NOU KWAR NOU KONE

(Poem 2008)



©Dev Virahsawmy 2008

1. kan li vini san panse

Mo papa dir mwa panse

Mo mama dir mwa

Mo piti, les leker koze.

Mo papa dir mwa

Reflesi, fer lespri travay;

Kone ki bon pou twa,

Ki bon pou loner fami.

Fer gran dimoun kontan!

Mo mama bes so lizie, res trankil.

Mo papa dir mwa

Roupi ron tro ordiner;

Mazinn roupi kare.

Mo'nn donn twa enn tabazi,

Dime dan so plas,

Met soupermarket, beta;

Mo mama finn ferm lizie, ale.


Rar-rar mo ti tann lavwa mo mama.

Lavwa mo papa ti prezan partou:

Dan lakaz, dan lekol, dan rajo-televizion, lagazet, magazinn, enternet, legliz, kovil, moske ... lakanbiz ...

Enn swar san panse,

Mo tann lavwa mo mama.

Fouzer pe sek!

Pie mang touni!

Zwazo pe mor!

Ki to finn fer, beta?


2. fer fer, les fer

Mwa mo ti bien kapav fer twa fer seki

Dapre mwa twa to bizen fer;

Tras to sime san fot ziska to rant dan bit;

Sak minit, sak segonn fer twa fer

Seki mwa mo kone neseser

Me mwa mo finn prefer

Les twa fer

Seki twa to prefer

Yer, zordi, dime.


Gide san dikte.


Dan sak lakrwaze

Les twa swazir sime,

Les twa kongn ar born,

Kotok lor miray,

Piktet dan raket,

Rat sime

Dan liberte.

Liberte, lib, libere;

To lib mo zanfan.


To pou fer erer,

To pou rat sime,

Efase, refer.


Mo sarye to liberte

Kouma lakrwa lor zepol.


3. sirman mo enn pagla!

Senier,

Ou ki finn donn nou nene pou nou met linet,

Ou ki finn donn nou lipie pou nou met soset,

Dir mwa kimanier Per Zoslen Gregwar

Ki pe tir so pep dan lak marenwar,

Dan lespri sen gardien moralite,

Patriyotik, eklere, zenere,

Finn vinn kominalis.

Koze la, samem sa:

Lapay dan lizie zot trouve;

Poto dan lizie pa trouve?


Senier,

Ou ki finn met vie sifon ant nou de zorey,

Ou ki fer dime vinn parey kouma lavey,

Pret mwa diksioner lor kominalis

Pou mo gagn lizour lor Gregwar so vis

Ki pe fer bann sen degoute, vomi;

Kriye traizon, proklam enfami,

Modi, moulougande.

Koze la, samem sa:

Lapay dan lizie zot trouve;

Poto dan lizie pa trouve?


Senier,

Get zot laba pe zestikile;

Zot kime, zot plim pe bave:

To met sari, kominalis;

Fer signdekrwa, kominalis;

Dimann to drwa, kominalis;

Rod lazistis, kominalis.

Barik vid!

Touk vid!

Tou touk vid!


Senier,

Ou ena rezon.

Sirman mo enn pagla.


4. bourik politikman korek

Depi ki enn fwa

li ti sarye Zezi lor so ledo

pou rant dan Zerizalem

bourik finn vinn politikman korek;

li brer politikman korek;

zestaz politikman korek.

Pa samem mesaz Zezi?

"Pa amenn lepe, amenn lape!"


Seki li panse

personn pa kone. Pa bizen kone;

pourvi seki li dir politikman korek.

Fer labous dou, leker kontan;

fer vadire tou dimoun ere;

peyna friksion; peyna biz-biz;

tou dimoun miz.

Pa samem mesaz Zezi?

"Pa amenn lepe, amenn lape!"


Akoz Tizan pe dimann enn plas dan patiraz

pou so troupo kabri;

akoz patiraz rezerve pou mouton ek serf,

konsey pou pirte lanvironnman,

pou vwayaz san sekous,

pou listwar lor lalign drwat ek plat,

sou rezim roten bazar

Bourik politikman korek

finn kondann Tizan.

Li sekter, noubanis, lir Labib anbalao,

rezenbe, tente, sem zizani.

