ZWAZO SAMAREL FOS-FOS
©Dev Virahsawmy| SENK SEZON |
| KAN BROUSAY BAR GETE |
| ENN POEM TI DIR MWA |
| POU AMIAPA |
| SIR FARATA MALBELO |
| SIR GRAN LAGELLI |
| BALAD SIR LEO KARNE |
| MOUTOUK LAMOR DAN DNA |
| PROSPERO |
| SIR KOUTA GRAM |
| LOR LAROUT |
| LASANS? |
SENK
SEZON
Ti-lapli finn pe tonbe
Kouma enn pense
lapoud
Kanz lor later pares.
Labriz gagn febles dan
fours
Pie-zak, larg lekor, tonbe.
Lao dan lesiel, soley
Gagn
fre, met triko niaz gri.
Tou normal, normal, normal;
Anplas pas
bag ar anplas;
Peyna friksion, peyna tansion;
Nanye pa bouze,
preske.
Lonbraz rod so silouet,
Fey sek sey plane,
tonbe,
Abba!
Misk finn vinn mou, sperm leze,
Kolonn
vertebral dir,
Disan lour.
Bann baba pares mor dan vant
mama
Ki pe vers dile lor later pares;
Leyet pe servi pou abiy
divan.
Bann baba anfen finn aret plore.
Oralanti zegwi
revey
Trenn so lipie
Ziska dime gramaten
Pou al priye
soley.
Dan kler-nwar, lor enn
Difil razwar
Zegwi revey
finn bloke;
Tou finn aret sek
Ant nanye ek nanye, koumadir
letan
Finn gagn sok poler.
Sirzele,an-ekilib parfe
Lor
nanye-ditou,
Letan pe atann
Nouvo souf kreasion
Ki pou
dekonzel istwar.
Pe atann mirak soley.
II
Lalev later fann-fann
Pe toufe ar so prop
lapousier
Kouma goudri gouni lamoniak
Ki pe sof saler
anpwazone.
Enn niaz nwar finn desann;
Kankrela gayar
partou
Enstal lantenn pou kapte niouz;
Niouz marday,
trikmandaz;
Niouz met for gagn for;
Niouz kouto mousana.
Sef
kankrela enspekte desarz sek,
Fouy partou. So gran lekor
Listre
kouma serkey,
So ti-latet groser so lizie
Rode, rode, rode
Dan
kreasion anrwinn
Enn gout limidite.
Abba! Partou sek.
Lemonn
finn vinn kramkram.
Lapousier lavi pe trene
Par ti-ta lor
trotwar defonse
Dan lavil fantom.
Lonbraz anba pie desese
Pe
transpir sek.
Oxizenn finn gagn lopresion;
Poumon esofe finn
aplati;
Leral kouma loraz
Pe bonbard lorizon.
Bizen kas
ros pou tir dilo!
III
Tanpet elektrik pe alim lesiel violet,
Kolizion niaz pe
sakouy planet,
Azenou later dimann pardon.
Enn gout freser tom
lor tawa so,
Fonn. De gout; trwa, kat, senk.
Lavaper monte
kouma lafime lansan,
Oxizenn rekoumans respire.
Dilo
Kilimannjaro
Amenn freser dan dezer,
Sikann lerb
patiraz,
Badinn ar bourzon nouvo.
Me bien vit, rasazie,
angorze
Later rann dilo Kilimannjaro
Ki devor
fertilite,
Derasinn bann pie,
Tal kataplas labou
Ziska
dan vant lamer.
Bizen pous niaz, bar dilo,
Les soley resof
later.
IV
Tourbiyon mouye sakouy bann pie;
Feyaz desire, voltize,
Al
kol lor montagn.
Semans fane,
Rod so nouvo nik,
Atann
disab poze,
Atann dilo vinn kler
Pou kapav rekoumans
lapes.
V
Soley, dilo, divan
Finn sign enn promes lekilib
Pou permet
varyete enfini fleri.
Pou komie letan?
ALA SEKI
MO ETE, MO KWAR.
Kawnselia beti
Mo ler finn vini.
Non
pa plore!
Seki bizen arive bizen arive.
Tomem mo temwen
Kan
lezot ziz mwa.
Pou ena kestion,
Akizasion,
Lopinion
pour,
Lopinion kont.
Twa to pou la pou dir zot
Seki twa to
kone,
Seki lezot pa kone kikfwa,
Seki lezot pa anvi kone.
Ena
pou dir " Hamlet ti enn kriminel,
Enn pouritir, enn enstab,
enn feb."
Enn-de pou dir " Ti enn bon dimoun!"
Laplipar
pa pou dir nanye,
Pou zis swiv seki pli for.
Orfelia ek
mwa
Finn toultan kwar
Dan lamour ek liberte;
Dan
lamour ek liberte
Nou ti anvi to vini
Pou grandi lamour
ek liberte.
Malsans! Lamour ek liberte
Pa finn permet
mwa
Okip twa kouma mo ti anvi.
Li vre mo ti ed mo mama
Al
dormi dan lebra Bondie.
Zezi pardonn mwa si mo ti dan lerer.
Me
mo pa kwar.
Lamour ek liberte ti dikte mwa mo devwar.
To pe
ekout mwa Kawnselia?
To granmer ti kondane.
Lamor dan so ka ti
enn liberasion.
Soufrans enfernal ti pe trangle so nam.
Soufrans
obligatwar se enn pese kont nou lekor;
Akoz nou kwar lekor pa
konte
Nou viole, tortire, masakre.
Nou bizen nou lekor pou nou
dir
Splander lamour.
Beti,
To mama ek mwa nou ti desid
Pou
viv nou lamour dan liberte;
Dan liberte nou finn viv nou
lamour;
Dan liberte ek lamour
Nou'le to grandi pou viv to
lamour dan liberte.
Pa get mwa ar lizie tris.
Deryer baro, lor
lili lopital prizon
Mo pli lib, pli ere
Ki ziz ek so
gard-prizon.
