouma sevret.

Trwaziem Mouvman

Sir Farata Malbelo
finn ankadre lavi
ar beton arme
fons endividi
dan ti-kare
mo krwaze
ti-kare pou bannla
gro-kare pou so bann
Sen Mafat finn abdike
boulanze-patisie ansomaz
Mastok Galfater pe kontrol baz
li finn aboli minister fines
arkanter dan bazar par bal
dan vantalankan pe livre
sertifika fitnes
fizik, mantal, moral ...
Enn ti-roke vir so deryer
Lev so lapat, aroz parter
Kot stati Sir Farata
Dideor fann so kaka

Katriyem Mouvman

Lanver mal-belo ankor feb
Me pa kwar monwar li enn zeb.
Li pe tras so sime, kwar mwa
E dime ler li krez fatra
Fale nou tou reponn lapel,
Pa al tir lay ar bagatel.
Pa fasil detronn Malbelo
Me seki red vinn mou, matlo.
Pa per mo mam, nou manz ar li
Ziska lisien refiz pipi
Lor stati made inn dideor.
Me tansion mam pa rat lepor,
Tir Malbelo,met malbelo
Parski lerla mo bon matlo
Retourn zero, rekoumanse
Ziska nouvo soley leve.

Final

O nam lafarinn
Gardien lakwizinn
Lespri boulanzri
Senbol patisri
Beni mo poem
Ar lelven karem
Pa les malbelo
Ranplas malbelo 
Si enn lot fachak
Rod fer so mirak
Fou li enn bon klak
Zet li dan fatak.




KI PASE LA?

- Ki pase la?
- Marsan dile.
- Ki dile?
- Dile kaye.
- Ki kaye?
- Kaye devwar.
- Ki devwar?
- Devwar Angle.
- Ki Angle?
- Angle potis.
- Ki potis?
- Potis zasar.
- Ki zasar?
- Zasar mang.
- Ki mang?
- Mang lakord.
- Ki lakord?
- Lakord koko.
- Ki koko?
- Koko manze.
- Ki manze?
- Manze koson.
- Ki koson?
- Koson dan park.
- Ki park?
- Park dibwa.
- Ki dibwa?
- Dibwa kolofann.

Si mo gagn li, san kout baton!

- Ki pase la? Dir mwa do ta!
- Sa monwar! Samem piti so papa.
Me tansion baba,
Pa nenport ki piti,
Pa nenport ki papa.
Piti la mo dir twa
Li asize kouma so papa,
Li diboute kouma so papa,
Li radote kouma so papa,
Li'nn depase kouma so papa.

Si mo gagn li, san kout baton.

- Ki pase la? Koze do ta!
- Sa so vre nom
Kapitenn Toukperse,
Alias Peznenebwardilwil.
Me li prefer nou apel li
Maha Gourrou Touktourrou.
Dan balye karo peyna so segon,
Dan 60 zero limem gran sef-sirk.
Me li bien kontan fer koleksion touk;
Tou touk ki li zwenn, pourvi li'nn bien ne,
Li pran lor zepol, met lao-lao.

Si mo gagn li, san kout baton.

- Ki pase la?
- Marsan dile.
- Ki dile?
- Dile dan bwat.
- Ki bwat?
- Pei dan bwat.
- Ki bwat?
- Ferm to bwat.
- Si mo gagn twa, san kout baton.



GASPIYAZ!?!

To kapav kwar, matlo,
Mo vwazen Zozo -
Ki finn pas dan so latet? -
Boner gramaten,
Laklos sizer pa'nkor sone,
Ala li debarke
Pake lide lor so latet
Fer so ledo kabose.

Mo vwazen Zozo 
Finn kas so koko
Pou li dekouver
Ki kapav plant fler
Damilie dezer.

Tou dimoun dakor so latet pa bon;
Dan simitier ros ek lanfer disab
Nanye pa pouse apart zerm pikan
Ek disan serpan.
Tou dimoun kone, peyna okenn dout,
Larivier grabo ni li donn lavi,
Ni li rafresi.

