PREVOKBEK 2008-9

FORMASION PROFESER POU MONTRE ZANFAN LIR, EKRIR KREOL MORISIEN (KM) EK KOZ, LIR EK EKRIR ANGLE

PREPARE PAR DEV VIRAHSAWMY POU BEC

KREOL MORISIEN

Dan Prevokbek nou servi lang maternel zanfan pou montre zot lir, ekrir, konte. Zot lang maternel ed zot osi pou aprann koz, lir ek ekrir Angle.

Pou kapav reponn lapel, tou profeser bizen vinn bann fwet dan 1. GRAFI LARMONI; 2. GRAMER KM; 3. DEKOUPAZ BANN MO DAN FRAZ; 4. PONKTIASION; 5. KONSTRIKSION FRAZ; 6. METOD GRAMER-TRADIKSION.

GRAFI-LARMONI

Rapel ki sak son ena so sign e ki sak sign reprezant enn son.

DEKOUPAZ BANN MO DAN FRAZ

Zis konesans grafi li pa ase si nou'le ekrir bien. Lekritir li vedir kreasion enn artefak, enn lang artifisiel ki gouverne par enn trale konvansion ki nou bizen aprann.

Dabor nou bizen tom dakor lor dekoupaz enn mo dan enn filwar son. Pou enn lang ki pa ena enn tradision ekri sa travay la li fondamantal. Bann ki koumans ekrir lang la zot kouma bann skilpter ki tay enn ros ousa enn dibwa pou donn li enn form.

Get sa filwar son la: motidirtwapaekoutli liennmanter feratansionarsakalitedimounla

Kifer mo ekrir li: "Mo ti dir twa pa ekout li. Li enn manter. Fer atansion ar sa kalite dimoun la!" ?

Kan mo ekout kikenn dir sa koze lao la ena boukou kiksoz ki ed mwa pou konpran. Ena kontex, relasion ant mwa ek dimoun ki pe koze, ton so lavwa, so intonasion, so mouvman korporel, expresion lor so figir etc. Me lor papie ou lor lekran kompyouter tousa disparet e divan mwa ena zis bann sign nwar lor blan e bann lespas blan. Mo intwision antan ki lokiter natif ki koz lang la kouma lang maternel ed mwa me souvan sa pa ase. Parfwa mo bizen etidie plas ki son la okipe dan filwar la pou kone si li enn nom, enn verb, enn azektif, enn marker tan etc. Sa permet mwa deside si son la enn silab ousa enn mo.

Kifer mo ekrir 'dimoun la' me pa 'dimounla'? Mo lexperyans dir mwa ki 'la' li kapav enn silab, enn artik defini, enn adverb ousa enn mo ki form parti demonstratif.

latab la (artik defini)

Met li la (adverb)

Sa bann latab la (sa ... la form demonstratif)

Donk toumanier la li enn mo separe. Me dan ka latab kifer mo pa ekrir la tab? Mo kone kapav dir enn latab, de latab, trwa latab etc. Donk la li enn silab dan mo la tab. Mo osi konn enn mo tab (pou fer miltiplikasion). Sa konfirm mo intwision ki tab ek latab de mo diferan.

Amizir mo ekrir, mo pran bann desizion lor form ki bizen donn bann mo. Sak dimoun ki ekrir enn nouvo lang li amenn so blok, detay bann kontour ar sizo frwa e dousma-dousma skilptir la pran form. Lekritir li enn travay kreasion. Lepep konstrir lang parle, intelektiel konstrir lang ekri e kan ena enn relasion intim ant sa de group la, sivilizasion avanse. Ena enn lozik deryer manier mo ekrir sa bann mo la: amizir, asterla, baprrebap, koumadir, detoutfason, fodepa, lelandime, sannfwala, savedir, setadir, toulezour/toule-zour, toumanier, vadire, zedsenn etc.

Nou pran mo detoutfason . Kifer pa ekrir li detout fason sirtou ki fason li enn mo par limem dan Morisien? Parski detout li pa tini par limem. Li fonksionn kouma enn prefix, parey kouma toule dan toulezour . Be kifer mo donn de posibilite pou toule+zour ? Zis parski mo pe tike. Finalman kikfwa li preferab ekrir toulezour, toulede, toulezan, toulemwa etc.

Tiabon letan ou lir sa, ou'si ou fer enn travay lor manier ekrir bann mo. Sa demars la zame li arete parski enn lang li dinamik.