Mo finn konn veritab lamour,
Pli gran kado
nou Senier ZeziKri.
Kan enn zour to zanfan-
Biolozik,
adoptif
Pa fer diferans-
Kan enn zour zot dimann twa
Koz lor
Granpapa Hamlet
Nek dir zot, dir zot...
Zanfan pa
senbol
Virilite, fertilite, prosperite;
Zanfan pa lasirans
vieyes, sekirite sosial;
Enn zanfan se lavenir limanite,
Garanti
eternel
Lamour ek Liberte.
Dir zot...
Ala seki mo ete
Mo
Kwar!
KAN BROUSAY BAR GETE
Kan granper
so granper enn zour ti debarke
Li ti met dan later enn lagren so
vilaz.
So granper ti dir li gard lespri so vilaz
Vivan; pa les
letan efas tras milener.
Later la ti fertil; lagren la vit
zerme;
Lor vites plant vinn pie, pie donn fri, fri vinn pie.
Bann
lezot imigran ,sakenn dan so ti-kwen
Fouy enn trou dan later, poz
semans so vilaz.
Lor vites kot gete varyete fey ek fler
Dres
latet ver lesiel, tal douser lor later.
Bann zwazo tou kouler gout
bann fri parfime,
Bann divan mouvmante krwaz semans
natirel.
Lespri tou bann vilaz Lerop-Lafrik-Lazi
Finn pran
nouvo nesans dan enn nouvo dekor.
Bann diferan rasinn may-maye dan
later,
Bann diferan feyaz may-maye dan lezer.
Se dan sa
dekor la ki Tizan ti grandi.
So papa ,so mama kouma tou bon
krwayan
Ti respe tradision, konn prezerv konvansion ,
Konn par
ker ki sime ki amenn paradi.
Tizan enn bon zanfan , li ekout
so paran
Me li pa tro konpran tou seki zot dir li.
Ler li zwe
ar so kok zot fou li enn kalot ,
Li bizen dan pese rod zwisans
soliter.
So paran finn dir li fale pa gat nasion
Me kifer
ti-garson so vwazinn lot nasion
Resanble so papa ? E kifer so
ti-ser...
Difisil pou konpran bann zafer gran dimoun.
Kot
Madam Robinnsonn li ti aprann vinn zom
Me parol so paran toultan
kas so lelan.
Sakenn dan so ti-kwen pe aroz so ti-pie
Koumadir
pie lotla zame ti ekziste.
Letansa tou bann pie ankor plis
may-maye
Pe prodwir nouvo fri, boukou fri gat-nasion.
Zoli fri
mo dir ou, foupamal gat-nasion,
Seki plis enportan pourvi pa
kont-sezon.
Ler Tizan vinn pli gran so paran avoy li
Gran
kolez gat-nasion. Foupamal gat-nasion
Pourvi ki piti la kas pake
dan lavi,
Gagn gran sertifika, fer loner gran fami.
Ler
Tizan koumans kwar li pa kouma lezot
Zot fer renionn-fami pou met
li dan so plas,
Menas pou ras so kas, modi li, rezet li,
Tank
li pa azenou, dimann fami pardon.
Prezidan, komiser,
sef-minis, depite
Zot tou pe sant anker fale pa melanze,
Bizen
gard disan pir, anpes fer malelve,
Separ bien bann rasinn, anpes
fey melanze.
Sakenn al kot so pie, fizi dan so lame
Pou
prezerv valer sir, refer virzinite...
Me otour pie sakre touf
brousay finn pouse
Ki anpes zot trouve ki bann pie finn
sanze.
Dan tousa pa kone ki finn ariv Tizan.
Dernie ler mo
tann dir finn fer met li lazil
Pou protez paradi kont bann fri,
kont bann fler,
Kont zwazo pitasie, kont divan malelve.
ENN
POEM TI DIR MWA
Enn zour anba'nn pie, mo pie prefere
Ki
parfwa kikfwa larg mwa enn ti tip,
Mo fer zefor mem, sey rant dan
enn trans
Pou kol-kol ansam verb, non, azektif
Ar led diksioner
ousa Thesaurus.
Enn lavwa dir mwa, " Eta ti-gopia,
To
pa pou aret fer ler anplener?
Aret fer zako, kopie lor lezot?
Sey
gagn enn bon jos par prokirasion?
Rod dir to desten ar lalang
lezot?
Retourn to lakaz, fit bien to kreyon,
Ekout to disan
sof roulman ravann,
Regle so lagam, balans armoni;
Pa les
katarak deform to gete,
Viris alamod manz to lamour prop.
Get
enn pomdeter fek sort dan later.
Li paret malang. Pran enn ti bros
dou,
Enn lamok dilo, bros li zantiman
E kouma mirak so kouler
sanze,
So form vinn enn lot.
Aster anvlop li dan aliminiom,
Met
li dan enn four, regle so saler;
Donn li so letan vinn dan
lamanier.
Enn tipe diber! Enn pense disel!
Peyna so segon.
Enn
satini mang, kan tou engredian
Tini lekilib kouma dan bale,
Aranz
nou labous, fer nou lavi dous.
To kapav fer sa ar cooking
apple?
Me selman beta, bizen transpire!
Sak mo, sak silab,
sak son, sak lalign,
Sak sign, sak zimaz sarye so mesaz,
Amenn
so lagam ansien-nouvote.
Napeyna reset!
Travay, retravay, kase,
aranze.
Ar enn diaman brit lerla to pou fer
Enn bizou sitan
zoli fer larenn zalou.
Zouti to servi pou donn sok lor sok;
Dan
sok kreasion koulou vinn pwenson;
Parol nenport rant dan so
kwen,
Expresion nouvo pran renn dan lame,
Parol mekanik vinn
timid,
Lafors flexib desinn nouvo destine.
Yer vinn zordi, dime
vinn zordi,
Prezan permanan."
Mo pie prefere balans so
latet,
Bann niaz kotone flote dan divan,
Soley mi-sezon aroz
douser lor later.