Mo vwazen Zozo fixe mo lizie
Ar lizie imid.
Li bes so latet
Fixe so lonbraz ki pe pous ver lwes.

Zozo mo zozo
Enn lazourne zordi
Mo finn reflesi: Ki pou arive
Si to'ena rezon?
Si enn zarden fler
Kapav pran nesans
Dan disab dezer?

Zozo mo zozo napa al dan lwes,
Res isi dan les kot soley leve,
Amenn ti-lapli, desinn larkansiel,
Aroz mo lespwar, fertiliz later.



KONTAX

Larivier dimoun pe debord lor laplenn,
Latet ranpli ar ti-kare-ti-kare,
Borde ar beton arme.
Setaki sir li pa nenport,
Nenport sir li pa divers,
Dan so kazot beton arme.
grandimoun ti dir 
dan liv 'inn ekrir
twa ki to kone

Koze epe may-maye,
File, ranpe, tourn-tourne,
Bous lizie, bous zorey,
Atas ne dan servo.

                      ii
Zour so nesans Ti-Kontax,
Dapre famsaz, ti vilen, vilen, vilen,
Kouma enn ti-lera.
Enn ti-lera ar gro-gro lizie
Koumadir li gourma gete.

Dan lekol olie aprann
Li ti kontan zwe, desine, sante.
Dan lekol, dan lakaz,
Gramaten-tanto
Roten koze.
Sante! Ala pou twa.
Zwe! Ala pou twa.
Desine! Ala pou twa.

Ti-Kontax ti zalou so rwadezer;
Papie mouslinn ble, rouz, zonn
Eklere ar lalimier soley
Valse dan lezer.
Depi lao, later enn lot manier.
Si ti ena peron dan ler
Ti kapav mont lao, valse ar servolan.

                   iii
Larivier kadav vivan rant partou,
Ris later fertil, ale;
Tir lavi bann ti-pous pepinier;
Nway leker, pouri rasinn, fletri fri;
Retresi lelan.
Pa fer sa, fale pa, pa gagn drwa
Kouma dibilision tengn enspirasion.
GRANDIMOUN TI DIR
DAN LIV 'INN EKRIR
PA ROD PLIS

Larivier dimoun debord partou,
Sak ti gout dan so trou
Kwar limem losean;
Sak gout trouv so vwazen vilen,
Santi-pi, lakagn, golmal, lagli. 
Ti-Kontax tir latet andeor so trou
Ekzaminn delwen bann trou otour li
Kouma bann trou dan nik mous-zonn.
Mem form, mem fonder,
Apepre mem parey.
Li pa konpran grandimoun.
Zot zis konn menase:
Menas douler, menas lanfer...
Li anvi al bengn dan basen so vwazen
Mem zot dir ena pese ladan.

Kontax lor enn pon, tousel,
Pe get dilo koule anba pon. 

                 iv
Dan refle dilo enn fam tamam
Pe ofer so lamour ar so lekor,
Lamour ki movi ar ti-kare, ar simagre,
Ar ti-trou borde ar beton arme.
Li tann tapaz komeraz
Trikot maler lezot;
Exklamasion, enterzeksion,
Malediksion, enterdiksion.
Lamour sarye li lor lezel so rwadezer;
Dan oter profonder bann ladig defonse,
Dilo bann ti-trou melanze.
Nouvo batem.
Kominion-kreasion.
Kontak.

                      v
grAnDimoun tttttcchhiiiididiirrr
daaaannnliiiiv 'Inn ssaamem
Kontax alim so kompyouter.
Bizen ekrir enn nouvo liv.



SIR GRAN LAGELLI

Lor nou ti-planet antoure ar ble,
Dan enn ti-vilaz antoure ar ver,
Anba pie fler rouz ar so tas-tas zonn
Gran Sir Lagelli - pa kwar enn felonn -
Ek so cham, Joukal, fer ler anplener
Pou pas-pas letan avan ler-manze.