Kalot agos, kalot adrwat!

Tansion twa fenean!

Donn lot lazou!

Pa samem mesaz Zezi?

"Pa amenn lepe, amenn lape!"


Enn bengali lor enn brans

pe get zot grimas.

Li pa kapav tini.

Li apel tou zwazo:

bengali, pikpik, tourtrel, pizon, mwano, kardinal, payanke.

Zot lev zot lake,

fors enn soulazman

lor latetsorpa.

Bourik politikman korek

kriy lasasen.

Pa samem mesaz Zezi?

"Pa amenn lape, amenn lepe!"


5. li li kone li

Li li kone li;

Li kone seki bizen;

Li konpran seki bizen;

Li repet seki bizen.

Pa bizen li dir

Seki pa bizen;

Seki pa bizen samem gat lasos;

Fer bann bon dimoun perdi zot somey;

Anpes zegwi mont tourn-tourne anron.


Enn fwa enn garson ti poz tro kestion.

Li pa ti kone, poz kestion pa bon,

sirtou si kestion so repons pa ron,

drwat-drwat, kare-kare, plat-plat,

rant bien dan so plas.

Mawlana kime;

swami araze;

monper menase;

depite skandalize - eleksion ti pre.

Toulekat reyni konsey moralite;

desid

alinanimite:

ti garson bien malelve;

satan sifonn so seve.

Amar so lame-lipie!

Donn li enn kasket raket!

Pandi li! Pandi li! Pandi li!


Misie korek satisfe.

Li li kone li.

Li kone seki bizen...


6. nou kwar nou kone

Mo kamwad li enn gran fotograf.

Lot zour li montre nou enn foto.

Mo pa trouv nanye.

Mo madam trouv li endesan;

mo tizanfan trap so vant riye.

Ala li komik la!

Mo pa trouv nanye.


Mo kamwad fotograf lev nene, get traver.

Nou ignorans fer li grense.

"Zot pa trouv leklips servo

anpes pie fler bourzone?"

Mo tizanfan tap lame,

"Samem mo ti pe dir zot!"

"Leklips servo?" Mo madam sakouy latet.


To pa trouv nanye?

Mo pa trouv nanye.


"Aster mo konpran kifer to poem

nepli dir nanye."


7. Desten ek Liberte

Depi Big Bang ziska Lafrik,

depi yer swar ziska toultan

Desten ek so ser Liberte

ansam pe tras sime listwar.


Dan nam koumansman ti ena

enn proze petri dan lamour,

liberte kot seki bizen

ek seki ole dan balans.


Depi savana dan Lafrik

ziska enn ti lil dan lamer

nou lespri pe vinn pli malen,

nou pe konpran plis pli divan.


Dan vant liberte fer erer

reklam so par; dan vant erer

piramid so sekre ouver,

konesans ranpli diksioner.


Nou kwar nou kone me pa vre;

tande ek gete pa ase.

Andan twa ek laba ena

plis ki sa. To pa konpran sa?


Li pa lao laba; Li la

koste ar twa. Li bizen twa

pou fer mwa rapel ki enn fwa

ti ena enn souf anflame.

Samem so OM;

So MANTRA.


8. sak lakrwaze so vodor

Sak lakrwaze ena so petal

so pikan, so vodor, so zetwal;

mal swazir, sime zeping ferme

ouver angran sime tourn anron

dan liniver anplen expansion

ziska nou zwenn prosenn lakrwaze.


Parfwa laba enn gid pe atann.

Me nou ki nou fer? Tir revolver!


Kan enn berze prop ramas so troupo

egare, maltrete, ek imilie

par zekler, loraz, siklonn ek tronbdo,

ala bann Aron koumans fann labou,

fit dibwa koulou, fann rimer partou

ziska ki berze anpandan lor pie.


Kan Sover dir nou ki nou bizen fer,

nou, ki nou nou fer? Nou tir revolver.


9. ki pou fer Gouna?

Mo granper ti konn sekre so karo;

so rannman ti bon; ar so ti profi

ouver tabazi, pli tar laboutik.

Mo papa ti konn sekre laboutik;

roulman la ti bon; ar so ti profi

li'nn avoy zanfan liniversite.