Mo rant dan mo lasam, fit mo kreyon
Pou mo
dir twa, gate,
Seki enn poem ti dir mwa
Anba mo pie
prefere.
FITIR DEKONPOZE-REKONPOZE
Kan
twa ek mwa ti'ena ven-tan
Lavi ti enn gran lekran blan
Lor ki
toultan nou ti kontan
Tras nou bann rev; gran kout palet
Trape
dan limazinasion,
Dezir sanz bataz, sanz mouyaz;
Anvi viv enn
lot manier,
Gout seki fer lespri yer
Tranble ar lafreyer.
Kan
twa ek mwa ti'ena ven-tan!
Nou ti prese me nou ti sir
Ki
lavenir pou resanble
Enn manto larkansiel
Ki pou protez nou
gran tablo
Kont vomisman bann ti-lespri,
Ek polision lagli
lontan.
Nou ti kwar sime la ti pou drwat
Me nou finn oblize
zig-zage;
Nou ti kwar li fasil fer konpran,
Lergete koze glis
lor fey sonz;
Nou ti kwar ler soley pou leve
Marenwar ti pou
fonn pou toultan,
Me anverite
Zordi kouma yer
Finn marye
pike
Pou fors nou fitir
Fer zenga
Lor samadi
avantier.
Fitir pe dekonpoze
Dan kont balanse kontroler
finans,
Dan program gouvernmantal
Vot-mwa-mo-donn-ou-tou,
Dan
sermon lera legliz,
Dan propagann Bouzfix.
Danze yer zordi
vinn plis sever,
Ena trou dan lesiel,
Pol nor pe zwenn
tropik,
Bann zwazo pa pe ponn,
Bann fler pe sifoke,
Bann
zanfan finn vinn fre.
Ki pou fer?
Rod sover!
Peyna
sover.
Ena twa,
Ena mwa,
Ena nou.
Ansam
Kouma ledwa
dan lame
Nou marye pike
Kont foser avan,
Kont foser
aster.
Degaze!
Nou redesinn nou rev,
Rekonpoz nou
fitir.
FRODER KONFERANS
O Arbit
Elegans!
Ou ki sirman pe rans
Get bann zans fer malang,
Dir
nou ki bizen fer.
Ki bizen fer?
Tonton Cyril ti dir
nou
Tansion-tansion froder maryaz.
Me aster - Ayo mama! -
Ena
froder konferans.
Mo dir ou zoli garson,
Abiye kouma
mannken,
Swiv lamod dan katalog.
Me so lespri bien
golmal:
Koken plas so kamarad
Pou gagn nisa konferans.
Li ti
ne gopia, do ma
Li pou mor gopia.
Dan so gonaz peyna
triyaz!
Mo ti-zanfan mari per
- Lespri bourik
fer akter -
Si enn lot toufann vini
Vit-vit froder
konferans
Mont kadadak lor bourik,
Koken sez dan kabine.
Yer
li ti froder lentelizans,
Zordi li froder dan konferans,
Dime
... dime?
O Arbit Elegans
Dir nou ki bizen fer.
"
Napa get so laparans,
So tayer ki'ena pasians.
Li enn mari
bachara,
Lisien finn manz so lamour-prop,
Grosierte kan get li
gagn onte.
Tay so palto, pa per.
TAY SO PALTO !"
POU
AMIAPA
Ti labriz nanye ditou
Finn tengn enn diya
laba.
Diya ki pandan lontan
Finn ekler santie dan nwar,
Finn
souy larm dan dezespwar.
Enn ti labriz fatige
Finn perdi so
souf laba.
Labriz fre ki touletan
Finn fer lavi pran
lelan,
Finn rafresi bann tourman.
Labriz ek diya, kouma de
bon miz,
Lame dan lame finn mont ver lesiel,
Zwe kouk ar bann
niaz, al ver Lalimier
Pou repran zot plas dan leker
Lavi.
MATEMATIK SOLIDARITE
Enn plis enn
pa egal de
Me trwa, dis, mil, mil milion
Kan ena lamour
ladan.
Lavi li pa de kolonn:
Enn pou lantre, lot sorti.
Batonn
kouma ou ole,
Res kolonn pou envante.
Me tansion! Pa rant
dan piez
Fer kwar solidarite
Li peyna form, peyna nom.
Li
ena vizaz imen,
Li ena leker Zezi,
Li gran kouma losean.
Enn
plis enn pa egal de.
SIR FARATA
MALBELO
Ouvertir
O, zeni poetik, lenerzi
kreater
Ki fer louvraz dan boulanzri, dan patisri;
Ki fer lapat
monte, regle tanperatir;
Fer dipen vinn kramkram, fer feyte vinn
fondan!
O zeni artistik ar ou ledwa mazik
Pardonn ou serviter
si parfwa malgre li
So maspen vinn mastok, so kaja vinn
baja.
Lafarinn bien petri, Sen Mafat ti dir nou,
Fer nou gagn
lapeti. Farata mal belo?
Ayo, ki mo pou dir? Fer nou gagn
kongolo.
Zeni poetik, disip Sen Mafat,
Aksepte ki mo larg
alexandren
Pou rod enn lagam ki roul ar mo nam.
Roulman ravann,
roulman lalang,
Roulman mo nam kan zot koste,
Bel sawal donn
bal. Ki lagam?
Lagam lib, lagam Kreol,
Lagam ki efas
ansien,
Amenn nouvo.
Kouma travayer boulanzri,
Travayer
patisri
Mo sey petri lafarinn,
Belo farata
Pou donn
lapeti.
Pa toultan mo reysi.
Mo dimann Bondie si koumadir mo'nn
fane
Dir Sir Farata pa gard dan leker.
Mo zistwar zordi li
envansion
Enn lespri malad, enn gro poumon, enn leker sal.
Mo
dimann bann dimoun onet
Dimann Sen Mafat ... Zot kone!