Peyna zis dekoupaz bann mo. Ena osi kestion ponktiasion. Kan met pwen, pwen-vigil, virgil, pwen exklamasion, tredinion, braket, gilme, apostrof, let kapital etc.? Eski li neseser servi apostrof dan pa'le , nou'ale ousa ekrir pale, nouale ? Kan koumans enn nouvo paragraf? Travay lor enn lang zame fini.

Exersis

Reekrir sa pasaz la kouma dwatet.

le lan dime misiela koz brit aret fane zot kwar la mone kas lor pie sann fwa la zot finn depas kad

Repons

Lelandime, Misie la koz brit.

- "Aret fane! Zot kwar lamone kas lor pie? Sannfwala zot finn depas kad!"

GRAMER

Ki ete gramer? Dan sa dokiman la, par gramer nou'le dir bann reg ki nou servi pou plas bann mo dan enn fraz. Parski Morisien li enn lang plizoumwen izolant, setadir bann mo ena enn sel form, relasion ki ena ant bann diferan mo e lord dan lekel zot paret dan enn fraz permet bann lokiter natif exprim zot lide, santiman ek lentansion ar presizion e konpran seki enn lot lokiter natif pe dir.

Nou pran enn fraz: Lina dans sega. San ezite enn lokiter natif pou aksepte sa fraz la kouma enn fraz korek. Me li pou rezet * sega dans Lina , * Lina sega dans ousa * sega Lina dans me li kapav aksepte Dans sega, Lina! Li pou realize ki dernie fraz la pe servi pou 'donn komann' (mod enperatif).

Enn lokiter natif li ena enn entwision lor seki korek ek seki pa korek. Eski sa li vedir ki li pa neseser aprann gramer ou lang maternel? Pa fer sa erer la. Mo pou donn detroi rezon kifer letid gramer ou lang maternel li endispansab pou ou devlopman ek devlopman ou sosiete.

Anzeneral bann Morisien koz zot lang bonavini e zot les lezot lang prestiz enflians zot prononsiasion ek zot gramer. Letid fonolozi ek gramer Morisien pou permet zot koz zoli ek prop.

Kan nou koumans aprann lir ek ekrir nou lang, enn konesans gramer permet nou dekouver bann fri ki kasiet dan feyaz e aprann bann teknik pou dir bann kiksoz ar presizion, fines ek sibtilite. Gramer li enn 'Ouver Sezam' pou nou zwir literatir, pou apresie diferan stil, pou evit malantandi ek anbigwite, pou kre plizier nivo sinifikasion etc.

Gramer permet nou konn sekre nou prop lang. Li permet nou gagn enn konesans okler lor kifer nou koz kouma nou koze. Seki enstinktif vinn konesans obzektif ek siyantifik. Gramer nou lang permet nou explor nou prop profon.

Enn bon konesans gramer nou prop lang ed nou aprann enn lang etranzer pli vit, sirtou Angle ki ena boukou resanblans ar nou lang. Pa zis Angle. Kan nou kone kouma enn lang fonksione, ki bann term servi pou dekrir li, sa ed nou pou konpran fonksionnman nenport ki lezot lang ar pli gran fasilite.

Dan premie seksion nou ti koumans ar pli tipti inite dan enn lang: son (fonem). Nou ti gete kouma bann son form bann mo. Aster anou gete kimanier bann mo debrouye pou form fraz.

Dan fraz ' Lina ti pe dans enn zoli sega lor laplaz Riyanbel ' ena dis mo. Eski touledis mo ena mem fonksion, mem valer? Ki diferans ena ant Lina ek sega ; ant Lina ek Riyanbel ; ant dans ek sega ; ant sega ek lor laplaz ? Ki fonksion ti, pe, enn ? Pou kapav reponn sa bann kestion la nou bizen konn dabor bann group dan lekel nou kapav klas sa bann mo la.

KLAS MO

Nou repran fraz dan seksion lao: Lina ti pe dans enn zoli sega lor laplaz Riyanbel.

Nou entwision dir nou ki Lina , sega , laplaz ek Riyanbel asosie ar dimoun, kiksoz, enn plas, enn landrwa. Zot ena kiksoz ankomen. Bann mo la apartenir mem klas. Nou apel sa klas la nom. Zoli li exprim enn kalite me plis enportan, li dir nou kiksoz lor sega, pa lor Riyanbel ousa laplaz.

Si nou sanz fraz la enpe: ' Zenn Lina ti pe dans enn zoli sega lor laplaz dore Riyanbel manifik '.

Li fasil pou enn lokiter natif pou dir ki zenn , zoli , dore ek manifik zot dan mem klas. Sa klas la nou apel azektif.