Sir Gran Lagelli alias Bay Lagel -
Dan nou douniya p'ena so segon
Dan rabas nenport - pe explik Joukal
Seki bizen fer pou geri lagal
Ki pe minn boyo, anpes tourn anron,
Pe kas manivel nou gran karousel.

Dan letan lontan pa ti'ena tourman -
Anfen ti ena, pa seki serye
Kouma azordi pe eklat nou baz.
Lider san pider, gous pe fer laraz,
Birokrat dan bwat, koze bous lizie,
Zenes dan ganndol, lespri dan kouvan.

Pou Sir Lagelli enn sel solision
Pou remet pei dan lalis top-tenn.
"Bizen", li dres so lagorz, konsantre,
Fer enn gran zefor, fors servo large,
"Bizen, ekout mwa, anpes zenn kas yenn;
Anpes kontrer zwenn, anpes tantasion;

Met lide bisagn dan lespri tifi,
Fer bann ti-garson zwe ar ti-garson,
Tifi ar tifi. Fer gagn maloker!
Bizen, bizen, bizen fer lapriyer,
Sant kirrtann, fer rroja, al konfesion;
Sirtou fale pa rod manz laviann kri.

Dan letan lontan lavi ti bien senp.
Kan lao donn lord anba ekoute,
Kan zom pe koze bann fam res choup-chap.
Aster je te dis c'est tres baprrebap:
Napeyna sharram, napeyna respe,
Setaki fer fos, pa rod kontrol tenp.

Enn sel solision: Back to Basic".
- "Be Bay Lagelli, ou pa kwar, selman,
Letansa kabri pou manz tou salad?"
- "Les li manz salad ziska li malad,
Les bann triyanger triyang Soulbontan,
Les bann mardayer marday zot prop klik".

Ler midi sone kozman aret sek.
Kan vant pe grogne pa kapav fer ler,
Tansion ramas gaz. Sa ki'apel basic!
Sir Gran Lagelli - lor la li bien strik -
Dir Joukal bizen prezerv bann valer
Ansestral. Lerla li al manz so biftek.



LAMONE KONTAN.

Zenes ena rezon.
Bizen chombo lavi
Ar de lebra, ar lekor net,
Ar nou nam.
Tro boukou zaza dan ler,
Tro boukou apranti-bondie
Pe ekrir nouvo-ansien komannman
Ar koulou rouye lor lardwaz kase;
Pe rabas filozofi-dis-reye-vie-gramofonn;
Pe deroul konesans fixe lor papie twalet.
Eski zot ti ne vie?
Zot ti santi frison zenes anfler?
Zame enn sourir ti anpes zot dormi?
Zame de lizie ti fer zot viv dan rev?
Zame dezir ek plezir 
Ti ekrir lamour 
Dan gramer, diksioner ek ansiklopedi
Zot lekzistans beni?
Eski dan vid Zezi ti ofer so lekor?

Zenes ena rezon
Pa les fer-sa-pa-fer-sa
Kas zot konte, gat zot kara;
Pa les nenport kabos zot rev,
Met rans dan gardmanze,
Gonaz dan lapriyer.
Zenes ena rezon
Selebre bote zot lekor,
Selebre lamour ar zot lekor,
Dir mersi Bondie
Ar sak atom zot lekzistans.

Zenes p'ena rezon
Kan zot bles zot lekor ar sereng ,
Kan zot les sanpion prezize
Tale, kan zot pa anpes
Lafime touf gete.
Zot antor kan zot pran lavi
Pou lamone kontan.

Sak soley ki leve
Li ena so prop bote;
Sak zwazo ki sante
Ena so prop dinite;
Sak gramaten amenn so prop parfen.

Vini zanfan, nou trap lame,
Nou fer laronn, nou sant anker:
Nou kontan Twa lavi-lamour.