Premie
Mouvman
Ti-Farata
ler li ti zenn
Ti enn garson bien tabardenn.
Pa tro malen
me debrouyar
Zame ti fel mem li katar.
Lespri kouto mousana
Ar
li peyna katakata
Dan vey seke, dan vey tonbaz,
Dan plen so pos
lor bos partaz.
Dan so proze ti ena li,
Li, li, li, li ek so
fami.
Pa kwar zordi li pou sanze!
Kifer sanze? Lemonn ere
Kan
li gagn bon. So bann kontan
Kan zot dimoun pe soulbontan.
Zis
bann groker gagn maloker!
Ti-Farata bien popiler.
Limem lerwa
tekwa, baja,
Madriye ek dal-pita.
Deziem
Mouvman
Gran-Farata finn arive,
Li'nn fer loner
kominote.
Letansa li finn vinn kolos
Dan mont dadak lor bos so
pros
Ki gagn jos kabos zot ledo
Pou les li monte, al
lao.
So gro bogi kraz lerb monte
E deryer li rapas koste.
Rapas
ki yer ti manz plen-plen
Ziska angorze dan festen
Kot lerwa
yer, zot rot-rote,
Pas-pas lalang pou gagn seke
Anatandan enn
pli gro bout -
Lorla peyna okenn dout -
Kan lot ero mont net
lao.
Gran-Farata Malbelo
Bien vit anvlop liniver
Ar enn kous
kataplas amer.
So bann agwa, so bann chokrra,
Bann bachara
toutsort kara
Naz dan nisa, plonz zot latet
Dan fon enn lak
kouma sevret.
Trwaziem Mouvman
Sir Farata
Malbelo
finn ankadre lavi
ar beton arme
fons endividi
dan
ti-kare
mo krwaze
ti-kare pou bannla
gro-kare pou so
bann
Sen Mafat finn abdike
boulanze-patisie ansomaz
Mastok
Galfater pe kontrol baz
li finn aboli minister fines
arkanter
dan bazar par bal
dan vantalankan pe livre
sertifika
fitnes
fizik, mantal, moral ...
Enn ti-roke vir so deryer
Lev
so lapat, aroz parter
Kot stati Sir Farata
Dideor fann so
kaka
Katriyem Mouvman
Lanver mal-belo ankor
feb
Me pa kwar monwar li enn zeb.
Li pe tras so sime, kwar
mwa
E dime ler li krez fatra
Fale nou tou reponn lapel,
Pa
al tir lay ar bagatel.
Pa fasil detronn Malbelo
Me seki red
vinn mou, matlo.
Pa per mo mam, nou manz ar li
Ziska lisien
refiz pipi
Lor stati made inn dideor.
Me tansion mam pa rat
lepor,
Tir Malbelo,met malbelo
Parski lerla mo bon
matlo
Retourn zero, rekoumanse
Ziska nouvo soley
leve.
Final
O nam lafarinn
Gardien
lakwizinn
Lespri boulanzri
Senbol patisri
Beni mo poem
Ar
lelven karem
Pa les malbelo
Ranplas malbelo
Si enn lot
fachak
Rod fer so mirak
Fou li enn bon klak
Zet li dan
fatak.
KI PASE LA?
- Ki pase la?
-
Marsan dile.
- Ki dile?
- Dile kaye.
- Ki kaye?
- Kaye
devwar.
- Ki devwar?
- Devwar Angle.
- Ki Angle?
- Angle
potis.
- Ki potis?
- Potis zasar.
- Ki zasar?
- Zasar
mang.
- Ki mang?
- Mang lakord.
- Ki lakord?
- Lakord
koko.
- Ki koko?
- Koko manze.
- Ki manze?
- Manze
koson.
- Ki koson?
- Koson dan park.
- Ki park?
- Park
dibwa.
- Ki dibwa?
- Dibwa kolofann.
Si mo gagn li, san
kout baton!
- Ki pase la? Dir mwa do ta!
- Sa monwar! Samem
piti so papa.
Me tansion baba,
Pa nenport ki piti,
Pa
nenport ki papa.
Piti la mo dir twa
Li asize kouma so papa,
Li
diboute kouma so papa,
Li radote kouma so papa,
Li'nn depase
kouma so papa.
Si mo gagn li, san kout baton.
- Ki pase
la? Koze do ta!
- Sa so vre nom
Kapitenn Toukperse,
Alias
Peznenebwardilwil.
Me li prefer nou apel li
Maha Gourrou
Touktourrou.
Dan balye karo peyna so segon,
Dan 60 zero limem
gran sef-sirk.
Me li bien kontan fer koleksion touk;
Tou touk
ki li zwenn, pourvi li'nn bien ne,
Li pran lor zepol, met
lao-lao.
Si mo gagn li, san kout baton.
- Ki pase la?
-
Marsan dile.
- Ki dile?
- Dile dan bwat.
- Ki bwat?
- Pei
dan bwat.
- Ki bwat?
- Ferm to bwat.
- Si mo gagn twa, san
kout baton.
GASPIYAZ!?!
To kapav kwar,
matlo,
Mo vwazen Zozo -
Ki finn pas dan so latet? -
Boner
gramaten,
Laklos sizer pa'nkor sone,
Ala li debarke
Pake
lide lor so latet
Fer so ledo kabose.
Mo vwazen Zozo
Finn
kas so koko
Pou li dekouver
Ki kapav plant fler
Damilie
dezer.
Tou dimoun dakor so latet pa bon;
Dan simitier ros
ek lanfer disab
Nanye pa pouse apart zerm pikan
Ek disan
serpan.
Tou dimoun kone, peyna okenn dout,
Larivier grabo ni li
donn lavi,
Ni li rafresi.
Mo vwazen Zozo fixe mo lizie
Ar
lizie imid.
Li bes so latet
Fixe so lonbraz ki pe pous ver
lwes.
Zozo mo zozo
Enn lazourne zordi
Mo finn reflesi:
Ki pou arive
Si to'ena rezon?