Ki nou fer ar ' dans '? Li paret pe endik enn aksion. Ena enn lot mo: ' danse '. Ena osi enn lot ' dans '. ' Danse ' kapav pran ' ti pe ' me deziem ' dans ' pa kapav. Deziem ' dans ' kapav pran ' enn ' me premie ' dans ' ek ' danse ' pa kapav. Sa ekzersis la permet mwa konklir ki premie ' dans' ek ' danse ' zot verb e deziem ' dans ' li enn nom kouma ' sega '.

ti pe danse/ ti pe dans ... (verb)

enn sega/ enn dans (nom)

Mo trouv ki ' danse' + sega vinn ' dans '. Mo ' manze ' + dipen vinn ' manz '.

Apartir sa mo kapav propoz enn reg ki dir ki si enn verb fini par 'e', li perdi vwayel final si apre li ena enn nom (konpleman direk/obze direk).

Nou finn trouve ki mo finn servi de kriter pou konn klas enn mo: kriter sans (sinifikasion) ek kriter striktir (pozision enn mo dan enn fraz e rol ki li zwe).

KLAS OUVER E KLAS FERME

Mo trouv osi ki ena de kalite klas. Nom, verb, azektif, adverb zot bann klas ouver. Setadir amizir lang la devlope kantite mo ogmante. Me ena klas mo kot kantite mo li fix. Nou apel sa enn klas ferme: determinan, pronom, prepozision, konzonksion etc.

KLAS MAZER E KLAS MINER

Nom, verb, adzektif, pronom, prepozision etc. zot bann klas mazer. Ena enn klas miner ki nou apel enterzeksion. Li pa ena okenn rol dan konstriksion fraz me li enportan pou kominikasion. Mo diviz li ande group: salitasion ek exklamasion.

SALITASION : alo, kimanier, ki nouvel, bonzour, namaste, komansava, ki lapoz, salam, bay etc

EXKLAMASION : ayo, wek, ferfout, abondie, bap, foutou, bez sa, bravo etc.

Aster nou kapav al analiz bann diferan klas mazer. Nou koumans ar nom. Note ki mo ekrir sa mo la ‘ n, o, m' pa ‘ n, o, n' pou evit konfizion ant 'nom' ek 'non' (kontrer 'wi'). Me sa desizion la li pa parfe parski li amenn lezot difikilte. Letan pou dir nou si bizen abandonn sa lide la.

N.B Enn obzervasion vinn neseser isi. Bann klas mo zot pa ekziste dan bann box sele. Frontier ant bann klas mo zot ase flou. Nou pou konstat de fenomenn enteresan: azektif ek verb parfwa rant dan teritwar zot vwazen; mem zafer pou azektif ek nom.

NOM

Ena tes pou kone si enn mo li enn nom ousa non. Anzeneral, si enn mo pran enn determinan li enn nom. Taler nou pou analiz determinan kouma enn klas mo me isi nou pou servi detrwa item dan sa klas la pou dekouver natir bann nom. Dan sa kat expresion ki swiv:

enn latab

latab la

sa latab la

bann latab

' enn ' li enn artik endefini; 'la' li enn artik defini; ' sa ... la' li enn demonstratif; 'bann' li enn marker pliryel.

Bann mo ki aksepte sa bann determinan la zot normalman bann nom. Me ena nom ki pa aksepte tou determinan.

‘dilo la / sa dilo la' aksetab me

‘*enn dilo / *bann dilo' zot pa normalman/literalman akseptab. Kifer? Ena nom ki kontab ek lezot pa kontab.

enn ti exersis

1.Eski sa bann nom la zot kontab ousa non?

Enn ti led:

enn mo ki presede par 'enn', 'de', 'trwa', 'kat' etc. li obligatwarman kontab.

2.Kan kapav dir enn/ de/ trwa labier/koka/pepsi?

NOM PROP, NOM KOMEN

Pou deside si enn nom li prop ousa komen, laplipar letan nou servi kriter sans. Eski nom la li endik enn idantite bien presi ki pa kapav ranplase par enn lot. Normalman nou asosie nom prop ar

enn dimoun: Zak, Devi, Tatat

enn pei: Moris, Rodrig, Madagaskar

enn lavil: Porlwi, Rozil, Katborn

enn vilaz: Goudlenns, Kanjab, Souyak

enn zour lasemenn: Lendi, Mardi, Merkredi

enn mwa dan lane: Zanvie, Fevriye, Mars

enn fet: Noel, Divali, Id

Eski ou kapav kontinie lalis la?

N.B 1. Servi let kapital pou premie let enn nom prop.

2. Dan bann ka spesial nom prop aksepte laplipar determinan:

Ena de Devi dan mo fami.