So tifi kontab, so garson dokter

me li pa konpran kifer zot pe dir

pli kone aster pli pa pe kone.

Doutans fer piknik, personn nepli sir

ki zot bizen fer, ki zot bizen dir.


Zordi gramaten li dir mo mama,

Ki pou fer Gouna? Mo donn zot loto,

Zot mont bisiklet. Mo garson dokter

pe dir bann malad al bwar latizann!

Mo tifi kontab finn dir so patron

li demisione parski konpagni

pe trangle lavi. Ki pou fer Gouna?”


10. sezon pikan, sezon sab

Si desten ti grave lor marb

erer pa ti pou ekziste;

seki arive oblize

arive, sinon pese grav.

Erer li tredmark liberte.


Tank nou kapav koriz erer,

sable for-for karo pikan

liberte grandi, vinn pli for.

Sak fwa sezon pikan vini,

grandi dan fimie nou febles,

tir to sab, fit li lor lamel,

sable pikan, zet li anba,

les li pouri. Li pou nouri

later, nouri nouvo lavi.


Kan sezon pikan fer mari,

tir sab parski so sezon 'si

finn vini pou nouri lavi.


11. konntou

Enn fwa dan lekol (li ti'ena si-zan)

li ti zwe enn rol dan lakomedi

dan fet banane. Apre sa zero.

Me akoz dimoun ti trouv li kokas,

ti'ena so foto dan zournal vilaz ...

ayo mo'nn bliye, papa prezidan,

tonton redakter, mama mis dan klas...


Depi sa zour la dan nou ti vilaz

limem ti Shakespeare, Lawrence Olivier;

komedi, trazedi get li tom sek...

Li'nn dir tonbalis ekrir lor so tom:

“NAPA DERANZ MWA, MO PE FER MO SENN.”


12. peyna sime zegwi

Mama, papa ek zanfan trap lame

divan moniman Pol ek Virzini.

Zistwar, istwar finn fini may-maye;

Sime zepeng finn vinn sime zegwi.


Kisannla finn plant sekre imortel

dan servo zako? Kisannla finn plant

dan lespri primer, Lespri Eternel?

Eski servo nen li kapav envant

enn lespri zean? Paran ek zanfan

pa trouv plis divan ki zot moniman.

Fer bien atansion! Pa sey fer konpran

ki sime zegwi anfet li zepeng.

Malediksion pou ranpli ou serkey;

Otodafe pou bril tou fey par fey.


Servo primer dan savana Lafrik

zordi bien pli gran, pli sofistike,

ena plis pawer; li kapav transform

seki nou trouve, seki nou tande;

li kapav ekout seki pa tande;

li kapav trouve seki pa vizib;

li kapav kone seki pa'nkor la.

Kisannla finn plant dan sa servo la

konesans siprem? Kifer li'nn nouri

mister pourtan kler. Alim lalimier.


Sime zegwi la anfet li zepeng.

Dan zigzag parfwa enn liyer dan nwar

tras kontour istwar. Kapav enn zistwar?

Kikfwa, me dan kwar mwa mo bizen kwar.


13. ki pou kwar?

Mo granper dir mo granmer, “Garson la

mo kwar, so latet pa bon. Tro aprann.

Yer swar li dir mwa, soley pa kouse,

soley pa leve; li kouse-leve;

sipa later ron, tourn otour soley.

Dime mo'amenn li kot bonom Tamby

pou pous movezer, delarg so lespri.”


Mo tizanfan la, so lespri bizar.

Yer swar li dir mwa Einstein finn fane.

“Bondie zougader, li kontan zwe dat!

Seki nou trouve koz manti ar nou;

tranzaksion sekre zwe kouk ar lizie;

bizen re-ekrir ansiklopedi.”

Mwa mo kwar bizen Dokter Brawnsekar!