BALAD SIR LEO KARNE

Kannto 1
Sa swar liver la ler li pran nesans
Enn zetwal filant perdi konesans,
Al dezentegre dan touk lapousier
Deryer lekiri pre kot simitier.

Enn day-sef-dorkes ek tou so bann dagn
Ar lavwa jadou apel nam bisagn
Pou selebre evennman profetik
Ki pou met ba destine istorik.

Papa Sir Leo, Senier Gran Dilo
Ti kontan dir li, "Vini mo lalo",
Sak fwa li anvi fer enn ti-gate
Ar so koko, so garson prefere.

Pa tro neseser rant dan tro detay!
Sir Leo Lalo, pardon, Sir Leo 
Karne ti gagn enn lanfans ekzanpler.
Exper tou matier ti grat so lekay.

Profeser lager pou fer so devwar,
Bann dokter lager pou donn li so bwar,
Pret fer lake pou pran benediksion.
Tou dimoun kontan. Bel satisfaksion!

Kannto 2
Dan rwayom Kari-Lalo tou dimoun
Preske parfe. Preske? Ousa enpe?
Foupamal! Pa fer nanye! Mem jamoun.
Me sakenn kone lotla mwens parfe.

Dan sa rwayom la tou zafer preske:
Vierz li preske vierz, dou preske sale;
Frod preske normal, kouyoner moral,
Preske, apepre toulezour donn bal.

Li normal matlo, si nwar preske blan,
Kan tou res parey fer sanblan sanzman.
Sir Leo Karne, zeni so lepok
Toulegramaten envant may-pokpok.

So bann siporter, mam preske senser,
Gramaten-tanto vinn aroz so fler,
Kiltiv so bataz, konpoz so diskour,
Gonfle so zeni, sakenn vey so tour.

So bann konseye, bann preske zeni,
Finn lir dan panchang , liv astrolozi,
Ansiklopedi, oroskop Sinwa
Seki Sir Leo pa kone parfwa.

Ena enn zafer mo sir preske sir:
Sanzman pe vini. Fri la finn bien mir.
Li pre pou tonbe. Chokra Sir Leo
Par grap pe atann pou balye karo.

Kannto 3
Gran zour la vini. San difikilte
Preske sanzman, pa sanzman preske
Vir ambalao, remet tou anplas -
Enn ta kataplas pran plas kataplas.

Bann nouvo zoke lor ansien bourik
Pe galoup anplas lor lapis mastik
Deryer Sir Leo so bourik-deras,
Prodwi-dideor fabrike-sir-plas.

Dimoun eksite, zot sote-pile;
Enn filwar koze siro melanze
Pe bous tou bann trou, kol lizie somey,
Plonz nou dan douser rev kouma lavey.

Pas kot ou pase, get kot ou gete,
Latet pa'nn gate plis ki lepase.
Preske, apepre ankor pe donn bal,
Pa mal, preske pa mal ankor normal.



MOUTOUK LAMOR DAN DNA?

tradision barbar nou tann dir
dimann disan pou nouri lavi
fertiliz later
anfant boner
kan disan zanimo pa ase
dimann disan dimoun

blan-nwar-zonn-maron-rouz
partaz mem tradision
tir disan
bwar disan
fann disan
yer dan Auschwitz
zordi dan Rwanda
dan Bosnie
SAMEM ZOT KILTIR?

Reflex zako dan DNA 
Ankor bien for.
Tanzantan dimoun imitasion
Bizen disan pou donn epeser
So lekzistans fantom,
Kasiet so vomi.

Dan Ansien Testaman
Bann humanoid
Pe rod paradi.
Dan jalsa otodafe
Zot pe bril Nouvo Testaman.
SAMEM ZOT KILTIR?

Telman rod rasinn zot may dan fatak;
Telman get deryer zot bez dan ganndol;
Telman rod pirte humanoid bliye
Ki dilo Lalwar ar dilo Ganga
Finn fer enn melanz extra espesial
Dan fon losean kot lavi ti ne,
Kot san arete tou rekoumanse
Toulezour pli zoli ki yer.