Bann Rodrig (bann abitan Rodrig)

Senk Dimans li finn telefone.

Sa Divali la mo ti travay.

DETERMINAN

Enn determinan se enn item gramatikal (enn mo dan klas ferme) ki nou plase avan enn nom pou donn plis lenformasion lor li.

Ena plizier kategori determinan.

1.Artik endefini: enn

Amenn enn sez.

2.Artik defini: ....... la

Amenn sez la.

3.Demonstratif: sa ....... la

Amenn sa sez la.

4.Posesif: mo , to , so , nou , zot , bannla zot , ou

Amenn mo sez.

Amenn bannla zot sez.

5.Marker kantite: boukou, enpe , detrwa , dis etc

Amenn boukou sez.

Amenn detrwa sez.

6.Marker pliryel: bann

Amenn bann sez prop.

detrwa ekzersis

1.Tradir an Morisien

•a new pen

•the new pen

•this new pen

•new pens

•a few new pens

•many new pens

•three new pens

2.Ki kategori determinan FINN SERVI ANBA?

•enn plim nef

•plim nef la

•sa plim nef la

•bann plim nef

•detrwa plim nef

•boukou plim nef

•trwa plim nef

PRONOM

Pronom se enn klas mo ki ranplas nom dan serten fraz.

Anzeneral pronom ranplas nom ki lie ar dimoun. Akoz sa gramer tradisionel apel zot pronom personel. Nou pou gard term pronom personel mem si zot osi ranplas nom ki lie ar zanimo ek obze.

Pronom personel zot sengilie ousa pliryel.

N.B ' Ou ' montre respe ousa absans familiarite/entimite.

Kapav servi enn pronom personel kouma size ousa obze dan enn fraz.

Mo (size) finn donn twa ( obze) lamour.

LEZOT PRONOM

•Pronom reflexif: momem, tomem, limem, noumem, zotmem, bannlamem. Ekzanp: To pou bles tomem.

•Pronom endefini: kikenn, kiksoz, personn, nanye.

•Pronom anfatik: momem, tomem, limem, noumem, zotmem, bannlamem. Ekzanp: Momem mo ti dir twa sa.

enn ti exersis

1.Tradir an Morisien

•Yesterday Tatat hurt himself.

•He will give us the contact.

2. Ki kalite pronom finn servi dan sa bann fraz la.

•Mo ti donn twa mesaz la.

•Li ti donn tomem mesaz la.

•Kikenn pe tap laport.

•Bannla (zot) vantar.

•Personn pa finn vini.

Repons tradiksion

•Yer Tatat ti bles limem.

•Li pou donn nou kontak la.

AZEKTIF

Enn azektif li kalifie enn nom; li donn nou plis detay lor natir enn dimoun, obze, zanimo etc. Serten paret avan nom la, lezot paret apre nom.

•Enn zoli tifi

•Enn tifi entelizan

Kan pran enn azektif ki normalman paret avan enn nom e met li apre nom la, sinifikasion kapav sanze.

Enn long lame

Enn lame long (voler)

Pou endik diferan degre kapav plas bien , mari , terib , extra , maha etc. avan azektif la.

sime la li bien long

sime la li bien-bien long

sime la li mahalong

KONPARATIF, SIPERLATIF

Pou fer konparezon an Morisien nou servi pli + azektif .

Mo pli for ki twa.

Pou exprim siperlatif nou servi pli + azektif + ki tou .

Li pli for ki tou .

REPETISION

Repetision dan Morisien li ena enn fonksion semantik (li azout kiksoz dan sans enn mo).

Enn lokiter natif rekonet diferans ant bien long ek bien-bien long ; long pikan ek long-long pikan ; rouz ek rouz-rouz .

N.B Repetision verb 'si sanz so sans.

'mo pe marse' ek 'mo pe mars-marse' dekrir de realite diferan.

KALIFIKATIF EK PREDIKATIF

Talerla nou ti dir ki enn azektif li kalifie enn nom. Me azektif li osi ena enn fonksion predikatif (fonksionn kouma enn verb).

•Li ena seve blan.

•So seve blan.

Ki sa pou done an Angle ek an Franse?

•He has white hair.

•His hair is white.

•Il a des cheveux blancs.

•Ses cheveux sont blancs.

Angle ek Franse servi kopil is/are ; Franse servi est/ sont . Me Morisien pa servi kopil. Dan sapit lor verb nou pou etidie sa aspe nou lang la dan plis detay.