Si enn zarden fler
Kapav pran
nesans
Dan disab dezer?
Zozo mo zozo napa al dan lwes,
Res
isi dan les kot soley leve,
Amenn ti-lapli, desinn
larkansiel,
Aroz mo lespwar, fertiliz later.
KONTAX
Larivier
dimoun pe debord lor laplenn,
Latet ranpli ar
ti-kare-ti-kare,
Borde ar beton arme.
Setaki sir li pa
nenport,
Nenport sir li pa divers,
Dan so kazot beton
arme.
grandimoun ti dir
dan liv 'inn ekrir
twa ki to
kone
Koze epe may-maye,
File, ranpe, tourn-tourne,
Bous
lizie, bous zorey,
Atas ne dan servo.
ii
Zour so nesans Ti-Kontax,
Dapre famsaz, ti vilen, vilen,
vilen,
Kouma enn ti-lera.
Enn ti-lera ar gro-gro lizie
Koumadir
li gourma gete.
Dan lekol olie aprann
Li ti kontan zwe,
desine, sante.
Dan lekol, dan lakaz,
Gramaten-tanto
Roten
koze.
Sante! Ala pou twa.
Zwe! Ala pou twa.
Desine! Ala pou
twa.
Ti-Kontax ti zalou so rwadezer;
Papie mouslinn ble,
rouz, zonn
Eklere ar lalimier soley
Valse dan lezer.
Depi
lao, later enn lot manier.
Si ti ena peron dan ler
Ti kapav
mont lao, valse ar servolan.
iii
Larivier kadav vivan rant partou,
Ris later fertil,
ale;
Tir lavi bann ti-pous pepinier;
Nway leker, pouri rasinn,
fletri fri;
Retresi lelan.
Pa fer sa, fale pa, pa gagn
drwa
Kouma dibilision tengn enspirasion.
GRANDIMOUN TI DIR
DAN
LIV 'INN EKRIR
PA ROD PLIS
Larivier dimoun debord
partou,
Sak ti gout dan so trou
Kwar limem losean;
Sak gout
trouv so vwazen vilen,
Santi-pi, lakagn, golmal, lagli.
Ti-Kontax
tir latet andeor so trou
Ekzaminn delwen bann trou otour li
Kouma
bann trou dan nik mous-zonn.
Mem form, mem fonder,
Apepre mem
parey.
Li pa konpran grandimoun.
Zot zis konn menase:
Menas
douler, menas lanfer...
Li anvi al bengn dan basen so vwazen
Mem
zot dir ena pese ladan.
Kontax lor enn pon, tousel,
Pe get
dilo koule anba pon.
iv
Dan refle dilo enn fam tamam
Pe ofer so lamour ar so
lekor,
Lamour ki movi ar ti-kare, ar simagre,
Ar ti-trou borde
ar beton arme.
Li tann tapaz komeraz
Trikot maler
lezot;
Exklamasion, enterzeksion,
Malediksion,
enterdiksion.
Lamour sarye li lor lezel so rwadezer;
Dan oter
profonder bann ladig defonse,
Dilo bann ti-trou melanze.
Nouvo
batem.
Kominion-kreasion.
Kontak.
v
grAnDimoun tttttcchhiiiididiirrr
daaaannnliiiiv 'Inn
ssaamem
Kontax alim so kompyouter.
Bizen ekrir enn nouvo
liv.
SIR GRAN LAGELLI
Lor nou ti-planet
antoure ar ble,
Dan enn ti-vilaz antoure ar ver,
Anba pie fler
rouz ar so tas-tas zonn
Gran Sir Lagelli - pa kwar enn felonn -
Ek
so cham, Joukal, fer ler anplener
Pou pas-pas letan avan
ler-manze.
Sir Gran Lagelli alias Bay Lagel -
Dan nou
douniya p'ena so segon
Dan rabas nenport - pe explik Joukal
Seki
bizen fer pou geri lagal
Ki pe minn boyo, anpes tourn anron,
Pe
kas manivel nou gran karousel.
Dan letan lontan pa ti'ena
tourman -
Anfen ti ena, pa seki serye
Kouma azordi pe eklat nou
baz.
Lider san pider, gous pe fer laraz,
Birokrat dan bwat,
koze bous lizie,
Zenes dan ganndol, lespri dan kouvan.
Pou
Sir Lagelli enn sel solision
Pou remet pei dan lalis
top-tenn.
"Bizen", li dres so lagorz, konsantre,
Fer
enn gran zefor, fors servo large,
"Bizen, ekout mwa, anpes
zenn kas yenn;
Anpes kontrer zwenn, anpes tantasion;
Met
lide bisagn dan lespri tifi,
Fer bann ti-garson zwe ar
ti-garson,
Tifi ar tifi. Fer gagn maloker!
Bizen, bizen, bizen
fer lapriyer,
Sant kirrtann, fer rroja, al konfesion;
Sirtou
fale pa rod manz laviann kri.
Dan letan lontan lavi ti bien
senp.
Kan lao donn lord anba ekoute,
Kan zom pe koze bann fam
res choup-chap.
Aster je te dis c'est tres baprrebap:
Napeyna
sharram, napeyna respe,
Setaki fer fos, pa rod kontrol tenp.
Enn
sel solision: Back to Basic".
- "Be Bay Lagelli, ou pa
kwar, selman,
Letansa kabri pou manz tou salad?"
- "Les
li manz salad ziska li malad,
Les bann triyanger triyang
Soulbontan,
Les bann mardayer marday zot prop klik".
Ler
midi sone kozman aret sek.
Kan vant pe grogne pa kapav fer
ler,
Tansion ramas gaz. Sa ki'apel basic!
Sir Gran Lagelli -
lor la li bien strik -
Dir Joukal bizen prezerv bann
valer
Ansestral. Lerla li al manz so biftek.
LAMONE
KONTAN.
Zenes ena rezon.
Bizen chombo lavi
Ar de
lebra, ar lekor net,
Ar nou nam.