Otelo ti kwar
Demon atak nou
Toultan par deor
Ziska ki enn zour
Li al dekouver
Ki bebet malsen
Fer nisa ar nou dan nou prop profon.
Ensten primitif,
DNA zako
Lev latet brit-brit
Si pa fer tansion.

Lor nou ti-bout ros omilie lamer
Kot tou bann dilo finn bien melanze
Anou fer serman tank ena lavi
Zame nou pou les ti-lespri makak
Vomi so pianter lor zanfan Bondie.
Nou kriye for-for, fer zot tou tande:
DAN VID ZEZI EK GANDHI
PA FINN DONN ZOT LAVI.
ASE DISAN!



PA FASIL !

Mo vwazen Zozo - pa kwar li zokris -
Pe gagn kongolo - lavi fer li tris.
Dimann li kifer li finn gagn blakay.
Pa fasil do ta!
Lot zour so vwazen pe bat so vwazinn -
Bondie pa kontan -
Misie la manga. Ler li rantre sou -
Bondie pa kontan -
Manze lor dife, piti pe gele;
Misie pa kontan, trap so fam bate.

Mo vwazen Zozo - ditou pa kontan
Misie bat madam -
Bondie pa kontan -
Al kot so vwazen, blok lame misie,
Dir madam sove, pran zanfan sove.
Dir ou sok lor sok!
Lavi pa fasil!

Ki to kwar li fer?
Hen!
Madam la, matlo.
Li pran so savat, savat mo vwazen,
Kalot pov Zozo, fer li trouv zekler.
Pa dir twa beta, mari donn koudme.
Apre toulede zot al lapolis, fer deklarasion:
Zozo dominer, fer zot pas mizer,
Anpes enn misie kalot so madam.

Si to pas laba, al get pov Zozo,
Remont so moral.
Sey fer li konpran lavi bien fasil,
Dimoun ki zokris.



PROSPERO

Alo Prospero, isi Kalibann.
Revini do bap, vinn met enpe lord.
Vinn explik bannla ki nou bizen fer
Kan nou ler vini. 
To rapel enn fwa to ti dir koumsa
Kan nou ler vini nou bizen konn tir,
Donn lakle enn lot, pran sime ale?
Dan nou lil mo kwar, kouma to kone,
Bann koze koumsa glise lor fey sonz.
To bien konn zistwar mo aryer-granper,
Pourtan bonom la ti'enn mari bonom,
Ziska dernie ler ti rod res lor tronn
Mem ti neseser sarye li dadak,
Pret li enn lavwa.
So frer! Pa koze. Enn tipti bonom
Ar enn tipti vant me gro-gro lizie.
Li ti prezidan baitka dan vilaz,
Kan ler arive donn enn lot so plas
Li negosie red pou enn plas sef-pion.
Pa koz so kouzen. Peyna so segon.
Pou enn pozision onorab, senser
Li li dispoze dormi ar Satan.
Tranble-ganase, gramaten-tanto
Li rod enn seke pou senk sou zwisans.
Aster res lotla! Le fils adoptif.
Sa boug la toultan pou res enn chokra.
Li pa pou grandi, li pa'le vieyi;
So prop ti zanfan pli aze ki li.
Trouve Prospero
To mesaz Tempest finn tom dan dilo.
Alo Prospero, alo!
Prospero, efase refer.
Bliye mo lapel, pa bizen pran kont.
Mo bien dan mo lil.
Mo 'si mo parey.



SAK SEZON ENA SO FLER

"Zanfan ekoute, ekoute zanfan!
Lalinn tourn otour later,
Later tourn otour soley,
Soley tourn otour zetwal,
Zetwal dans dan sipaki,
Sipaki dan sipakwa,
Ekseteralakelera.
Toultan li ti koumsa, li pou res koumsa.
Zanfan bizen ekoute,
Swiv par ker sime trase;
Pa bizen get kat kote;
Fer konfians nou gran-dimoun
Ki kone, ti kone, 
Finn kone, ti finn kone,
Pou kone, ti pou kone.