AZEKTIF NOMINAL

Dan serten konstriksion enn nom kapav fonksionn kouma enn azektif: enn miray ros ; enn lakaz dibwa etc.

ros ek dibwa zot ant enn azektif ek enn nom. Zot pa enn foul azektif parski pa kapav modifie zot ar bien , extra , mari etc. Anplis pa kapav fer transformasion konparatif ek siperlatif ar zot.

Pa kapav dir:

•*enn miray bien ros

•*enn lakaz mari dibwa

•*enn miray pli ros ki tou

N.B Bann klas mo zot pa ekziste dan bann box sele. Frontier ant bann klas mo zot ase flou. Nou'nn trouve kouma azektif ek verb parfwa rant dan teritwar zot vwazen; mem zafer pou azektif ek nom.

VERB

Nou get sa fraz la: ‘Lina dans sega.'

Pou enn lokiter natif Morisien li fasil pou idantifie natir ' dans '. Li pa parey kouma ' Lina ' ousa ' sega '. So fonksion diferan. Li endik enn aksion. Me sa pa ase parski ena lezot mo ki tom dan mem klas me ki pa endik aksion. Par ekzanp: paret .

Nou apel sa klas mo la verb.

Olie sey definir li par seki li fer, li pli korek get li atraver bann mo ki kapav akonpagn li. Enn verb li bizen kapav pran marker tan-pase ' ti '.

1. Lina ti dans sega.

2. Zak ti ekrir enn let.

3. Devi ti dormi kot li.

4. Tatat ti isi yer.

5. Lina ti zoli .

6. Zak ti enn akter .

Nou pran verb dan 1,2 ek 3: dans, ekrir, dormi . Mem si zot tom dan mem klas mo zot pa net parey.

' dans ' ena 2 form: dans/danse . Kan li swiv par enn obze direk li perdi e final. Me si li swiv par enn adverb ou adverbial li gard e final.

Lina danse.

Lina dans sega.

Lina danse ziska tar.

'ekrir' ena enn sel form.

Zak ekrir.

Zak ekrir liv.

Zak ekrir aswar.

Me ekrir ek danse zot toulede tom dan mem group verb (verb tranzitif) parski zot pran obze direk.

Lot kote ' dormi ' pa aksepte obze direk. Li enn verb entranzitif.

Aster nou get 4, 5, ek 6.

'isi', 'zoli' ek 'enn akter'.

' isi ' li enn adverb landrwa.

' zoli ' li enn azektif.

' enn akter ' li enn expresion nominal.

Me dan sa bann fraz la zot ena enn fonksion predikatif (fonksionn kouma verb). Zot pran marker pase ti :' ti isi ', ' ti zoli ', ' ti enn akter '. Zot osi pran marker fitir pou : ' pou isi ', ' pou zoli ', ' pou enn akter '; marker kondisionel ' ti pou ': ' ti pou isi ', ' ti pou zoli ', ' ti pou enn akter '. Me zot pa pran marker aspe ' pe ' ek ' finn '. Anplis zot pa aksepte transformasion pasif.

Nou apel zot verb statif; 'danse', 'ekrir' ek 'dormi' zot bann verb dinamik.

Ena osi verb ki nou kapav apel kopilatif.

Li paret tris.

Mo gagn fre.

Manze la santi bon.

Verb kopilatif pran marker tan ek aspe me li pa aksepte transformasion pasif.

TAN ek ASPE

Dan Morisien nou servi marker tan ek aspe.

' ti ' li marker pase; ' pou ' li marker fitir; ' pe ' li marker aspe progresif ek ' finn ' li marker aspe perfektif.

MODAL

Verb modal exprim kapasite/sertitid, nesesite, posibilite etc.

Mo kapav fer sa.

Mo bizen fer sa.

Mo kapav dan erer.

Zot pran marker tan ek aspe.

FORM PASIF

Form pasif ekziste dan Morisien.

Mo pe kwi diri > Diri pe kwi par mwa.

ti devwar

1.Tradir an Angle

repons

2. swazir mo korek

Yer Lina ...... dans sega. (finn, pou, ti, pe)

Yer Lina ...... dans sega ler telefonn ti sone. (ti, ti pe, ti finn, pe)

Lina fatige parski li ...... dans sega pandan trant minit. (ti, pe, pou, finn)

repons korek

1. ti; 2. ti pe; 3. finn

3.Tradir an Morisien

Et maintenant, bien sur, ça fait six ans déjà... Je n'ai jamais encore raconté cette histoire. Les camarades qui m'ont revu ont été bien contents de me revoir vivant. J'etais triste, mais je leur disais : « C'est la fatigue... » ( enn extre dan Le Petit Prince )

Repons

Si-zan finn fini pase. Mo pa ti rakont sa zistwar la. Bann kamwad ki ti retrouv mwa ti kontan ki mo ti ankor vivan. Mo ti tris, mo dir zot, parski mo ti fatige.