14. enn ti pwen ranpli partou

Kan enn ti pwen ranpli partou;

kan li laba, kan li isi,

pas par laport, pas par lafnet

e anmemtan lor to latet,

lor mo latet, dan to latet;

kan li'arive san koumansman,

san finision, eternelman

rekoumanse, eternelman

san finision; kan sey konpran

me gagn konpran kogn lor miray;

kan sey trouv kler me lizie sanz

seki trouve; kan tou vinn som,

nanye pa kler, nanye pa sir

Lerla Sazes ki pa dormi

dan saler fre lebra Maya -

kouma Prevert ti dir enn fwa -

ki kone deryer tou kiksoz

ena Kiksoz ki pli kiksoz

ki tou kiksoz, lerla Sazes

plen nou nam ar imilite.

Lerla Sazes dan nou latet,

dan nou leker pou dir nou kler

nou serviter ki li so Gran,

ki li piti dan liniver.


15. dezord ek liberte

Si tou ti dan lord, tiktak mars ar tiktak,

bien organize, drwat-drwat, kare-kare,

pa ti pou'ena plas pou kreativite.

Bizen dezord pou met lord.


Si tou ti dan kler, flou ek penom ti fonn;

lesiel som lwen-lwen briy ar kouler midi;

pa ti pou'ena plas pou limazinasion.

Bizen pakler pou trouv kler.


Si tou ti parfe, sak kiksoz dan so plas;

si tou ti regle segonn apre segonn;

pa ti pou'ena plas pou sime liberte.

Bizen abba pou met ba.


16. kapav si nou'le

Si nou'le nou kapav fer dezer kile;

fer later respire, fer lesiel riye;

fer pie miltipliye, larivier sante;

fer plant ek zanimo, zom, fam ek zanfan

dans sega linite lame dan lame.

Nou kapav si nou'le fer mizer kile;

fer bann fler zanimo ek zanfan koray

fer laronn, sant anker dan lakour lekol;

fer bann vie anba pie rakont ar marmay

zistwar Tizan Trannkat Korde ek Podann.


Sakenn ris so kote, get so lentere;

fer sanblan li dakor, lerla rod so bout;

mem kan enn pe gagne me dis manz pounak

profi enn fer leres kwar dime natak.


17. sa Enn la

Tou enn so lafen pas par koumansman;

li vini parski enn lot vinn avan;

li esklav lespas, prizonie letan.

Ena Enn li dan prezan permanan.


Tou enn ekziste akoz koz-efe;

li ne grasa lot ki fer li leve,

donn li lenerzi, alim so dife.

Ena Enn Laflam toultan alime.


Tou enn amare ar letan-lespas;

prizonie so klas, ras, plas, kars ek kas;

esklav anbision, lapeti rapas.

Ena Enn partou; isi, laba pas.


Ena Enn ki dan prezan permanan;

Enn Laflam ki res toultan alime;

Lizie ki partou pou donn nou lagras.

Enn ki tou partou, konn tou ek fer tou.


18. kan montagn kasiet

Ler li ti zanfan

montagn kot vilaz laba

ti telman pre

ki ti kapav get zako fer grimas.

Apre, letan travay ar beton;

letaz mont dadak lor letaz;

bann pie zean met paryaz ar letaz.

San panse montagn ti efase.

Liv zeografi koz Prezidan,

bliye montagn.

Enn zour san panse,

ant de pie ek batiman

enn silouet pez lizie ar li.

Palpitasion pez so nam.

So montagn finn retourne,

enpozan;

koumadir yer pa enportan;

dime innekzistan.

Li bes so latet nostalzik,

retourn dan so trou.


19. andeor ti-kare

Ti-kare, ti-kare, samem nou destine.


Dan lakaz, so paran montre li kouma viv

dan lespas ti-kare kot desten finn met li;

dan lekol, profeser montre li lenportans

respekte teritwar ek frontier ti-kare;

dan baitka, gourouji pran roten, tansion twa,

si li rod fer enn pa andeor ti-kare;

dan travay, so patron menas li asak fwa

li sey louk lot kote bann baro ki limit

teritwar ti-kare ki lalwa finn donn li.


Kan bizen repoze, li li fer mokrwaze

pou sorti andeor ti-kare, ti-kare;

so fianse, kouma li, pa konn lot destine.

Dan maryaz, toulede zwe zot rol dapre lord

deside par koutim, tradision, konvansion

depi matizalem ziska apokalips.


Aster to pe dir li tom deor so kare!