Tro boukou zaza dan ler,
Tro
boukou apranti-bondie
Pe ekrir nouvo-ansien komannman
Ar koulou
rouye lor lardwaz kase;
Pe rabas
filozofi-dis-reye-vie-gramofonn;
Pe deroul konesans fixe lor papie
twalet.
Eski zot ti ne vie?
Zot ti santi frison zenes
anfler?
Zame enn sourir ti anpes zot dormi?
Zame de lizie ti
fer zot viv dan rev?
Zame dezir ek plezir
Ti ekrir
lamour
Dan gramer, diksioner ek ansiklopedi
Zot
lekzistans beni?
Eski dan vid Zezi ti ofer so lekor?
Zenes
ena rezon
Pa les fer-sa-pa-fer-sa
Kas zot konte, gat zot
kara;
Pa les nenport kabos zot rev,
Met rans dan
gardmanze,
Gonaz dan lapriyer.
Zenes ena rezon
Selebre bote
zot lekor,
Selebre lamour ar zot lekor,
Dir mersi Bondie
Ar
sak atom zot lekzistans.
Zenes p'ena rezon
Kan zot bles zot
lekor ar sereng ,
Kan zot les sanpion prezize
Tale, kan zot pa
anpes
Lafime touf gete.
Zot antor kan zot pran lavi
Pou
lamone kontan.
Sak soley ki leve
Li ena so prop bote;
Sak
zwazo ki sante
Ena so prop dinite;
Sak gramaten amenn so prop
parfen.
Vini zanfan, nou trap lame,
Nou fer laronn, nou
sant anker:
Nou kontan Twa lavi-lamour.
BALAD
SIR LEO KARNE
Kannto 1
Sa swar liver la ler li
pran nesans
Enn zetwal filant perdi konesans,
Al dezentegre dan
touk lapousier
Deryer lekiri pre kot simitier.
Enn
day-sef-dorkes ek tou so bann dagn
Ar lavwa jadou apel nam
bisagn
Pou selebre evennman profetik
Ki pou met ba destine
istorik.
Papa Sir Leo, Senier Gran Dilo
Ti kontan dir li,
"Vini mo lalo",
Sak fwa li anvi fer enn ti-gate
Ar so
koko, so garson prefere.
Pa tro neseser rant dan tro
detay!
Sir Leo Lalo, pardon, Sir Leo
Karne ti gagn enn
lanfans ekzanpler.
Exper tou matier ti grat so lekay.
Profeser
lager pou fer so devwar,
Bann dokter lager pou donn li so
bwar,
Pret fer lake pou pran benediksion.
Tou dimoun kontan.
Bel satisfaksion!
Kannto 2
Dan rwayom Kari-Lalo tou
dimoun
Preske parfe. Preske? Ousa enpe?
Foupamal! Pa fer nanye!
Mem jamoun.
Me sakenn kone lotla mwens parfe.
Dan sa rwayom
la tou zafer preske:
Vierz li preske vierz, dou preske sale;
Frod
preske normal, kouyoner moral,
Preske, apepre toulezour donn
bal.
Li normal matlo, si nwar preske blan,
Kan tou res
parey fer sanblan sanzman.
Sir Leo Karne, zeni so
lepok
Toulegramaten envant may-pokpok.
So bann siporter,
mam preske senser,
Gramaten-tanto vinn aroz so fler,
Kiltiv so
bataz, konpoz so diskour,
Gonfle so zeni, sakenn vey so tour.
So
bann konseye, bann preske zeni,
Finn lir dan panchang , liv
astrolozi,
Ansiklopedi, oroskop Sinwa
Seki Sir Leo pa kone
parfwa.
Ena enn zafer mo sir preske sir:
Sanzman pe vini.
Fri la finn bien mir.
Li pre pou tonbe. Chokra Sir Leo
Par grap
pe atann pou balye karo.
Kannto 3
Gran zour la vini.
San difikilte
Preske sanzman, pa sanzman preske
Vir ambalao,
remet tou anplas -
Enn ta kataplas pran plas kataplas.
Bann
nouvo zoke lor ansien bourik
Pe galoup anplas lor lapis
mastik
Deryer Sir Leo so bourik-deras,
Prodwi-dideor
fabrike-sir-plas.
Dimoun eksite, zot sote-pile;
Enn filwar
koze siro melanze
Pe bous tou bann trou, kol lizie somey,
Plonz
nou dan douser rev kouma lavey.
Pas kot ou pase, get kot ou
gete,
Latet pa'nn gate plis ki lepase.
Preske, apepre ankor pe
donn bal,
Pa mal, preske pa mal ankor normal.
MOUTOUK
LAMOR DAN DNA?
tradision barbar nou tann dir
dimann
disan pou nouri lavi
fertiliz later
anfant boner
kan disan
zanimo pa ase
dimann disan
dimoun
blan-nwar-zonn-maron-rouz
partaz mem tradision
tir
disan
bwar disan
fann disan
yer dan Auschwitz
zordi dan
Rwanda
dan Bosnie
SAMEM ZOT KILTIR?
Reflex zako dan
DNA
Ankor bien for.
Tanzantan dimoun imitasion
Bizen
disan pou donn epeser
So lekzistans fantom,
Kasiet so
vomi.
Dan Ansien Testaman
Bann humanoid
Pe rod
paradi.
Dan jalsa otodafe
Zot pe bril Nouvo Testaman.
SAMEM
ZOT KILTIR?
Telman rod rasinn zot may dan fatak;
Telman get
deryer zot bez dan ganndol;
Telman rod pirte humanoid bliye
Ki
dilo Lalwar ar dilo Ganga
Finn fer enn melanz extra espesial
Dan
fon losean kot lavi ti ne,
Kot san arete tou rekoumanse
Toulezour
pli zoli ki yer.
Otelo ti kwar
Demon atak nou
Toultan
par deor
Ziska ki enn zour
Li al dekouver
Ki bebet
malsen
Fer nisa ar nou dan nou prop profon.