ADVERB

Enn adverb se enn klas mo. Bann item ladan zot modifie verb, azektif ek enn lot adverb.

Li extra koz manti. (adv. + verb)

Li mars bien vit . (adv. + adv.)

Li mari malen . (adv. + azektif)

KONPARATIF, SIPERLATIF

Kapav servi adverb pou fer konparezon.

Li galoup vit.

Li galoup pli vit ki twa.

Li galoup pli vit ki tou.

1.Ena 3 prensipal group adverb.

adverb manier - Li koz dousman .

adverb letan - Li ti vini yer .

adverb landrwa - Li travay isi .

2. Ena osi adverb ki modifie enn fraz: Vremem mo pa ti kone.

3. Ena adverb ar diferan fonksion: osi, zis, nek, net, preske, sirtou, ekzakteman, konpletman etc.

4 . Ena enn sou-group adverb ki servi pou konekte bann kloz dan enn fraz konplex e pou form negasion ek kestion.

ADVERBIAL

Adverbial se enn group mo ki fonksionn kouma enn adverb.

Li koze kouma pagla ( adv. manier).

Li vini ler soley leve (adv. letan).

Mo dormi lor mo lili (adv. landrwa).

PREPOZISION / KONZONKSION

PREPOZISION

Enn prepozision se enn mot endispansab pou konstrir enn blok-prepozisionel/adverbial. Se bann mo kouma 'dan' , ' depi ', ' ar ', ' par ' etc. Kapav diviz zot an plizier group.

Prepozision landrwa: ‘dan', ‘lor', ‘kot', ‘divan' etc.

Prepozision letan: ‘depi, ‘ziska', ‘dan' etc.

Prepozision enstrimantal: ‘par', ‘ar', ‘akout' etc.

Prepozision destinasion: ‘ pou', ‘kont', ‘parmi' etc.

devwar

Fer enn lalis konple bann prepozision dan Morisien.

KONZONKSION

Enn konzonksion se enn item dan enn klas ferme ki nou servi pou konekte bann mo, group mo, kloz ek fraz. Nou pou etidie zot dan pli detay ler nou analiz bann diferan fraz. ' ek/e ' ek ' me ' zot de konzonksion plis itilize.

twa ek mwa

li kontan sante e li kontan danse

li kontan sante me li pa kontan danse

FRAZ

Enn fraz bazik li ena de blok: 1 blok nominal ek 1 blok verbal (BN+BV).

Lina(BN) + dans sega(BV).

Enn fraz bazik li normalman tom dan enn sa kat group la: deklarasion, kestion, donn komann ek exklamasion .

Lina dans sega. [deklarasion]

Eski Lina dans sega? [kestion]

Lina dans sega! [exklamasion]

Lina, dans sa sega la! [donn komann]

NEGASION

Pou exprim negasion nou servi negatif ' pa '.

Lina pa dans sega. [deklarasion]

Eski Lina pa dans sega? [kestion]

Lina pa dans sega! [exklamasion]

Lina, pa dans sa sega la! [donn komann]

N.B Dan Morisien li posib servi de negatif.

Mo pa ena nanye pou dir.

POZ KESTION

Pou poz kestion kapav servi enn intonasion spesial.

Lina dans sega. > Lina dans sega?

Apart sa ena de kalite kestion: kestion wi/non ek kestion K.

Pou kre enn kestion wi/non bizin met interogatif eski dan koumansman fraz.

Eski Lina dans sega?

Eski Zak ekrir liv?

Eski Devi pe dormi?

Pou kre kestion K servi plizier interogatif: kifer, kot, kan, kisannla, ar kisannla, ki, kimanier, komie, kouma.

Kifer to ti ale?

Kot to ti ale?

Kan to ti ale?

Kisannla ti ale?

Ar kisannla to ti ale?

Ki to ti fer?

Kouma to ti ale?

Komie to ti peye?

DONN KOMANN / DONN LORD

Pa kapav modifie enn komann ar marker tan ousa aspe. Me kapav adousi li par marker polites.

Ferm sa laport la!

Ferm sa laport la enn kou!

Ferm sa laport la, do!

verb modal pou donn komann

Kapav servi ' anou ' ek ' les ' kouma dan:

Anou manz ar li!

Less li ale!

EXKLAMASION

Souvan servi ' ala ' pou prodir enn exklamasion.

Ala li zoli la!