Si miray ti grene,
Pe grene, pou grene
Pa pran kont. 
There is nothing new under the sun.
Zanfan ekoute, ekoute zanfan!"

Bann profeser finn gagn lord
Fer zanfan repet par ker
Gran mesaz Prezidansiel
Enspire par lesprisen,
Korize dan bann Kongre,
Ratifie par Lasanble.
Enn rafal lavwa anrwe
Bann zanfan ki'nn fatige
Kouma zwazo deplime,
Pe fer zigzag lor laplenn
Avan may dan touf siendan.
Letansa partou kote
Miray pe kontign grene,
Bann frontier pe met aryer,
Lerwa pe vinn kloun,
Kloun pe vinn lerwa;
Zean mekanik
Pe kiltiv zarden
Vev ek orfelen.

Sak sezon ena so fler,
Sak fler ena so pikan,
Sak pikan ena so fler.
Me fler yer, fler zordi, fler dime
Sakenn ena so prop parfen. 

Zanfan, zanfan!
Zotmem nou pli gran trezor.
Nou trap lame, nou kriye for,
Pli for ki kapav kriye
Pou ki lesiel lao ouver,
Les liniver net tande.
Zanfan-trezor, nou kriye for:
" Osekour, osekour!
Zot pe tortir lamour,
Zot pe martiriz rev,
Zot pe viol inosans."



SIR KOUTTA GRAM

Mo vie konesans, Sir Koutta Gram,
Still going strong - enn biskwi kramkram -
Apre mil voltiz, koustik, vol plane
Sak fwa li retom drwat lor so lipie.

Mem so adverser bizen rekonet
Ki Sir Koutta Gram konn tir so kanet.
Plis plonz li dan fon plis li lev latet,
Plis rod pez so nam plis li bez koutet.

Tou dimoun dakor li enn debrouyar;
Ena pou dir ou li enpe vantar,
Grannwar. Me sa bann dimoun onet la
Gramaten-tanto fer zot nachannya.

Enn gran nachannya, bann ti-nachannya
Enn dan lot zot fer enn bel tamasa.
Sir Koutta Gram so kote servi zot
Pou tini so program; e bannla zot

Apiy li red pou tini zot program
Zwiser, dominer, manzer, vander fam.
Reken ek vantouz de torsenn kole;
Difisil pou dir kisannla lakle,

Kisannla serir, kisannla poto,
Kisannla tini poto, mo bayo.
Ver la lamwatie vid, lamwatie plen?
Enn tonn kestion anvrak fer vilen.

Pou Sir Koutta Gram tousala normal.
Li bien foupamal si Dal ek Golmal,
Toutouk ek Bobok, Fatra ek Gopia
Pa fouti konpran Jalektik Maja.

Li donn garanti so parol sakre
Ki li pa'nn sanze; so program sekre
Yer, zordi, dime pa finn sanz enn pwal,
E, li garanti, pa pou sanz enn pwal.

So program ki'ete? Napa poz kestion!
Mazine, monwar, kantite prizon,
Kantite martir, kantite lamor
Mazine. To plore? To p'ena tor.

Sir Koutta Gram ena enn gran desten.
Li finn vinn exper fer lartik leten
Pas pou bizou lor; fer boutey kase
Dekor bag diaman dan ledwa bouse.

Sir Koutta Gram li pa enn yoyo,
Li pa enn loyo, li enn gran koko.
Limem li pli gran organizater,
Pli gran orater, revolisioner,
Manipilater, kouyoner, faner.
To riye mo frer? Yer li ti to frer!
Parey kouma mwa, parey kouma twa,
Li anverite nou prop frer siamwa.



TOULE-DI-ZAN...

Dan vilaz kot mo'nn grandi 
Toule-di-zan nou selebre
Enn evennman, mem evennman,
Me sak fwa nou fer koumadir
Evennman la premie fwa
Pe deroule dan vilaz.