Ensten
primitif,
DNA zako
Lev latet brit-brit
Si pa fer
tansion.
Lor nou ti-bout ros omilie lamer
Kot tou bann dilo
finn bien melanze
Anou fer serman tank ena lavi
Zame nou pou
les ti-lespri makak
Vomi so pianter lor zanfan Bondie.
Nou
kriye for-for, fer zot tou tande:
DAN VID ZEZI EK GANDHI
PA
FINN DONN ZOT LAVI.
ASE DISAN!
PA FASIL !
Mo
vwazen Zozo - pa kwar li zokris -
Pe gagn kongolo - lavi fer li
tris.
Dimann li kifer li finn gagn blakay.
Pa fasil do ta!
Lot
zour so vwazen pe bat so vwazinn -
Bondie pa kontan -
Misie la
manga. Ler li rantre sou -
Bondie pa kontan -
Manze lor dife,
piti pe gele;
Misie pa kontan, trap so fam bate.
Mo vwazen
Zozo - ditou pa kontan
Misie bat madam -
Bondie pa kontan -
Al
kot so vwazen, blok lame misie,
Dir madam sove, pran zanfan
sove.
Dir ou sok lor sok!
Lavi pa fasil!
Ki to kwar li
fer?
Hen!
Madam la, matlo.
Li pran so savat, savat mo
vwazen,
Kalot pov Zozo, fer li trouv zekler.
Pa dir twa beta,
mari donn koudme.
Apre toulede zot al lapolis, fer
deklarasion:
Zozo dominer, fer zot pas mizer,
Anpes enn misie
kalot so madam.
Si to pas laba, al get pov Zozo,
Remont so
moral.
Sey fer li konpran lavi bien fasil,
Dimoun ki
zokris.
PROSPERO
Alo Prospero, isi
Kalibann.
Revini do bap, vinn met enpe lord.
Vinn explik bannla
ki nou bizen fer
Kan nou ler vini.
To rapel enn fwa to ti
dir koumsa
Kan nou ler vini nou bizen konn tir,
Donn lakle enn
lot, pran sime ale?
Dan nou lil mo kwar, kouma to kone,
Bann
koze koumsa glise lor fey sonz.
To bien konn zistwar mo
aryer-granper,
Pourtan bonom la ti'enn mari bonom,
Ziska dernie
ler ti rod res lor tronn
Mem ti neseser sarye li dadak,
Pret li
enn lavwa.
So frer! Pa koze. Enn tipti bonom
Ar enn tipti vant
me gro-gro lizie.
Li ti prezidan baitka dan vilaz,
Kan ler
arive donn enn lot so plas
Li negosie red pou enn plas
sef-pion.
Pa koz so kouzen. Peyna so segon.
Pou enn pozision
onorab, senser
Li li dispoze dormi ar Satan.
Tranble-ganase,
gramaten-tanto
Li rod enn seke pou senk sou zwisans.
Aster res
lotla! Le fils adoptif.
Sa boug la toultan pou res enn chokra.
Li
pa pou grandi, li pa'le vieyi;
So prop ti zanfan pli aze ki
li.
Trouve Prospero
To mesaz Tempest finn tom dan dilo.
Alo
Prospero, alo!
Prospero, efase refer.
Bliye mo lapel, pa bizen
pran kont.
Mo bien dan mo lil.
Mo 'si mo parey.
SAK
SEZON ENA SO FLER
"Zanfan ekoute, ekoute
zanfan!
Lalinn tourn otour later,
Later tourn otour
soley,
Soley tourn otour zetwal,
Zetwal dans dan sipaki,
Sipaki
dan sipakwa,
Ekseteralakelera.
Toultan li ti koumsa, li pou res
koumsa.
Zanfan bizen ekoute,
Swiv par ker sime trase;
Pa
bizen get kat kote;
Fer konfians nou gran-dimoun
Ki kone, ti
kone,
Finn kone, ti finn kone,
Pou kone, ti pou kone.
Si
miray ti grene,
Pe grene, pou grene
Pa pran kont.
There
is nothing new under the sun.
Zanfan ekoute, ekoute zanfan!"
Bann
profeser finn gagn lord
Fer zanfan repet par ker
Gran mesaz
Prezidansiel
Enspire par lesprisen,
Korize dan bann
Kongre,
Ratifie par Lasanble.
Enn rafal lavwa anrwe
Bann
zanfan ki'nn fatige
Kouma zwazo deplime,
Pe fer zigzag lor
laplenn
Avan may dan touf siendan.
Letansa partou kote
Miray
pe kontign grene,
Bann frontier pe met aryer,
Lerwa pe vinn
kloun,
Kloun pe vinn lerwa;
Zean mekanik
Pe kiltiv
zarden
Vev ek orfelen.
Sak sezon ena so fler,
Sak fler
ena so pikan,
Sak pikan ena so fler.
Me fler yer, fler zordi,
fler dime
Sakenn ena so prop parfen.
Zanfan,
zanfan!
Zotmem nou pli gran trezor.
Nou trap lame, nou kriye
for,
Pli for ki kapav kriye
Pou ki lesiel lao ouver,
Les
liniver net tande.
Zanfan-trezor, nou kriye for:
"
Osekour, osekour!
Zot pe tortir lamour,
Zot pe martiriz
rev,
Zot pe viol inosans."
SIR KOUTTA
GRAM
Mo vie konesans, Sir Koutta Gram,
Still going
strong - enn biskwi kramkram -
Apre mil voltiz, koustik, vol
plane
Sak fwa li retom drwat lor so lipie.
Mem so adverser
bizen rekonet
Ki Sir Koutta Gram konn tir so kanet.
Plis plonz
li dan fon plis li lev latet,
Plis rod pez so nam plis li bez
koutet.
Tou dimoun dakor li enn debrouyar;
Ena pou dir ou
li enpe vantar,
Grannwar. Me sa bann dimoun onet la
Gramaten-tanto
fer zot nachannya.