FRAZ KONPOZE

Nou pou apel fraz konpoze enn fraz kot plizier fraz finn kol ansam ar led konzonksion ' ek/e ', ' me ', ' ni ...ni ', ' olie ', ' ousa ', ' selma ', ' swa ... swa '.

Mo kontan sante, mo kontan danse e mo kontan bwar.

Mo pa kontan sante, danse me mo kontan bwar.

Mo ni kontan sante ni danse.

Swa to sante, swa to danse me to pa kapav fer toulede.

Olie to plingne, fer kiksoz.

FRAZ KONPLEX

Fraz konplex servi konekter kloz : ' ki ', ' kifer ', ' kan ', ' kot ', ' malgre ', ' akoz ', ' si ', etc.

Sa fer mwa ere ki to ere . [ kloz ar fonksion nom]

Legim ki mo finn aste fre. [ kloz ar fonksion azektif ]

Li rantre kan mo sorti . [ kloz ar fonksion adverb letan ]

Si to fer zefor to pou reysi. [ kloz ar fonksion adverb kondision ]

Malgre li malad li al travay. [ kloz ar fonksion adverb konsesion ]

Mo ti zwenn li kot li reste . [ kloz ar fonksion adverb landrwa ]

Li fer koumadir limem sef . [ kloz ar fonksion adverb manier ]

Li'nn grene akoz li ti bangole . [ kloz ar fonksion adverb lakoz ]

Ti devwar

Dir ki kalite kloz ki ant gilme.

(Ekzanp: Mem li pe soufer “li gard enn sourir" . [kloz prinsipal]

"Malgre li malad" li al travay. [kloz adverbial konsesion])

1. Dir mwa "kot to pe ale" .

2. Mo finn vinn "kot to reste" .

3. "Si to fer zefor" to pou reysi.

4. "Li pe boude" parski so boyfrenn pa finn telefone.

5. Li galoupe "koumadir dife dan Langka" .

6. Ler li ti vini "mo ti fini sorti" .

Repons

1. kloz ar fonksion nom

2. kloz adverbial landrwa

3. kloz adverbial kondision

4. kloz prinsipal

5. kloz adverbial manier

6. kloz prinsipal

PEDAGOZI POU MONTRE ANGLE

Angle ki lang ofisiel Repiblik Moris li enn lang etranzer pou plis ki 99% popilasion nou pei.

Li neseser ki nou aprann koz li, lir li ek ekrir li.

Ena enn zafer ki pou ed nou fer louvraz la avanse. Angle li enn lang kreol. Akoz sa so gramer bien pros ar gramer Kreol Morisien(KM). Get sa lekzanp la: 'I eat/ I am eating / I have eaten.' (Mo manze / Mo pe manze / Mo finn manze.)

Metod plis efikas pou zanfan aprann koz, lir ek ekrir Angle se GRAMER-TRADIKSION. Montre zanfan gramer zot lang e gramer Angle e montre zot tradir depi KM ziska Angle e depi Angle ziska KM. Samem pou metod prensipal me nou osi servi bann ekzersis metod direk, itilizasion flaskard , sante ek zwe pou kas monotoni dan klas e pou donn zanfan pratik dan itilizasion langaz.

Bann devwar ki bann zanfan bizen fer se: dikte, exersis gramer, ese, konpreansion, resitasion poem, tradiksion. Bizen ki bann zanfan reponn par bann fraz. Ekzersis memwar 'si li enportan. Fode pa rezet net nesesite aprann par ker.

ZWE EK APRANN

Bann zwe kouma Skraboul ousa Lekzikonn kapav servi pou devlop literesi an Kreol Morisien.

Ala enn lot ti zwe baze lor metod Paolo Frere. Pran enn mo ZENERATER (mo plizier silab ki permet nou prodwir enn long filwar silab) ar plizier silab. Par egzanp ‘karipoule'. Dabor servi mo la pou enn diskision lor bon manze, zepis, ti-zardin dan lakour etc. Answit separ bann silab: ka/ ri/ pou/ le. Prepar enn tab kot nou donn tou bann silab ki kapav fer ar konsonn ‘k', ‘r', ‘p', ‘l' ek bann vwayel. Ala ki sa done si nou azout enn konsonn apre vwayel la.

Zwe la kapav grandi ankor plis. Taler nou revinn lor la.

• Komie silab dan sak kolonn zot osi bann mo? Egzanp: ka, kar, kal, kas; ron, rar; pa, pi, par; la, li, lam etc.

• Konbinn bann silab dan premie kolonn. Egzanp:koken, karkas, kokas etc.

• Konbinn bann silab dan deziem kolonn e nou gagn: rerann (li donn mwa, mo rann li; li redonn mwa e mo rerann li).