Toule-di-zan dan plas piblik
So gran kouma so piti,
Madam, misie, tifi, garson,
Granper, granmer, tonton, tantinn
Al fennsifer, ekout diskour,
Aplodi myouzikalcher.

Lalo met so palto fey-sonz,
Patol vey seke ar betrav,
Sousou koste ar brenzel,
Kokom bord lor boutey rom.
Letansa ravann, maravann,
Jal, dolok soul zot bontan.

Zoke fite pou mont dadak,
Mari fite pou sanz kazak
Pou gagn enn plas lor podiom.
Ler lekours large lapousier leve,
Bef, vas, kabri, koson, bourik
Galoupe, zoke kravase.

Dir ou bel eksitasion!
Vie zako bez dan fatak,
Vie siko bez dan vavang.
Nouvo ero, nouvo zoro,
Ansien zero rikonndisionn
Souy zot bogi lor tapi rouz.

Ler soley kouse, vilazwa
Al dormi, ferm laport akle;
Lape dan leker, zot dormi,
Dormi, dormi; atann nouvo
Kok sante, soley leve.
Dan di-zan? Atann, gete!



LAKAZ ZOUZOU

anou zwe lakaz zouzou
mo fer papa to fer mamou
li fer mami zot fer fami
fer koumadir fer vadire
fer vadire tousa vre-vre
anou zwe lakaz zouzou

vir manivel trap direksion
mo kontan mo bien kontan
fer kouma papa lontan
gete papa kouma mo gran
aster papa mo kapav fer
parey kouma to ti pe fer
ki to dir mo pa enn zwer

papa kifer to ankoler
kifer to figir boxer
mo zis pe zwe
manti-manti
mo kontan zwe lakaz zouzou

anou zwe lakaz zouzou
mo fer premie to fer segon
abe lezot kapav fer gon
dan douniya lakaz zouzou
vini zot tou napa tike
vinn zwe ar nou lakaz zouzou

Viv douniya lakaz zouzou!




LOR LAROUT

( Pou Kardinal Jean Margeot )

Lor larout later
Ant lamer ek simitier
Mo'nn rod mo lekilib.
Lor lapis koray,
Lor santie grabo,
Lor larout koltar
Ki fonn dan soley
Mo'nn rod mo lekilib. 

Lor lapis fleri
Borde ar fouzer,
Dan douser kouler parfime,
Senier mo ti perdi
Mo ti-parapli.
Lapli frete, soley griye,
Retresi mo inosans,
Deses mo lesperans.

Lapousier lor sime
Bous mo lizie;
Koltar gransime
Kol mo lipie;
Trip sere, lagorz amare
Mo rode, rode, rode.

Lor larout later,
Ant lamer ek simitier,
Enn Larkansiel,
Parapli Bondie,
Enn zour vinn dir mwa
Ki kote bizen gete,
Ki kote bizen rode.

Ler somey kase,
La kot mo lipie,
Mo ti-parapli
Gayar pe get mwa,
Pli gayar ki yer.

Frete lapli, griye soley
Aster nepli fer mwa tranble.
Mo finn regagn mo lekilib
Grasa mo ti-parapli.



LASANS?

Mo aryer-granper anba so pie mang
Ti kontan kas poz ler soley lete
Ar laraz Desam bril Montagn Signo.

Mo aryer-granper anba so pie mang
Ti kontan partaz ar zanfan vwazen
Douser mezon-rouz, parfen dofine.

Ler li ti'ankor zenn mo aryer-granper
Ti met dan later detrwa loyo mang,
Rod e trouv letan pou koz-koz ar zot.

Bann vwazen riye, zot dir li toktok,
So koko pike. Ar balti beton
Zot swazir pou konstrir zot anbision.

Bolom la touzour anba so pie mang.
Bann vwazen pase, zot dir li ere,
Li ena lasans. Li ena lasans?


MENI POEZI   MENI ZENERAL   LAKAZ   LAO