Enn gran nachannya, bann ti-nachannya
Enn
dan lot zot fer enn bel tamasa.
Sir Koutta Gram so kote servi
zot
Pou tini so program; e bannla zot
Apiy li red pou tini
zot program
Zwiser, dominer, manzer, vander fam.
Reken ek
vantouz de torsenn kole;
Difisil pou dir kisannla lakle,
Kisannla
serir, kisannla poto,
Kisannla tini poto, mo bayo.
Ver la
lamwatie vid, lamwatie plen?
Enn tonn kestion anvrak fer
vilen.
Pou Sir Koutta Gram tousala normal.
Li bien foupamal
si Dal ek Golmal,
Toutouk ek Bobok, Fatra ek Gopia
Pa fouti
konpran Jalektik Maja.
Li donn garanti so parol sakre
Ki
li pa'nn sanze; so program sekre
Yer, zordi, dime pa finn sanz enn
pwal,
E, li garanti, pa pou sanz enn pwal.
So program
ki'ete? Napa poz kestion!
Mazine, monwar, kantite prizon,
Kantite
martir, kantite lamor
Mazine. To plore? To p'ena tor.
Sir
Koutta Gram ena enn gran desten.
Li finn vinn exper fer lartik
leten
Pas pou bizou lor; fer boutey kase
Dekor bag diaman dan
ledwa bouse.
Sir Koutta Gram li pa enn yoyo,
Li pa enn
loyo, li enn gran koko.
Limem li pli gran organizater,
Pli gran
orater, revolisioner,
Manipilater, kouyoner, faner.
To riye mo
frer? Yer li ti to frer!
Parey kouma mwa, parey kouma twa,
Li
anverite nou prop frer siamwa.
TOULE-DI-ZAN...
Dan
vilaz kot mo'nn grandi
Toule-di-zan nou selebre
Enn
evennman, mem evennman,
Me sak fwa nou fer koumadir
Evennman la
premie fwa
Pe deroule dan vilaz.
Toule-di-zan dan plas
piblik
So gran kouma so piti,
Madam, misie, tifi,
garson,
Granper, granmer, tonton, tantinn
Al fennsifer, ekout
diskour,
Aplodi myouzikalcher.
Lalo met so palto
fey-sonz,
Patol vey seke ar betrav,
Sousou koste ar
brenzel,
Kokom bord lor boutey rom.
Letansa ravann,
maravann,
Jal, dolok soul zot bontan.
Zoke fite pou mont
dadak,
Mari fite pou sanz kazak
Pou gagn enn plas lor
podiom.
Ler lekours large lapousier leve,
Bef, vas, kabri,
koson, bourik
Galoupe, zoke kravase.
Dir ou bel
eksitasion!
Vie zako bez dan fatak,
Vie siko bez dan
vavang.
Nouvo ero, nouvo zoro,
Ansien zero rikonndisionn
Souy
zot bogi lor tapi rouz.
Ler soley kouse, vilazwa
Al dormi,
ferm laport akle;
Lape dan leker, zot dormi,
Dormi, dormi;
atann nouvo
Kok sante, soley leve.
Dan di-zan? Atann,
gete!
LAKAZ ZOUZOU
anou zwe lakaz
zouzou
mo fer papa to fer mamou
li fer mami zot fer fami
fer
koumadir fer vadire
fer vadire tousa vre-vre
anou zwe lakaz
zouzou
vir manivel trap direksion
mo kontan mo bien
kontan
fer kouma papa lontan
gete papa kouma mo gran
aster
papa mo kapav fer
parey kouma to ti pe fer
ki to dir mo pa enn
zwer
papa kifer to ankoler
kifer to figir boxer
mo zis
pe zwe
manti-manti
mo kontan zwe lakaz zouzou
anou zwe
lakaz zouzou
mo fer premie to fer segon
abe lezot kapav fer
gon
dan douniya lakaz zouzou
vini zot tou napa tike
vinn zwe
ar nou lakaz zouzou
Viv douniya lakaz zouzou!
LOR
LAROUT
( Pou Kardinal Jean Margeot )
Lor larout
later
Ant lamer ek simitier
Mo'nn rod mo lekilib.
Lor lapis
koray,
Lor santie grabo,
Lor larout koltar
Ki fonn dan
soley
Mo'nn rod mo lekilib.
Lor lapis fleri
Borde
ar fouzer,
Dan douser kouler parfime,
Senier mo ti perdi
Mo
ti-parapli.
Lapli frete, soley griye,
Retresi mo inosans,
Deses
mo lesperans.
Lapousier lor sime
Bous mo lizie;
Koltar
gransime
Kol mo lipie;
Trip sere, lagorz amare
Mo rode,
rode, rode.
Lor larout later,
Ant lamer ek simitier,
Enn
Larkansiel,
Parapli Bondie,
Enn zour vinn dir mwa
Ki kote
bizen gete,
Ki kote bizen rode.
Ler somey kase,
La kot
mo lipie,
Mo ti-parapli
Gayar pe get mwa,
Pli gayar ki
yer.
Frete lapli, griye soley
Aster nepli fer mwa
tranble.
Mo finn regagn mo lekilib
Grasa mo
ti-parapli.
LASANS?
Mo aryer-granper
anba so pie mang
Ti kontan kas poz ler soley lete
Ar laraz
Desam bril Montagn Signo.
Mo aryer-granper anba so pie mang
Ti
kontan partaz ar zanfan vwazen
Douser mezon-rouz, parfen
dofine.
Ler li ti'ankor zenn mo aryer-granper
Ti met dan
later detrwa loyo mang,
Rod e trouv letan pou koz-koz ar
zot.
Bann vwazen riye, zot dir li toktok,
So koko pike. Ar
balti beton
Zot swazir pou konstrir zot anbision.
Bolom la
touzour anba so pie mang.
Bann vwazen pase, zot dir li ere,
Li
ena lasans. Li ena lasans?