• Fer mem zafer ar trwaziem kolonn e apre ar katriyem kolonn.

• Answit konbinn silab diferan kolonn. Egzanp: kapav, lapenn, lekiri, kalipa etc.

Si nou konstrir plis silab par konbinezon konsonn+i+konsonn; konsonn+o+konsonn; konsonn+ou+konsonn etc. nou gagn plis silab pou konbine e sa donn nou pli boukou posibilite grandi zwe la.

Kapav kontinie ekzersis la ar lezot vwayel.

Si servi bann gran fey bristol kapav prepar enn lalis konple ki met dan klas e lerla fer tou dimoun partisipe.

BANN LEZOT MO ZENERATER

badizone; galimacha; fasilite; vantilater; langouti; sanpignon etc. Bann proferser kapav sigzer bann mo 3-4 silab ki zot kone.

JINGEL

1. Way, way mo gran bay

Bizen travay pou gagn pitay.

2. Lakagn gagn bisagn;

Li bengn ar lotkologn.

3. Bingo, Sango ek Tengo

May Kongo pe fer Jango.

4. Los fer fos me dan so pos

Ena kas ek kataplas.

5. Les kolos Foulous kas so pous,

Kabos kales, lans fles.

6. Nanar fer vantar pre kot lagar;

Enn katar kouma tetar tas dan koltar.

7. Pit met pot lor latet;

koutkekout li rant dan raket.

8. Erer fer ler anplenner;

so zezer prefer sime kler.

9. Kornar kraz kor, fer fanor;

Tanto Kotomidor kord so bofor.

10. Yoyo yam Yaya bouz waya;

Yaya yam Yoyo jing bennjo.

Ankouraz zanfan zwe ek aprann anmemtan pou kas monotoni ek stres. Envansion jingel enn exersis ki zanfan kontan fer.

Novam 2008

ANEX 1

DETRWA MO ZENERATER

PREPARE PAR DEV VIRAHSAWMY

sinema

tabazi

gajake

savire

vwayazer

kachakcharli

bachara

30.11.08

ANEX 2

DETRWA DEVWAR PRATIK

PREPARE PAR DEV VIRAHSAWMY

1. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'ang'.

Mo 1 silab: bang, tang ...

Mo 2 silab: lalang, malang ...

Mo 3 silab: lavarang ...

2. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'eng'.

Mo 1 silab: leng, geng ...

Mo 2 silab: ?

Mo 3 silab: ?

3. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'ing'.

Mo 1 silab: king, ...

Mo 2 silab: warning, ...

Mo 3 silab: ?

4. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'ong'.

Mo 1 silab: gong, zong ...

Mo 2 silab: pingpong, tayzong ...

Mo 3 silab: ?

5. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'gn'.

Mo 1 silab: begn, pegn ...

Mo 2 silab: ?

6. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'konsonn+riz'.

Mo 1 silab: kriz, priz ...

Mo 2 silab: labriz ...

Mo plizier silab: lantrepriz ...

7. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'as'.

Mo 1 silab: fas, pas ...

Mo 2 silab: lasas, laplas ...

Mo plizier silab: kataplas, kalaminndas ...

8. Ekrir otan mo ki ou kapav ki fini ar 'ay'.

Mo 1 silab: bay, fay ...

Mo 2 silab: travay, marday ...

Mo plizier silab: ?

9. Ekrir otan mo ki ou kapav ki servi grafem (alfabet) 'ch'.

chacha, mach, makacha ...

10. Ekrir otan mo ki ou kapav ki servi grafem 'j'.

jam, gajak, baj, bajou, baja, goulapjamoun ...

11. Ekrir otan mo ki ou kapav ki servi 'konsonn+w+a'.

dwa, ledwa ...

fwa, lafwa, lefwa ...

kwa, kwafer, ...

lalwa,

nwaye ...

pwa, ...

lerwa, ...

laswa ...

twa, twatir ...

lavwa ...

lazwa, ...

12. Ekrir otan mo ki ou kapav ki servi konbinezon 'konsonn+w+a+konsonn'.

viktwar, lavwal, twaz, bwat, ...

13. Ekrir otan mo ki ou kapav ki servi konbinezon 'konsonn+w+i+konsonn'.

zwir, zwit, laswit, fwit, ...

14. Ekrir otan mo ki ou kapav ki servi konbinezon 'konsonn+r+vwayel+konsonn'.

brit, latrap, trip, latroup, lapres ...

ASTER ENVANT DETRWA DEVWAR OUMEM.

30.11.08

NOUVO 2008     KONTENI ZENERAL     LAKAZ     LAO