Reflesi andeor regleman proverbial?

To pou touy piti la! Ki to dir? Kisasa!

Pese sa! Pouritir! Malelve! Zangarna!


20. maladi finn vinn pinision

Kan polio ti manz toulede lipie

so mama-papa ti sagren-onte.

Ki dimoun pou dir? Ki pese mo'nn fer!

Li rapel kouma so vwazinn enn zour

(lavey so maryaz) ti dir li bondie

pe kas so lagel, pini so pese,

kabos so marse, langra so lapat.

(Li pa ti'anvi mont lor lili vwazen.)


Yer ler li aprann ki garson lotla

finn may dan latrap HIV-SIDA,

li'ouver enn boutey, sonn pake petar,

remersie bondie ki pini peser.

Bizen rekonet Lazistis Lao

fer nou pey pese nou fer lor later.


21. pou dani filip

Parski to'nn travers dan divan siklonn,

dan lapli loraz, dan dife tourdi

mo kwar to konpran soufrans to prosen;

parski to'si to'nn konn regar lezot

ki fer zot flafla dan lakaz Bondie

me ki pa konpran ki'ete konpasion

to'le to prosen konpran ki lamour

pa enn marsandiz me lagras Divinn.


Akoz sa mo kwar to'enn kado Bondie

parski Li finn met twa lor nou sime

pou tir katarak ki bous nou lizie;

ouver kadna doub ki ferm nou lespri;

sem lagren lamour kot pikan mari;

ranz rado douser pou travers minwi.


22. domi ek maryo

Kouma de poto ki zame dibout

sakenn so kote, Domi ek Maryo

sakenn tini lot pou fer fas ansam

koutvan, katastrof, lapli, lasesres;

enn apiy lor lot, lot apiy lor enn;

toulede ansam tini zot lakaz,

anpes tilespri sifonn zot fetaz,

anpes mesanste dibri zot menaz.

Pourtan nou kone pa ti fasil sa.

Karya ti kapav fer nik dan dibwa,

fer poto grene; sekous ti kapav

deklok bann mortez, sarpant deklenke.

Lamour responsab ki konn so devwar

tini zot ansam. Enn model pou swiv.


23. Nikola, Direnn, Rama ek Hilda

Fode gran maler pil lor nou kasket

pou nou vre valer lev drwat so latet;

fode katastrof koutpie nou deryer

pou nou konpran kler ki nou bizen fer;

fode dezespwar pe bros nou fetaz

pou nou aret fer zes ek letalaz;

fode lalimier pe koul dan fernwar

pou lizie ouver lor ravaz vantar.


SIDA, enn maler, pe eklat klwazon,

pe defons baryer, pe dir Morisien

Viris-HIV pa konn get figir,

pa konn get kouler. Nou dan mem kales.

Nikola, Direnn, Rama ek Hilda

pe montre sime. Enn sans nou'ena zot!


24. lamour responsab

Lamour pasion ki kas dife,

ranpli lekran televizion,

plen paz roman ar erotik,

nouri fantasm ar lapeti;

lamour dife ki pasione

anflam lespri ar lidefix,

paraliz pridans ek pran swen,

ipnotiz yer ek tegn dime.


Lamour responsab li'si pasione;

li rapel bien yer san bliye dime;

erotik, fantastik viv ar reel;

ar done li ranpli so lasapel

ziska ki laflam veloute eple,

san fer regardan, liberte ade.


25. liberte responsab

Mo tizanfan la, pa fasil ar li!

So prop liberte, li dir, pa konn born,

limit, frontier. Li pli vast ki lesiel,

ki losean, ki lespas enfini.


Liberte pou li refiz ponktiasion,

rezet regleman, poubel konvansion,

mok limitasion, pipi lor routinn,

kas kadna sistem, kraz respe koutim.


Li pa'le konpran ki so liberte

li arete kot pou mwa koumanse;

ki si met ansam liberte nou tou

li pou vinn pli for, gran, vast, larz ek ot.

Liberte responsab responsab liberte

pou mwa, twa, li, nou, zot ek tou bannla.

NOUVO 2008          KONTENI ZENERAL          LAKAZ          LAO